Dziecko ciągle choruje? Czy witamina D i probiotyki są rozwiązaniem? [case study]

Do apteki przychodzi kobieta, która prosi o jakiś preparat na odporność dla swojego 2,5-letniego dziecka. Z krótkiego wywiadu wynika, że dziewczynka do tej pory chodziła do żłobka i często chorowała. Infekcje, raczej miały łagodny przebieg. Jednak według deklaracji mamy dziecko chorowało „non stop”. Od września dziewczynka idzie do przedszkola i mama, która stresuje się tym, że znowu będzie musiała często brać wolne w pracy. Prosi o jakiś skuteczny preparat na poprawę odporności.

Jak skutecznie wspierać odporność u dziecka?

Matka dziecka przyszła do apteki po pomoc. Jest wyraźnie zmęczona i zaniepokojona częstymi infekcjami córki. Prosząc o skuteczny preparat, jednocześnie oczekiwała porady i wsparcia.

Matce dziewczynki zadano następujące pytania:

• Jak często dziecko choruje?
• Jaki przebieg mają infekcje?
• Czy dziecko chorują na jakaś chorobę przewlekłą?
• Czy dziecko przyjmuje witaminę D3?

Uzyskano następujące odpowiedzi:

• Dziecko choruje przynajmniej raz w miesiącu.
• Infekcje mają raczej łagodny przebieg, zwykle jest to kaszel i katar.
• Dziecko nie choruje na żadną chorobę przewlekłą.
• Dziecko aktualnie nie otrzymuje witaminy D3. W kwietniu skończył się preparat, który do tej pory przyjmowało, dlatego matka stwierdziła, że zacznie znowu podawać witaminę D3 we wrześniu, kiedy będzie mniej słońca.

Rekomendacja, by wspierać odporność

Pacjentce zarekomendowano preparat Sanostol Mikroflora + D3, posiadający status suplementu diety. Preparat zawiera witaminę D3 oraz 3 szczepy bakteryjne. Wśród nich jest Lactobacillus rhamnosus GG ATCC 53103. To jeden z najlepiej przebadanych szczepów bakterii probiotycznych mający udowodnione korzystne działanie m.in. na odporność u dzieci.

Matkę pacjentki poinformowano o:

• konieczności dostosowania porcji produktu do wieku dziecka (raz dziennie 10 kropli, najlepiej na noc, ponieważ w nocy zostaje zahamowana perystaltyka, a więc bakterie probiotyczne mają więcej czasu na osiedlenie się w jelitach i skolonizowanie ich),
• warunkach przechowywania (temperatura pokojowa 8-25°C, z dala od światła, opakowanie szczelnie zamknięte),
• dacie ważności po otwarciu opakowania (2 miesiące).

Dziewczynka niechętnie przyjmuje leki. Dlatego zarekomendowano preparat, który umożliwia podawanie niewielkiej objętości roztworu przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniej dla wieku porcji warunkującej optymalne wsparcie organizmu przez suplementację. Suplement diety Sanostol Mikroflora + D3 może być stosowany u noworodków już od 1. dnia życia. Dzięki wspomnianemu łatwemu dopasowaniu odpowiedniej porcji może być również z powodzeniem stosowany u starszych dzieci. Ponadto preparat podaje się za pomocą wygodnej pipety, co pozwala na wykorzystanie go do samego końca.

Dodatkowe informacje dla pacjenta

Matce pacjentki udzielono szczegółowej i obszernej informacji w zakresie odporności u dzieci, właściwościach szczepu Lactobacillus rhamnosus GG ATCC 53103 oraz rekomendacji dotyczących suplementacji witaminy D3 u dzieci.

Odporność u dzieci

Chorowanie u dzieci jest naturalnym elementem budowania odporności. Nie można zatem założyć, że częste infekcje u dziecka równoznaczne są z niedoborem odporności. Jednocześnie nie można oczekiwać, że układ odpornościowy dziecka będzie radził sobie tak samo z infekcjami, jak układ odpornościowy dorosłego człowieka.

Zwykle typowe infekcje wieku dziecięcego nie świadczą o niedoborach odporności, a zdrowe dziecko bez niedoborów odporności może chorować nawet 8-10 razy w roku.

Aby prawidłowo rozpoznać pierwotne niedobory odporności najpierw trzeba u dziecka zaobserwować co najmniej dwa z objawów ostrzegawczych, do których należą m.in.:

• 4 lub więcej nowych zakażeń ucha w ciągu roku,
• 2 lub więcej zapaleń płuc w ciągu roku,
• uporczywe pleśniawki w jamie ustnej lub zakażenia grzybicze na skórze,
• nawracające, głębokie ropnie skóry i innych narządów,
• konieczność stosowania antybiotyków dożylnych do leczenia zakażenia [1].

Rodzic powinien być świadomym tych objawów, ale to lekarz pediatra podejmuje decyzję, czy jest zasadność kierowania dziecka do immunologa w celu poszerzenia diagnostyki pod kątem ewentualnych niedoborów odporności.

Jak budować odporność u dziecka?

Mimo tego, że infekcje wpisane są niejako w naturalne zdobywanie odporności u dziecka, nie znaczy to, że rodzic nie może nic zrobić. W budowaniu odporności u dziecka bardzo ważne są poniższe elementy, z których każdy jest tak samo ważny i które wspólnie tworzą pełną całość:

• aktywność fizyczna – badanie z udziałem polskich przedszkolaków wykazało, że dzieci, które są aktywne i uprawiają sport chorują rzadziej, a infekcje te mają łagodniejszy przebieg [2],
• sen – odpowiednia długość snu warunkuje wystarczający czas na regenerację – dla dziecka w wieku 2,5 roku jest to 12-14 godzin [3],
• higiena – w przypadku higieny ważny jest zdrowy rozsądek, gdyż przesadna dbałość o czystość może nasilić pewne dolegliwości (np. alergie). Warto natomiast zwrócić uwagę na higienę jamy ustnej, ponieważ próchnica predysponuje do częstszych infekcji dróg oddechowych [4,5],
• dieta – zbilansowana dieta zapewnia dostarczanie odpowiedniej ilości witamin oraz mikro i makroelementów zmniejszając tym samym ryzyko niedoborów żywieniowych, które mają wpływ na częstość infekcji (np. anemia z niedoboru żelaza). Należy jednocześnie pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu, a ilość wody, którą dziecko powinno wypić, oblicza się na podstawie masy ciała [6],
• unikanie stresu – stres może zmieniać reakcję układu immunologicznego [7]. Dla dziecka stresorem może być np. hałas, zbyt długie narażenie na wszelkiego rodzaju silne bodźce (w tym m.in. ekrany), zmiana otoczenia (nowa placówka, zmiana nauczyciela, czy nawet nieobecność najlepszej koleżanki w grupie),
• unikanie dymu tytoniowego,
• temperatura – zarówno temperatura ciała jak i otoczenia – dziecko powinno być odpowiednio ubrane do pogody, w mieszkaniu powinno być do 21° C, należy często wietrzyć mieszkanie,
• karmienie piersią – jest niezwykle ważne, ale stanowi jedynie jeden z elementów dbania o odporność, dlatego jeśli z jakiegoś powodu dziecko nie mogło być karmiona piersią, to podawanie mleka modyfikowanego nie przesądza o tym, że dziecko będzie częściej chorowało.

Lactobacillus rhamnosus GG ATCC 53103

Szczep Lactobacillus rhamnosus GG ATCC 53103 jest jednym z najlepiej przebadanych szczepów bakteryjnych. W podwójnie zaślepionym badaniu z randomizacją kontrolowanym placebo wykazano, że podawanie LGG można być skuteczną metodą zmniejszania ryzyka infekcji górnych dróg oddechowych u dzieci [8].

Rekomendacje dotyczące suplementacji witaminy D3

Aktualnie obowiązujące zasady suplementacji witaminy D3 zostały określone w rekomendacjach z 2023 roku. Zgodnie z nimi dziecko do 3. r.ż. powinno przyjmować  witaminę D3 przez cały rok. Dopiero u dzieci powyżej 4 roku życia można zaniechać podawania witaminy D3 w miesiącach letnich (od maja do października), jednak w dalszym ciągu suplementacja ta jest zalecana i bezpieczna [9]. Warto przekazać pacjentowi, że stosowanie ochrony przeciwsłonecznej w postaci kremów z SPF nie ogranicza skórnej syntezy witaminy D3 i nie ma badań, które potwierdziłyby związek pomiędzy stosowaniem SPF a niedoborem witaminy D3 [10].

Literatura:

1. https://madraopieka.pl/niedobory-odpornosci/objawy-ostrzegawcze-pno/
2. Ostrzyżek-Przeździecka, K., Panczyk, M., Bronikowski, M., Gąsior, J. S., & Feleszko, W. (2023). Association of low physical activity with higher respiratory tract infections frequency among pre-school children. Pediatric research, 94(2), 594–602.
3. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/10-sposobow-na-zdrowy-sen-dziecka
4. Mehtonen, I. T., Rantala, A. K., Hugg, T. T., Jaakkola, M. S., & Jaakkola, J. J. K. (2019). Dental caries is associated with lower respiratory tract infections: A population-based cohort study. Respiratory medicine, 158, 1–5. https://doi.org/10.1016/j.rmed.2019.09.002
5. Matsumoto, N., Kadowaki, T., Tsukahara, H., & Yorifuji, T. (2021). Association between Dental Caries and Influenza Infection in Children: A Japanese Nationwide Population-Based Study. Children (Basel, Switzerland), 8(9), 780. https://doi.org/10.3390/children8090780
6. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/70761,zapotrzebowanie-na-plyny-u-dzieci
7. Carlsson, E., Frostell, A., Ludvigsson, J., & Faresjö, M. (2014). Psychological stress in children may alter the immune response. Journal of immunology (Baltimore, Md. : 1950), 192(5), 2071–2081. https://doi.org/10.4049/jimmunol.1301713
8. Hojsak, I., Snovak, N., Abdović, S., Szajewska, H., Misak, Z., & Kolacek, S. (2010). Lactobacillus GG in the prevention of gastrointestinal and respiratory tract infections in children who attend day care centers: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 29(3), 312–316. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2009.09.008
9. Płudowski, P., Kos-Kudła, B., Walczak, M., Fal, A., Zozulińska-Ziółkiewicz, D., Sieroszewski, P., Peregud-Pogorzelski, J., Lauterbach, R., Targowski, T., Lewiński, A., Spaczyński, R., Wielgoś, M., Pinkas, J., Jackowska, T., Helwich, E., Mazur, A., Ruchała, M., Zygmunt, A., Szalecki, M., Bossowski, A., … Misiorowski, W. (2023). Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients, 15(3), 695.
10. Neale, R. E., Khan, S. R., Lucas, R. M., Waterhouse, M., Whiteman, D. C., & Olsen, C. M. (2019). The effect of sunscreen on vitamin D: a review. The British journal of dermatology, 181(5), 907–915. https://doi.org/10.1111/bjd.17980