Magazyn mgr.farm

Mózg i Błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim

22 kwietnia 2017 14:10

Mechanizm działania leków przeciwdepresyjnych jest złożony i ciągle nie do końca poznany. Działanie dotyczy przede wszystkim transmisji synaptycznej, wychwytu zwrotnego i działania na układy receptorowe; może dotyczyć również mechanizmów postsynaptycznych…

Marcin Rotkiewicz: „Mózg i Błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim"

Pierwsze koncepcje działania leków przeciwdepresyjnych skupiały się na nasileniu neurotransmisji, nie wyjaśniały jednak 1-2 tygodniowego opóźnienia w uzyskaniu efektu. W latach siedemdziesiątych badania w Vanderbilt University w Nashville przeprowadzone przez Fridolina Sulsera i Jerzego Vetulaniego (pracował tam jako Research Associate Professor) wykazały, że procesem odpowiedzialnym za efekt przeciwdepresyjny mogą być zmiany receptorowe. Badania z użyciem dezypraminy i iprindolu, podawanych chronicznie szczurom, wykazały rozwój wtórnych zmian receptorowych w wyniku długotrwałego podawania leków przeciwdepresyjnych („down-regulacja” receptorów adrenergicznych beta). Jako, że jest zmiana adaptacyjna, to jej efekty widoczne są z opóźnieniem. Profesor Vetulani wspominał w wywiadzie przeprowadzonym przez Andrzeja Kobosa („Po drogach uczonych. Tom 2”, Wydawnictwo PAU, 2007): „Potem sprawdziliśmy naszą teorię na lekach z innych grup. Prawie wszystkie znane wtedy leki antydepresyjne powodowały beta down-regulation. Okazało się, że leki antydepresyjne rzeczywiście działają przez zmniejszenie reaktywności układu beta-adrenergicznego.”.

Jak z dystansem mówił Profesor o swoim sukcesie: „Nasza hipoteza chwyciła; była tak prosta, że mogli ją zrozumieć psychiatrzy. To właściwie zrobiło mi nazwisko. Przez pewien czas była to hipoteza obowiązująca. Następnie oczywiście przyszły nowe leki.”. Podsumowywał z właściwym sobie poczuciem humoru: „W tej chwili można powiedzieć, że receptorowa beta down-regulation nie jest głównym mechanizmem działania antydepresyjnego, natomiast cała hipoteza miała to, co każda dobra hipoteza mieć powinna, tzn. jej obalenie oznaczało dalszy duży skok do przodu.”. Zaczęto badać inne receptory, wykazano zmniejszenie regulacji receptorów adrenergicznych alfa2, wzrost funkcji receptora adrenergicznego alfa1; kolejnym ważnym mechanizmem okazały się działania związane z receptorami serotoninergicznymi.

Praca na temat mechanizmu „down-regulacji” receptorów adrenergicznych beta została opublikowana przez Vetulaniego i Sulsera w „Nature” 1975 roku (według Wikipedii stała się citation classic, otrzymując do 2007 580 powołań). Zaś Jerzy Vetulani zdecydował się na powrót do rodzinnego Krakowa. Przez kilkadziesiąt lat był związany z Instytutu Farmakologii PAN. Był psychofarmakologiem, neurobiologiem, biochemikiem, profesorem nauk przyrodniczych, członkiem polskich i zagranicznych towarzystw naukowych. Opublikował kilkaset prac badawczych. Dla czytelników, w tym dla mnie, nazwisko Profesora jako autora publikacji oznaczało rzetelność, wyczerpujące przedstawienie tematu, dotarcie do istoty zagadnienia i jasność przekazu. Jeśli była to wypowiedź medialna, można było liczyć dodatkowo na śmiałe tezy, obrazowe porównania i błyskotliwe żarty.

Bo profesor Vetulani był nie tylko naukowcem, był popularyzatorem nauki (publikował m.in. w czasopiśmie „Wszechświat”, wydawał książki o funkcjonowaniu ludzkiego mózgu oraz zależności między neurobiologią a społeczeństwem i kulturą, występował podczas krakowskiego Tygodnia Mózgu, prowadził blog „Piękno neurobiologii” i kanał na YouTube, zdarzało się, według relacji świadków, że „wykładał” w ciasno wypełnionej słuchaczami restauracji Wars w pociągu na trasie Kraków-Warszawa), uwielbianym przez studentów wykładowcą kilku uczelni w Krakowie, współzałożycielem „Piwnicy pod Baranami”, gwiazdą kabaretu „Gadający pies”, działaczem „Solidarności”. Lubił ludzi, lubił rozmawiać, był otwarty na młodych, pełen pogody ducha i niespożytej energii. Jako „człowiek renesansu”, miał rozległe zainteresowania, otwarty umysł, cechował go głęboki humanizm.

Uczestnicząc w życiu publicznym, z szacunkiem traktował ludzi o odmiennych poglądach, w rozmowie z adwersarzami używał argumentacji naukowej (jego przeciwnicy sięgali czasem po obelgi, widać – w argumenty nie byli odpowiednio wyposażeni). W pracy badawczej poświęcał dużo uwagi uzależnieniu od leków i alkoholu, postulował stosowanie farmakoterapii w leczeniu alkoholizmu, a nie tylko „moralne znęcanie się nad pacjentem” („Alkoholizm i jego leczenie farmakologiczne”, wpis na blogu). W wywiadach proponował wprowadzenie zajęć z inteligencji emocjonalnej w szkołach, wyjaśniał jak oksytocyna wpływa na zmniejszenie społecznego poziomu agresji i zawiści, podkreślał istotną rolę osób starszych, babć i dziadków w społeczeństwie.

Profesor Jerzy Vetulani zmarł 6 kwietnia w Krakowie. Kiedyś żartował, nawiązując do tytułu filmu, że gdyby dusza ważyła 21 gramów, energia z niej powstała rozniosłaby kosmos. I choć nadal nie wiemy nic pewnego o wadze duszy, pewne jest, że Jego odejście oznacza duże straty pozytywnej energii… Zachęcam do lektury wywiadu-rzeki z Profesorem, przeprowadzonego przez Marcina Rotkiewicza: „Mózg i Błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim”, wydawnictwo Czarne, 2015.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Powiązane artykuły

Rajmund Miller: „Dwa tygodnie to zbyt krótko, by ocenić skuteczność ustawy” Rajmund Miller: „Dwa tygodnie to zbyt krótko, by ocenić skuteczność ustawy”

Od dwóch tygodni obowiązuje nowelizacja Prawa farmaceutycznego, która miała zatrzymać wywóz leków za...

Res pharmaceuticae Res pharmaceuticae

W tym roku otwarto nową wystawę stałą Muzeum Farmacji im. mgr farm. Antoniny Leśniewskiej, Oddział M...

Fakty i mity o gorączce Fakty i mity o gorączce

W okresie jesienno-zimowym wielu pacjentów zgłasza się do lekarza bądź bezpośrednio do farmaceuty z ...

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz