Magazyn mgr.farm

10 leków, przy których należy unikać słońca

23 maja 2018 08:02

Niektóre leki mogą wywoływać reakcje fotoalergiczne lub fototoksyczne. Osoby, które je stosują, powinny unikać słońca. Problem ten jest szczególnie istotny latem i w trakcie wakacji, gdy tak chętnie wystawiamy ciało na działanie promieni słonecznych. Oto 10 leków, które stosując, należy unikać słońca…

Czynnikami wywołującymi reakcje fototoksyczne mogą być substancje roślinne, leki czy środki chemiczne, działające zewnętrznie bądź podane doustnie. (fot. Shutterstock)

Zmiany skórne, które powstają pod wpływem jednoczesnego działania promieniowania świetlnego i leków są określane jako skórne reakcje fotonadwrażliwości. Obejmują one reakcje fotoalergiczne, fototoksyczne, pseudoporfirie, zmiany liszajowate i podostry skórny toczeń rumieniowaty [1].

Odczyny fotoalergiczne powstają w wyniku ekspozycji skóry na substancję uczulająca tzw. fotohapten oraz promieniowanie UV. Substancje fotoalergiczne wywierają działanie niekorzystne tylko u niektórych osób poddanych ich działaniu. Efekt jedynie w niewielkim stopniu zależny jest od dawki [2].

Odczyny fototoksyczne powstają na skutek uwalniania wolnych rodników przez substancje chemiczne będące w kontakcie ze skórą. Konsekwencją tego procesu jest uszkodzenie struktur komórkowych oraz rozwój ostrej reakcji zapalnej. W odróżnieniu od reakcji fotoalergicznych, dotyczących osób o szczególnej osobniczej predyspozycji, odczyny fototoksyczne występują u większości osób wystawionych na jednoczesne działanie ich i promieniowania [2].

Czynnikami wywołującymi reakcje fototoksyczne mogą być substancje roślinne, leki czy środki chemiczne, działające zewnętrznie bądź podane doustnie [3]. Objawy kliniczne reakcji fototoksycznej przypominają oparzenia słoneczne, najczęściej mają charakter pęcherzy i rumieni. Zmiany dotyczą miejsc eksponowanych na promieniowanie oraz substancję fototoksyczną. Obecność ognisk hiperpigmentacji pozapalanej jest cechą różnicującą odczyn fototoksyczny od oprzenia słonecznego [4]. Większość związków, które mają właściwości fototoksyczne charakteryzuje się obecnością w strukturze pierścienia aromatycznego albo przynajmniej jednego wiązania podwójnego [5].

1. Rosuwastatyna

Statyny należą do leków, które mogą wykazywać właściwości fototoksyczne. Związki te, pod wpływem promieniowania UV-Vis, stosunkowo łatwo ulegają degradacji (wysoką reaktywność fotochemiczną wykazują statyny syntetyczne). Fototoksyczność statyn jest związana z właściwościami ich fotoproduktów. Interakcja fotoproduktu C rosuwastatyny z tymidyną może powodować patologiczne zmiany w cząsteczkach DNA [5].

2. Ketoprofen

Niesteroidowe leki przeciwzapalne należą do grupy leków fotouczulajacych. Najwięcej zmian odnotowano u pacjentów stosujących ketoprofen [3]. Odczyn fotoalergiczny indukowany przez ketoprofen jest zależny od dawki oraz intensywności promieniowania. Ugrupowanie benzofenonu, z którego po napromieniowaniu powstaje wolny rodnik tlenowy, indukujący peroksydację lipidów oraz uszkadzający komórki, odpowiada za właściwości fotoalergiczne ketoprofenu [1]. Inne związki, które posiadają w swej strukturze ugrupowanie benzofenonu, np. fenofibrat, mogą indukować krzyżową fotonadwrażliwość albo nasilać odczyny fotoalergiczne po ketoprofenie oraz prowadzić do odczynów fotoalergicznych na oktokrylen, który jest stosowany w kosmetykach fotoochronnych [1].

W grupie niesteroidowych leków przeciwzapalnych do substancji o działaniu światlouczulającym należy również zaliczyć diklofenak, ibuprofen czy naproksen, dostępne zarówno w preparatach do stosowania miejscowego jak i wewnętrznego [3]. Opisywane są także przypadki odczynów fototoksycznych w postaci pseudoporfirii po użyciu preparatów naproksenu, kwas nalidyksowego, tetracyklin, czy sulfonylomocznika [4].

3. Amiodaron

Amiodaron często powoduje nadwrażliwość na promieniowanie słoneczne u 25-75% stosujących, która może utrzymywać się nawet kilka miesięcy po zakończeniu leczenia [6, 7] Zazwyczaj zmiany obserwowane były na powierzchni skóry poddanej działaniu promieni słonecznych i przybierały formę oparzenia, rumienia lub występowało mrowienie [7].

4. Hydrochlorotiazyd

Niektóre preparaty diuretyczne, w tym hydrochlorotiazd oraz furosemid, mają właściwości fototoksyczne [8, 9]. Na podstawie danych uzyskanych z Danish Cancer Registry wykazano, iż u chorych leczonych hydrochlorotiazydem i amlilorydem częściej występuje czerniak i rak kolczystokomórkowy skóry (ang. squamous cell carcinoma – SCC). Stwierdzono również wyraźny związek między powstaniem SCC, a dawką całkowitą przyjętych diuretyków [8].

5. Estradiol

U kobiet stosujących środki antykoncepcyjne, które zawierają duże ilości estrogenów, mogą wystąpić zmiany hiperpigmentacyjne. Stosowanie mniejszych dawek nie wyklucza całkowicie takiego ryzyka. Zmiany mają charakter symetrycznych plam i plamek, barwy od jasno- do ciemnobrązowej. Do powiększenia i przyciemnienia wykwitów dochodzi w wyniku przedłużonej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe [10].

6. Ciprofloksacyna

Do niepożądanych działań fluorochinolonów zalicza się toksyczny wpływ na skórę i narząd wzroku. Charakteryzuje je różna aktywność fotouczulajaca (w przypadku około 2% leczonych tą grupą leków). Mogą wywoływać reakcje fotoalergiczne, a także fototoksyczne. Zaobserwowano, że obecność grupy izoksazylowej w pozycji 1 (np. lewofloksacyna) skutkuje osłabieniem działania fototoksycznego, w przeciwieństwie do pochodnych, które posiadają w tej pozycji grupę cyklopropylową (ciprofloksacyna) czy etylową (lomefloksacyna) [11].

7. Amitryptylina

Amitryptylina, należąca do trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, powoduje silną hiperpigmentację skóry. Inne leki z tej grupy, po ekspozycji na słońce, powodują czerwone przebarwienia w obrębie dłoni, szyi i dekoltu [3].

8. Tetracyklina

Do substancji fototoksycznych należą też niektóre antybiotyki, w tym tetracyklina oraz doksycyklina. Preparaty tetracykliny, zarówno stosowane doustnie jak i miejscowo, zwiększają wrażliwość skóry na światło słoneczne. Ze względu na możliwość wystąpienia fotodermatoz, podczas ich stosowania należy unikać nasłonecznienia albo sztucznego promieniowania UV [12, 13].

W przypadku odczynów fototoksycznych wywołanych lekami takimi jak tetracykliny, fluorochinolony, chloromycetyna, psoraleny czy preparaty antykoncepcyjne dojść może do oddzielenia się paznokcia od łożyska (ang. photooncholysis). Zmiany pojawiają się po około 2 tygodniach od zastosowania jednego w wymienionych wyżej preparatów i zazwyczaj są poprzedzone typowymi objawami reakcji fototoksycznej [4].

9. Chloropromazyna

Neuroleptyki, a szczególnie pochodne fenotiazyny, uczulają na promieniowanie UV, na skutek czego nasłonecznienie skóry powodować może pęcherze, obrzęk bądź rumień [14]. Przetrwałą nadwrażliwość na światło indukuje chloropromazyna [3]. Razem z reakcją fototoksyczną, zwykle na odkrytych częściach ciała pojawić się mogą przebarwienia skóry, najczęściej niebiesko brązowe lub ciemnoszare [14].

10. Fenytoina

Leki przeciwpadaczkowe, np. fenytoina, powodują powstanie plam o zabarwieniu beżowo-brązowym zlokalizowanych głównie na czole, ale także na ramionach i szyi [3].

Literatura:


  • Neuman- Podczaska A., Kropińska S., Trzmiel T., Pawlaczyk M. Stosowanie leków fototoksycznych i fotoprotekcyjnych, a fotoprotekcja u osób starszych
  • Śpiewak R. Wyprysk fotoalergiczny i fototoksyczny
  • Spodzieja M., Goździalska A., Jaśkiewicz J. Zmiany hiperpigmentacyjne jako niepożądany efekt działania wybranych leków
  • Kujawska-Dębiec K., Broniarczyk-Dyla G. Wybrane choroby skóry spowodowane wpływem działania promieni słonecznych
  • Jarmużek D., Pluskota-Karwatka D. Przemiany fitochemiczne statyn
  • Amiodaron – skuteczniejsze i bezpieczniejsze leczenie przewlekłe https://podyplomie.pl/kardiologia/15479,amiodaron-skuteczniejsze-i-bezpieczniejsze-leczenie-przewlekle?page=3]
  • Cordarone 200mg tabl. CHPL
  • Włodarkiewicz A., Narbut J., Adamski Z. I inni Rogowacenie słoneczne aktualny stan wiedzy
  • Bujewski M, Sieja-Bujewska A. Zestawienie leków fotoalergizujących i fototoksycznych
  • Pietrzak B., Wlaźlak E., Zwierzyńska E. ]Estrogeny stosowane długotrwale: korzyści czy ryzyko
  • Beberok A., Buszman E. Bezpieczeństwo stosowania fluorochinolonów w aspekcie niepożądanych reakcji fotouczulających
  • Tetracyclinum WZF 250mg tabl. powlekane CHPL
  • Tetracyclinum 3% maść CHPL
  • Rzewuska M. Podstawy leczenia schizofrenii

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Na wojnę z superbakteriami Na wojnę z superbakteriami

Pracując w aptece nie sposób nie stykać się z receptami na antybiotyki. W sezonie wiosenno-zimowym t...

Transdermalny System Terapeutyczny (TTS) Transdermalny System Terapeutyczny (TTS)

Transdermalny system terapeutyczny (TTS) poprawia jakość życia i zapewnia wygodę stosowania leku. Su...

Młoda krew na Alzheimera? Młoda krew na Alzheimera?

Myszy, którym podawano białka z osocza ludzkiej krwi pępowinowej miały lepsze wyniki w testach pamię...