Doskonałym przykładem funkcjonowania instrumentów dzielenia ryzyka jest sytuacja z takimi lekami jak jak Xarelto czy Pradaxa. (fot. shutterstock)

Firmy farmaceutyczne, czarny...

Kiedy pacjentka przychodzi do apteki i informuje personel OTC, że szuka EHC, otrzymuje do wypełnienia formularz, w którym podaje swoje dane: imię i nazwisko, adres, wiek (fot. Shutterstock)

Farmaceuta w Irlandii:...

 Farmaceuta w przypadku pomyłki skutkującej zagrożeniem zdrowia lub życia pacjenta może zostać oskarżony zgodnie z art. 157 kodeksu karnego (fot. Shutterstock)

Błędy kosztują

Poza lekami, reakcje fotouczulające i fototoksyczne mogą wywołać również składniki kosmetyków (fot. Shutterstock)

Leki i słońce? Ostrzeż...

Jedną z grup pacjentów często podejmujących suplementację diety są sportowcy (fot. Shutterstock)

Suplementy na dopingu

Błąd w sztuce aptekarskiej

Błąd w sztuce aptekarskiej

Na przestrzeni ostatnich 30 lat specyfika pracy farmaceuty w polskiej aptece uległa znaczącemu przedefiniowaniu. W chwili obecnej na farmaceucie spoczywają obowiązki, które wcześniej wykonywał personel pomocniczy. W codziennej pracy jesteśmy odpowiedzialni nie tylko za kontakt z pacjentem , ale również za prace administracyjne, niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania apteki jako przedsiębiorstwa. Natłok zadań i praca na "wysokich obrotach" sprzyja popełnianiu błędów. Warto wiedzieć, czym jest "błąd w sztuce aptekarskiej, jakimi konsekwencjami jest obarczony oraz w jaki sposób można minimalizować jego następstwa.

Z uwagi na szczególne miejsce farmaceuty w systemie ochrony zdrowia, błąd podczas pełnienia zawodowych obowiązków może skutkować bardzo poważnymi, a niekiedy nieodwracalnymi konsekwencjami. Chcąc zrozumieć istotę "błędu w sztuce aptekarskiej" należałoby poznać jego definicję. Niestety w systemie prawnym taka definicja nie istnieje. Z tego względu pozostaje nam odwołać się do piśmiennictwa poświęconego "błędom w sztuce lekarskiej". Jest on w tym ujęciu:

naruszeniem przez lekarza (świadomego tego, że podejmuje czynność medyczną) obowiązujących go w konkretnym wypadku, wypracowanych na gruncie nauki i praktyki reguł postępowania zawodowego wobec dóbr prawnych w postaci życia i zdrowia człowieka, które na gruncie prawa stanowi podstawę dla stwierdzenia naruszenia obowiązku ostrożności”

Przenosząc powyższą definicję na grunt Prawa Farmaceutycznego błąd w sztuce aptekarskiej można określić jako postępowanie niezgodne z regułami i zasadami postępowania zawodowego, które określone są wiedzą i praktyką farmaceutyczną. Odnosząc tę definicję do świadczonych przez farmaceutę usług, można wyróżnić następujące rodzaje błędów:

  • w wydaniu produktów leczniczych i wyrobów medycznych np. wydanie innego leku niż przepisany na recepcie, którego termin ważności minął, który został wycofany bądź jest niezarejestrowany w Polsce.
  • w sporządzaniu leków recepturowych i aptecznych
  • w udzielaniu informacji o lekach

Niektóre błędy w sztuce aptekarskiej niosą za sobą konsekwencje formalne (realizacja recepty niezgodnie z obowiązującymi przepisami), bądź zagrażające zdrowiu i życiu pacjenta. (wydanie mniejszej lub większej dawki środka leczniczego, podanie nieprawidłowej informacji o dawkowaniu leku lub sposobie przyjmiwania).

Bez względu na rodzaj popełnionego błędu farmaceuta jest zobowiązany do niezwłocznego podjęcia środków mających na celu zapobieżenie lub usunięcie jego skutków. To w jaki sposób próbuje zminimalizować konsekwencje popełnionego przez siebie błędu, będzie rzutować na jego późniejszą odpowiedzialność zawodową i karną. W tym aspekcie polscy farmaceuci nie mają sobie nic do zarzucenia. Z analizy kilkudziesięciu przypadków wynika, że w większości przypadków farmaceuci wywiązywali się sumiennie z ww. obowiązku, niejednokrotnie angażując lokalne służby i dynamicznie działając na polu minimalizacji szkód.

W świetle polskiego prawa farmaceuta, który popełnił "błąd w sztuce aptekarskiej" może zostać pociągnięty do odpowiedzialności zawodowej, cywilnej i karnej. Zgodnie z art. 45 ustawy z dnia 19.04.1991 r. o izbach aptekarskich, farmaceuci podlegają odpowiedzialności zawodowej przed sądami aptekarskimi za postępowanie sprzeczne z zasadami etyki i deontologii zawodowej oraz przepisami prawnymi dotyczącymi wykonywania zawodu. W zależności od ciężaru gatunkowego naruszenia oraz rozmiaru wyrządzonej szkody farmaceuta może być ukarany upomnieniem, naganą, zawieszeniem prawa wykonywania zawodu na okres od trzech miesięcy do trzech lat, a nawet pozbawieniem prawa wykonywania zawodu.



Bardziej złożona przedstawia się kwestia odpowiedzialności cywilnej farmaceutów Odpowiedzialność ta ukształtowana jest za zasadzie winy. Jej zakres z kolei uzależniony jest od formy wykonywania zawodu w danym wypadku. Farmaceuta zatrudniony w aptece na podstawie umowy o pracę może odpowiadać za zawinioną szkodę wynikłą z błędu w sztuce aptekarskiej jedynie do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego w dniu wyrządzenia szkody, natomiast jego pracodawca ponosi odpowiedzialność w pełnej wysokości. Przysługuje mu jednak roszczenie do pracownika o zwrot zapłaconego odszkodowania w ramach ww. trzymiesięcznego limitu. Natomiast farmaceuta, który umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości, a więc nie tylko w ramach trzymiesięcznego limitu. W przypadku, gdy farmaceuta nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, będzie on odpowiadał na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego, a więc za wyrządzenie ze swej winy szkody.

Trzecim rodzajem odpowiedzialności jest możliwość pociągnięcia farmaceuty, który popełnił błąd w sztuce do odpowiedzialności karnej. Farmaceuta może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za czyn z art. 160 Kodeksu karnego (narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu), art. 157 KK (spowodowanie lekkiego lub średniego uszczerbku zdrowia), art. 156 KK (spowodowanie ciężkiego uszczerbku), art. 155 KK (nieumyślne spowodowanie śmierci).

W świetle istniejącego ryzyka zawodowego, w interesie farmaceuty powinno leżeć zawarcie umowy ubezpieczenia, której przedmiotem jest odpowiedzialność cywilna ubezpieczonego za szkody wyrządzone osobie trzeciej w związku z działalnością zawodową, będące efektem działania i/lub zaniechania ubezpieczonego. Takie ubezpieczenie chroni majątek farmaceuty przed uszczupleniem, wynikającym z konieczności zapłaty odszkodowania w przypadku wyrządzenia szkody pacjentowi.

Szerzej w temacie ubezpieczeń: Przezorny farmaceuta - zawsze ubezpieczony
Opinie farmaceuty w temacie błędów Nauczka na błędach

Komisja Etyki Reklamy postanowiła jednak oddalić skargę ze względu na brak dowodów naruszenia norm Kodeksu Etyki Reklamy (fot. Shutterstock)Nie da się przywrócić koloru włosa tym...

Do Komisji Etyki Reklamy wpłynęła skarga na reklamę preparatu DX2. Skarżący zarzuca producentowi...

Tylko w dwóch województwach liczba farmaceutów przewyższała liczbę techników - pomorskim i lubuskim (fot. Shutterstock)GUS: farmaceutów ubywa, techników...

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że pod koniec 2017 r. w aptekach...

Apteki są zobowiązane do złożenia wniosku o otwarcie okresu rozliczeniowego i dokonania korekty sprawozdawanych danych (fot. Shutterstock)NFZ o wycofaniu walsartanów i korektach...

Narodowy Fundusz Zdrowia przypomina, że apteki w przypadku zwrotu przez pacjenta leku wycofanego...

Więcej o pasji Marcina Wiśniewskiego w najnowszym numerze magazynu MGR.FARM (fot. Maciej Chojnacki / MGR.FARM)Dryfując po wolnej wyobraźni

Marcina Wiśniewskiemu nie trzeba przedstawiać chyba żadnemu polskiemu farmaceucie. Twórca...

Jak ustalił Fakt, departament prawny Ministerstwa Zdrowia negatywnie zaopiniował projekt podniesienia cen Xarelto (fot. Shutterstock)Lek z refundacją droższy, niż bez....

Po lipcowej podwyżce ceny Xarelto okazuje się, że jego wersja pełnopłatna jest w niektórych...