Cukier pozyskiwany jest najczęściej z buraków cukrowych bądź trzciny cukrowej. Proces jego produkcji polega, m.in. na przeprowadzeniu rafinacji, a to wszystko w celu otrzymania idealnie białego produktu spożywczego, dobrze nam znanego z półek sklepowych. Niestety, w jej trakcie dochodzi do utraty wszelkich składników odżywczych, które są zawarte naturalnie w roślinach, z których się go pozyskuje. Dodatkowo, w celu zahamowania wzrostu bakterii, dezaktywacji enzymów, czy w celu zmiany koloru cukru, na etapie jego produkcji dodaje się do niego substancje chemiczne, m.in. kwas mrówkowy, fosforowy, czy dwutlenek siarki. Wszystko to sprawia, że spożycie cukru pozbawione jest jakichkolwiek walorów odżywczych. Co więcej, jego nadmiar w diecie może skutkować rozwojem otyłości, a co za tym idzie chorób sercowo-naczyniowych, czy cukrzycy. Ponadto, nadmierne spożycie cukru wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju próchnicy. W związku z tym rozpoczęto poszukiwania substancji słodzących o małej kaloryczności, które mogłyby zastąpić szkodliwą dla zdrowia sacharozę. Jedną z roślin, która jest źródłem substancji słodzących i jej wykorzystanie w tym celu zyskuje na popularności, jest stewia.
Stewia – roślina z Ameryki Południowej
Stewia to roślina, która naturalnie rośnie w Ameryce Południowej, głównie w Paragwaju i Brazylii. Najważniejszym elementem tej rośliny, który pozyskiwany jest jako surowiec do wyodrębnienia substancji słodzących są liście. Ok. 10-20% ich suchej masy stanowią glikozydy stewiolowe, głównie stewiozyd i reubadiozydy. Ten pierwszy, jest ok. 300 razy bardziej słodszy niż sacharoza, jednak posiada również wady. Po pierwsze jest niestabilny w temperaturze powyżej 200 stopni, a po drugie wykazuje on delikatnie gorzki posmak. Dużo bardziej termostabilne są inne z glikozydów- reubadiozydy. Co więcej, są one źródłem słodkiego smaku pozbawionego wrażenia goryczki. Co więcej, stewia jest również źródłem białek, tłuszczy, błonnika, a także minerałów takich jak magnez, potas, fosfor, sód oraz witaminy C i kwasu foliowego.
Działanie prozdrowotne stewii
Oprócz wykazywania właściwości słodzących, stewia posiada właściwości prozdrowotne, które wykorzystywane są w profilaktyce niektórych chorób. Są to przede wszystkim:
- Właściwości hipoglikemizujące.
Wykazano, że spożywanie stewii wiąże się bezpośrednio z normalizacją glikemii. Jest to efekt, m.in. hamowania wchłaniania glukozy w jelitach. Odpowiedzialne za to są glikozydy stewiolowe i ich pochodne powstałe w efekcie metabolizmu tych pierwszych. Ponadto, związki te wpływają na komórki β wysp trzustki, pobudzając je do wytwarzania większych ilości insuliny, przy jednoczesnym większym uwrażliwianiu tkanek na działanie tego hormonu.
- Właściwości hipotensyjne
Glikozydy pozyskiwane ze stewii oddziaływują również wobec naczyń krwionośnych, rozkurczając je. W efekcie dochodzi do spadku ciśnienia tętniczego krwi, w związku z czym stewia może być z powodzeniem stosowana w profilaktyce nadciśnienia tętniczego. Ponadto, wpływają one wzmacniająco na siłę skurczu serca, przy jednoczesnym zwolnieniu jego rytmu. Co ważne, stwierdzono że stewia nie wpływa na zmiany ciśnienia tętniczego krwi u ludzi zdrowych.
- Właściwości przeciwbakteryjne.
Wiadome jest, że spożywanie nadmiernych ilości cukrów sprzyja rozwojowi próchnicy zębów. Wykazano natomiast, że glikozydy pozyskiwane ze stewii hamują wzrost bakterii Streptococcus mutans w głównej mierze odpowiedzialnych za rozwój tego schorzenia. Ponadto stwierdzono, że substancje te oddziaływują inhibicjująco również wobec wzrostu takich bakterii jak Staphylococcus aureus, Escherichia coli, czy Salmonella typhi.
- Właściwości przeciwzapalne.
Glikozydy stewiolowe wykazują także właściwości przeciwzapalne. Ten efekt jest osiągany poprzez hamowanie uwalniania cytokin prozapalnych, takich jak interleukiny, czy czynnik martwicy nowotworów TNF-α. Co więcej, dzięki zawartym w liściach stewii związkom polifenolowym są one bogatym źródłem substancji przeciwutleniających.
Stewia dzięki posiadanym właściwościom słodzącym z powodzeniem może być stosowana jako substytut cukru w codziennym życiu. Pozwoli to, na ograniczenie ryzyka rozwoju otyłości i związanych z nią chorób metabolicznych. Ponadto, właściwości prozdrowotne jakie ona wykazuje sprawiają, że można ją stosować w profilaktyce cukrzycy, nadciśnienia tętniczego krwi, czy próchnicy zębów.
