Czym jest refluks i jak sobie bezpiecznie z nim radzić? – Case Study

Do apteki przychodzi mężczyzna w średnim wieku i prosi o coś skutecznego, a jednocześnie bezpiecznego na zgagę. Przyjmuje inne leki, dlatego zaznacza, że zaproponowany preparat nie może wchodzić w interakcje z jego lekami. Do tej pory okazjonalnie stosował tabletki, które przyjmował rano na czczo, ale ostatnio dowiedział się, że nie należy ich stosować długotrwale i ma obawy co do zasadności swojego postępowania. Pacjent prosi o coś do doraźnego stosowania w razie pojawienia się zgagi.

Przeprowadzono wywiad, który miał na celu ocenę stopnia nasilenia objawów i wykluczenie objawów alarmowych (tzw. red flags).

Pacjentowi zadano następujące pytania:

• Jak często dokucza zgaga?
• Jak intensywne są objawy?
• Czy pieczeniu w przełyku towarzyszą objawy takie jak:
  • trudności z połykaniem,
  • wymioty treścią krwistą,
  • uporczywe wymioty,
  • smoliste stolce,
  • spadek masy ciała?

Uzyskano następujące odpowiedzi:

• Zgaga dokucza pacjentowi maksymalnie 2 razy w tygodniu.
• Objawy nie są nasilone.
• Pieczeniu w przełyku nie towarzyszą inne niepokojące objawy.

Refluks u pacjenta? Co można mu zarekomendować?

Po zebraniu wywiadu i wykluczeniu objawów alarmowych pacjentowi zarekomendowano preparat zawierający w składzie  siarczan chondroityny, kwas hialuronowy oraz poloxamer 407.

Pacjenta poinformowano również o istotnych metodach niefarmakologicznych, które pomogą mu kontrolować objawy choroby refluksowej:

• redukcja masy ciała,
• regularny umiarkowany wysiłek fizyczny,
• unikanie ciężkostrawnych i obfitych posiłków,
• spożywanie mniejszych objętościowo posiłków w krótszych odstępach czasowych,
• unikanie pokarmów, które nasilają objawy,
• ograniczenie lub wręcz zaprzestanie palenia tytoniu i spożywania alkoholu (jeśli pacjenta to dotyczy),
• unikanie pozycji leżącej po posiłkach.[1,2]

Safety netting: przekazano pacjentowi, że w razie nasilenia objawów zarówno pod kątem częstotliwości, jak i intensywności, powinien skonsultować się z lekarzem.

Dodatkowe informacje

Chorobę refluksową rozpoznaje się, jeśli łagodne dolegliwości występują przynajmniej dwa razy w tygodniu, a cięższe – raz.[3] W innym przypadku mamy do czynienia z refluksem epizodycznym, który może być wynikiem np. przejedzenia. Dane literaturowe wskazują, że choroba refluksowa (GERD, ang. Gastroesophageal reflux disease) może dotyczyć ok. 36% populacji polskiej i należy do najczęstszych chorób obserwowanych przez gastroenterologów, chirurgów i lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej.[1,2] Z kolei refluksu epizodycznego tak naprawdę prędzej czy później doświadczy każdy z nas. Pacjent, który doświadcza nieprzyjemnych objawów ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego, często najpierw szuka pomocy w aptece, dlatego ważne jest, aby wiedzieć, jak udzielić mu odpowiedniego wsparcia.

W przypadku GERD mamy do czynienia z objawami typowymi ze strony przewodu pokarmowego, do których należy zgaga (pieczenie a nawet palenie przełyku) oraz regurgitacje (zarzucanie treści pokarmowej do przełyku). Często tacy pacjenci przychodzą do apteki i po prostu proszą o coś na zgagę. Warto w takim przypadku zachować czujność i dopytać pacjenta o objawy alarmowe, które mogą świadczyć o poważnej chorobie przewodu pokarmowego i będą wskazaniem do pilnej konsultacji z lekarzem.

Refluks – jakie może dawać objawy?

Do objawów alarmowych (tzw. red flags) związanych z GERD należą:

• ból podczas połykania (odynofagia),
• trudności podczas przechodzenia pokarmu z jamy ustnej przez przełyk do żołądka (dysfagia),
• krwiste lub fusowate wymioty,
• smoliste stolce,
• niezamierzony spadek masy ciała.[1]

Należy również mieć świadomość, że choroba refluksowa to nie tylko typowe objawy ze strony przewodu pokarmowego. GERD może być przyczyną problemów zdrowotnych pacjentów, którzy skarżą się np. na przewlekłą chrypkę, ból gardła, nieustępujący kaszel, czy nawet częste zapalenie zatok przynosowych i nawracające zapalenie ucha środkowego.[1]

W leczeniu GERD zaleca się przede wszystkim modyfikację stylu życia obejmującą: redukcję masy ciała u pacjentów z nadwagą i otyłością, zaprzestanie palenia tytoniu, regularną aktywność fizyczną, uniesienie wezgłowia łóżka i unikanie spożywania posiłków na minimum 3 godziny przed snem.[1]

Jak wybrać właściwy sposób leczenia?

Głównym kryterium wyboru odpowiedniego preparatu pacjentowi z GERD jest częstotliwość i nasilenie objawów. W przypadku pacjentów, którzy skarżą się na mało nasilone dolegliwości, dobrym wyborem będą produkty przeznaczone do stosowania objawowego, w tym m.in. preparat zawierający kwas hialuronowy i siarczan chondroityny.[3] Oprócz łagodnych postaci GERD, preparat ten będzie dobrym wyborem w monoterapii refluksu epizodycznego oraz jako uzupełnienie terapii IPP, kiedy monoterapia IPP nie przynosi oczekiwanych rezultatów.[3]

Leki z grupy IPP w dalszym ciągu stanowią podstawę leczenia GERD i choć charakteryzują się niewielkim ryzykiem wystąpienia łagodnych działań niepożądanych, to w dalszym ciągu trwają badania i dyskusje nad ich bezpieczeństwem w długotrwałej terapii. Wśród istotnych działań niepożądanych związanych z długotrwałym stosowaniem wymienia się dysbiozę mikrobioty jelitowej predysponującą do wzrostu częstości zakażeń Clostridioides difficile i SIBO oraz zaburzenia wchłaniania i niedoboru witaminy B12, magnezu i żelaza.[1]

Jaki preparat warto zarekomendować?

Preparat z siarczanem chondroityny i kwasem hialuronowym z kolei jest złożonym preparatem działającym miejscowo, ochronnie i wspomagającym gojenie – tworzy złożoną warstwę pokrywającą śluzówkę, stanowiąc mechaniczną barierę ochronną dla czynników drażniących.[3]

Podsumowując, pacjentowi zmagającemu się z łagodną postacią choroby refluksowej, dla którego wystarczające będą preparaty do stosowania objawowego.

Bibliografia

1. Świdnicka-Siergiejko, A., Marek, T., Waśko-Czopnik, D., Gąsiorowska, A., Skrzydło-Radomańska, B., Janiak, m., Reguła, J., Rydzewska, G., Wallner, G., Dąbrowski, A. (2022). Postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne w chorobie refluksowej przełyku. Konsensus Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii 2022. Medycyna Praktyczna, 6/2022, 38-74. Pobrano z: https://ptg-e.org.pl/wp-content/uploads/2022/07/wytyczne_ptge2022_choroba_refluksowa_przelyku.pdf
2. Katz, P. O., Dunbar, K. B., Schnoll-Sussman, F. H., Greer, K. B., Yadlapati, R., & Spechler, S. J. (2022). ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. The American journal of gastroenterology, 117(1), 27–56. https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000001538
3. Pietrzak, A. M. (2022). Rozpoznanie i leczenie choroby refluksowej – wytyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii 2022 w pigułce. Lekarz POZ, 2/2022, 91-96.