Gorączka to stan towarzyszący chorobie, polegający na zwiększeniu temperatury ciała w punkcie nastawczym powyżej normy. Punkt nastawczy z kolei to punkt termoregulacji ustalony przez termoreceptory podwzgórzowe. U zdrowego człowieka prawidłowo wynosi ok. 37°C. Za gorączkę uważa się ciepłotę ciała powyżej 38,0°C. Zakres 37,1–38,0°C to tak zwany stan podgorączkowy [1]. Przy czym należy pamiętać, że „prawidłowa” temperatura może mieć różne wartości, w zależności od miejsca pomiaru. Najpopularniejszym jest dół pachowy, gdzie prawidłowa temperatura wynosi 36,6°C. Z medycznego punktu widzenia jest to najmniej dokładny pomiar i w miarę możliwości powinniśmy dokonywać pomiaru w innym miejscu. Dokładniejszy wynik uzyskamy mierząc temperaturę w jamie ustnej, gdzie prawidłowa temperatura wynosi 36,9°C lub w uchu, gdzie prawidłowa temperatura wynosi 37,1°C. Najdokładniejszy wynik uzyskamy z pomiaru w odbytnicy, gdzie prawidłowa temperatura wynosi 37,1°C [2].
Pomimo naukowego konsensusu, że gorączka jest korzystna w walce z infekcjami, dokładny sposób jej działania budzi kontrowersje. Ewolucja gorączki stanowi zagadkę, ponieważ skutki gorączki wydają się bardzo szkodliwe. Oprócz tego, że czujemy się niekomfortowo, istnieje także możliwość niebezpiecznego przegrzania. Wytwarzanie tak dużej ilości ciepła jest również kosztowne metabolicznie.
Badania sugerują, że skoro gorączka występuje w dużej części królestwa zwierząt, ta kosztowna reakcja musi przynosić pewne korzyści. W przeciwnym razie nigdy nie rozwinęłaby się, ani nie utrzymała z biegiem czasu u różnych gatunków. Immunolodzy zauważyli, iż niewielkie ciepło sprawia, że komórki odpornościowe działają lepiej. Sugeruje to, że gorączka jest konieczna do wzmocnienia ich funkcji obronnej. Jednak z ewolucyjnego punktu widzenia dziwne wydaje się wymaganie ogromnych kosztów energii potrzebnych do wywołania gorączki tylko po to, aby uzyskać większą aktywność komórek odpornościowych. Zwłaszcza, że dostępnych jest mnóstwo szybszych sygnałów molekularnych do ich aktywacji [3].
Jaka jest przyczyna zwiększonej temperatury w miejscu zapalnym?
Zapalenie jest lokalną reakcją obronną na infekcję. Zwykle obejmuje ciepło, ból, zaczerwienienie i obrzęk w obszarach, w których układ odpornościowy jest najbardziej aktywny. Wiele źródeł podaje, że uczucie ciepła spowodowane stanem zapalnym pochodzi wyłącznie z rozszerzonych naczyń krwionośnych. Jednak naukowcy odkryli, że tkanki objęte stanem zapalnym, nawet w tkankach rdzenia ciała, są od 1 do 2 stopni Celsjusza cieplejsze, niż sąsiadujące zdrowe tkanki. Tak więc ciepło nie jest tylko produktem ubocznym większego przepływu krwi. Duża część tego dodatkowego ciepła pochodzi z samych komórek odpornościowych [3].
Jak gorączka zwalcza infekcję?
I dlaczego nieco wyższa temperatura ciała związana z gorączką , która nie jest w stanie zabić zdrowych komórek, szkodzi tak szerokiej gamie patogenów? Komórki odpornościowe atakują patogeny za pomocą różnych stresorów, które mają je zabić lub zahamować ich rozwój. Do tych stresorów należą reaktywne formy tlenu, toksyczne peptydy, enzymy trawienne, wysoka kwasowość środowiska i brak składników odżywczych. Większość reakcji chemicznych przyspiesza podwyższona temperatura, nic więc dziwnego, że ciepło wzmacnia te mechanizmy obronne.
Czy zatem nigdy nie powinniśmy przyjmować leków, obniżających temperaturę ciała? We wszystkim trzeba zachować umiar i ostrożność. Chociaż zdrowe komórki tolerują szeroki zakres temperatur, wszystkie komórki doświadczają gwałtownego spadku zdolności do wzrostu i przetrwania w wyższych temperaturach. W przypadku komórek ssaków (i prawdopodobnie infekujących je patogenów), podwyższenie temperatury powyżej 45°C, nawet o jeden lub dwa stopnie, jest prawie zawsze śmiertelne [3].
Literatura:
[1] Patofizjologia. PZWL, 2007, s. 310. ISBN 978-83-200-3382-3.
[2] Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej pod redakcją W. Traczyka i A. Trzebskiego. ISBN 83-200-2364-5.
©MGR.FARM
