Magazyn mgr.farm

Symbole farmacji

16 sierpnia 2018 08:42

Minęły już czasy, gdy farmaceuci pracowali jedynie w wiekowych rodzinnych aptekach z tradycjami – dziś większość z nas dołączyła efektu konsumpcjonizmu, czasem mają więc problem z odwołaniem się do jakichś korzeni. Warto jednak pamiętać, że zawód farmaceuty trwa nieprzerwanie od dziesiątek stuleci, a symbole, które przyświecają naszemu fachowi wywodzą się z najstarszych i najpotężniejszych kultur.

Oko Horusa stało się symbolem zdrowia, dobra i przywróconego zdrowia, a symbol Rx jest właściwie znakiem graficznym, na który składa się zarys linii symbolu oka boga nieba (fot. Shutterstock)

W zasadzie całą historię można by rozpocząć od staroegipskiej mitologii. W Egipcie zdrowiem opiekowało się wielu bogów, m.in. Ozyrys, Horus, Izyda oraz bóg nauki Thot, uważany za twórcę chemii, a przedstawiany jako pilot łodzi sondujący kijem nurt rzeki i określany mianem Ph-ar-maki – ten, który strzeże. Egipt dobrze poznali Grecy, którzy wprowadzili termin pharmakon – lek bądź trucizna. Z kolei greckim bogiem lecznictwa był Asklepios przedstawiany z laską i wężem. Miał on czwórkę dzieci, z których najbardziej znane to Panakeja oraz Hygea – szafarka leków, kobieta z kielichem i wężem, będąca dzisiejszym symbolem aptekarzy. To właśnie od nich pochodzą słowa panaceum – lek na wszystkie schorzenia – oraz higiena. Wiadomo również, iż Grecy posiadali instytucję zwaną apotheke – skład, magazyn (od greckiego ἀποτίθημι, apotithemi – przechowywać). W II wieku p.n.e. Grecy stali się poddanymi Rzymian i z tego właśnie okresu pochodzą nazwy bóstw: Eskulap jako odpowiednik Asklepiosa czy Salus, będący rzymskim synonimem Hygei oraz pojawiły się terminy: apotheca – spiżarnia lub skład wina – oraz apothekai – skład surowców dla dworu cesarza.

Opisana pokrótce sukcesja wiedzy medycznej odcisnęła trwałe piętno na współcześnie używanych symbolach farmacji. Odwołując się więc do najstarszej ze wspomnianych cywilizacji, możemy odnaleźć konotacje z obecnie stosowanym symbolem Rx. Oczywiście, według najpowszechniej przyjętej teorii jest to skrótowy zapis od łacińskiego czasownika koniugacji III recipio, recipere, recepi, receptum – wziąć, brać. Jednak dużo ciekawsza wydaje się historia związana z okien Horusa…

Horus był egipskim bogiem nieba, światła i dobrobytu, synem Izydy i Ozyrysa. Gdy Ozyrys został zabity przez swego brata Seta, boga ciemności i zła, Horus chcąc się zemścić, stanął z nim do walki. W potyczce tej stracił oko, jednak za sprawą znanego już nam boga nauki i mądrości Ph-ar-maki – Thota, odzyskał oko i pokonał Seta. Oko Horusa stało się symbolem zdrowia, dobra i przywróconego zdrowia, a symbol Rx jest właściwie znakiem graficznym, na który składa się zarys linii symbolu oka boga nieba.

Z czasów greckich pochodzi zdecydowanie najbardziej rozpoznawalny symbol farmacji, a mianowicie kielich, puchar bądź czara Hygei w formie prostego kielicha – symbolu zdrowia – oplatanego przez węża. Wąż w mitologii greckiej utożsamiany był z odradzaniem się poprzez swoje linienie symbolizował samoodnowę życia, ozdrowienie i długowieczność. Zwierzę to towarzyszy również innemu znanemu symbolowi farmacji i medycyny – lasce Asklepiosa lub – w wersji rzymskiej – lasce Eskulapa. Z racji, iż Asklepios był bogiem lekarzy, jego laska stanowi raczej symbol sztuki lekarskiej, ale też ogólnie rozumianej medycyny. W sztuce przedstawiana jest zwykle w formie prostego kija z oplatającym go wężem.

W tym miejscu warto wspomnieć o innym, dość mylnym symbolu, często używanym w miejsce laski Eskulapa, mianowicie kaduceuszu ([]i]gr. κηρύκειον kērýkeion, łac. Caduceus[/i]). Laska opleciona przez dwa węże stała się znakiem pokoju i handlu, mądrości i równowagi sił, atrybutem godzenia przyjaciół. Symbolika związana jest z powstaniem kaduceusza. W „Mitologii” Parandowskiego możemy przeczytać:

„Hermes, aby przebłagać rozgniewanego brata, ofiarował mu cytrę ze skorupy żółwia. Apollo tak się ucieszył, że dał mu w zamian laseczkę z leszczyny, która miała cudowną właściwość uśmierzania sporów i godzenia nieprzyjaciół. Gdy ją Hermes rzucił między dwa walczące ze sobą węże, one natychmiast przestały się gryźć i zgodnie oplotły się dokoła laski, nachylając ku sobie głowy. Tak powstał kaduceusz, z którym Hermes nigdy się nie rozstawał”.

Dziś laska taka, mylona bywa z laską Eskulapa, choć w tym przypadku kij oplata tylko jeden wąż. W niektórych państwach – zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych – jako symbol medyczny jest używany tzw. „kaduceusz medyczny” – laska opleciona dwoma wężami i zakończona parą skrzydeł.

Jak widać, nawet w czasach pozbawionych wielowiekowych tradycji i miejsc kojarzonych z fundamentami zawodu, możemy rozbudzić naszą wyobraźnią, biorąc do ręki choćby zwykłą receptę 🙂

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Z aptecznego archiwum X – Powrót do łask Z aptecznego archiwum X – Powrót do łask

Rzadko zdarza się w świecie naukowym, jak i w życiu, aby ktoś nieprzymuszony i z własnej woli powied...

Felieton delegata na KZA – część 3 (spontaniczna) Felieton delegata na KZA – część 3 (spontaniczna)

Kolejny “Felieton delegata na KZA” miał być na zupełnie inny temat. Jednak to co w niedzielny wieczó...

Zwrot leku termolabilnego Zwrot leku termolabilnego

Od niedawna aptekom trudniej zwrócić do hurtowni leki termolabilne. To efekt wymogów dotyczących Dob...