10 najbardziej kłopotliwych surowców farmaceutycznych w recepturze

12 września 2018 09:37

Większość farmaceutów w swojej pracy ma do czynienia z wykonywaniem leków recepturowych. Jest to trudne i odpowiedzialne zajęcie, gdyż pomyłka może się skończyć tragicznie dla zdrowia pacjenta. Osoba wykonująca leki musi posiadać dużą specjalistyczną wiedzę, w tym na temat poszczególnych surowców recepturowych. Które z nich powinny zwrócić naszą uwagę podczas sprawdzania recepty? Jakie składniki dostarczają najwięcej problemów? Oto zestawienie 10 najbardziej kłopotliwych surowców w recepturze aptecznej…

Które surowce farmaceutyczne sprawiają najwięcej problemów w recepturze? (fot. Shutterstock)

[h4]1. Balsam peruwiański[/h4]

Jest to wydzielina drzewa o nazwie Woniawiec balsamowy (łac. Myroxylon balsamum), którą pozyskuje się poprzez mechaniczne uszkodzenie pnia drzewa (przypalanie bądź nacinanie). Barwa i konsystencja tego surowca są kłopotliwe, gdyż jest on bardzo gęsty i czarny. Co więcej tworzy szereg niezgodności, m.in. nie miesza się z parafiną, wazeliną i nie najlepiej z lanoliną. Balsam peruwiański wytrąca się również z siarką czy tlenkiem cynku, dlatego zazwyczaj należy go najpierw połączyć z olejem rycynowym.

Źródło:


  • http://www.aptekarzpolski.pl/2009/08/06-2009-receptariusz-balsam-peruwianski-jako-skladnik-tradycyjnych-preparatow-recepturowych/

[h4]2. Fenobarbital/fenobarbital sodu[/h4]

Fenobarbital należy do wykazu substancji psychotropowych IV-P. Wiąże się to z koniecznością prowadzenia miesięcznej ewidencji przychodu i rozchodu. Jest silnym lekiem o działaniu hamującym OUN, istnieje więc duże ryzyko śmiertelnego przedawkowania tej substancji. Oznacza to, że jesteśmy zmuszeni bardzo dokładnie sprawdzić poprawność przepisanej dawki. Zdarza się, że lekarz błędnie przepisze fenobarbital, który trudno rozpuszcza się w wodzie i należy go zamienić na fenobarbital sodu (po konsultacji z lekarzem i przeliczeniu dawki). Fenobarbital sodu wcale nie jest mniej kłopotliwy. Pamiętajmy, że w kwaśnym środowisku powoduje wytrącenie fenobarbitalu, a dodatkowo uczestniczy w reakcji podwójnej wymiany z niektórymi substancjami recepturowymi np. fosforanem kodeiny.

Źródła:


  • https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=301
  • http://www.aptekarzpolski.pl/2012/12/12-2012-przyklady-niezgodnosci-chemicznych-w-mieszankach-i-roztworach/

[h4]3. Kwas salicylowy[/h4]

Kwas salicylowy jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym, dosyć często wykorzystywanym w recepturze aptecznej. Stosowany miejscowo, działa odkażająco i keratolitycznie. Jest to substancja trudno rozpuszczalna w wodzie, co może przysporzyć niemałe problemy osobie wykonującej lek. Na dodatek tworzy mieszaniny eutektyczne (obniżenie temperatury topnienia w wyniku zmieszania dwóch ciał stałych) z innymi lekami recepturowymi między innymi z mentolem czy kamforą.

Źródła:


  • https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=489
  • https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/salicylic_acid#section=Drug-and-Medication-Information

[h4]4. Węgiel leczniczy[/h4]

Jest to preparat o silnych właściwościach adsorpcyjnych, nazywany inaczej węglem aktywowanym. Oprócz tego, że bardzo łatwo się nim ubrudzić, to należy stosować go bardzo roztropnie, szczególnie kiedy na recepcie widnieje z innymi substancjami o dużej sile działania. Może on powodować spadek lub nawet całkowitą inaktywację substancji czynnej, na przykład alkaloidów używanych w recepturze. Należy także unikać połączenia go z nadmanganianem potasu, gdyż istnieje ryzyko wystąpienia gwałtownej reakcji utleniania.

Źródła:


  • https://bazalekow.mp.pl/lek/56680,Wegiel-leczniczy-kapsulki-twarde
  • http://www.aptekarzpolski.pl/2016/01/trudnosci-i-niezgodnosci-recepturowe/

[h4]5. Benzokaina[/h4]

Benzokaina jest lekiem miejscowo znieczulającym, którego mechanizm działania polega na stabilizacji błony neuronalnej i zmniejszaniu jej przenikalności dla jonów sodu. Sprawia ona wiele kłopotów w recepturze, podobnie jak kwas salicylowy może powodować powstawanie mieszanin eutektycznych, ulega wytrąceniu z niektórych podłoży maściowych, a nawet czasem hydrolizie.

Źródła:


  • https://www.drugbank.ca/drugs/DB01086

[h4]6. Jod i jego związki[/h4]

Jod to pierwiastek chemiczny, używany w różnych postaciach w recepturze aptecznej. Wspólną cechą wszystkich jego związków jest bardzo intensywny kolor. Niejeden farmaceuta przekonał się, że jednym z najłatwiejszych sposobów zniszczenia fartucha jest kontakt z jodem. Pierwiastek ten w czystej postaci reaguje z metalami, dlatego podczas używania go należy stosować plastikowe przyrządy. Związki jodu mogą reagować z innymi składnikami leku recepturowego. Ponadto niektóre związki jodu powodują wilgotnienie proszków oraz reakcje podwójnej wymiany.

[h4]7. Nadmanganian potasu[/h4]

Nadmanganian potasu w czystej formie to ciemno fioletowe kryształy. Podobnie jak w przypadku związków jodu, należy szczególnie uważać na porządek podczas pracy z tą substancją. Reaktywność tego związku jest tak duża, że mogą zachodzić gwałtowne reakcje w kontakcie z innymi substancjami, w tym nawet zapłon. Dodatkową trudnością jest to, że zazwyczaj wykorzystuje się bardzo niewielkie stężenia KMnO4, co sprawia trudności chociażby podczas ważenia.

[h4]8. Pepsyna[/h4]

Jest to aktywna postać pepsynogenu, produkowanego przez komórki główne żołądka. Ma budowę peptydową więc może zostać unieczynniona przez kwas solny w stężeniu powyżej 0,5%, etanol oraz garbniki zawarte w niektórych nalewkach. Przy sporządzaniu leku z pepsyną należy zatem kontrolować stężenie kwasu solnego. Dodatkowym uciążliwym problemem jest bardzo nieprzyjemny zapach pepsyny i jej roztworu, przypominający smród wymiocin.

Źródła:


  • http://www.aptekarzpolski.pl/2016/01/trudnosci-i-niezgodnosci-recepturowe/
  • https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=653
  • Edward Bańkowski: Biochemia podręcznik dla studentów uczelni medycznych. Wrocław: Elsevir Urban & Partner, 2010.

[h4]9. Mleczan etakrydyny[/h4]

Jest to organiczny związek zaliczany do barwników akrydynowych, zwany popularnie rivanolem. Są to żółte kryształy o specyficznym, nieprzyjemnym zapachu. Najczęściej stosowany do tworzenia 0,1% roztworu wodnego, która działa antyseptycznie i odkażająco. Poza kłopotami związanymi z nieprzyjemnym zapachem i barwiącym kolorem, jest to niestabilna cząsteczka dezaktywowana przez inne składniki recepturowe takie jak woda wapienna czy kwas salicylowy.

Źródła:


  • https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/15789#section=2D-Structure
  • https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=1497

[h4]10. Ichtiol[/h4]

Podobnie jak balsam peruwiański, jest to bardzo gęsta czarna ciecz, o nieprzyjemnym zapachu przypominającym woń świeżego asfaltu. Oprócz kłopotliwej konsystencji i koloru wykazuje szereg interakcji z innymi substancjami. Należy do nich benzokaina, rywanol, kwas salicylowy i rezorcyna. Powoduje on złamanie emulsji gdyż osłabia działanie emulgatora. Ichtiol rozkłada niektóre antybiotyki i inne substancje (w tym hydrokortyzon). Surowiec ten słabo łączy się z podłożami maściowymi, masłem kakaowym i wymaga uprzedniego zemulgowania lanoliną bezwodną. Ichtiol po dłuższym przechowywaniu wysycha i na brzegach opakowania tworzy się warstwa wyschniętej substancji. Może on też powodować przebarwienia naczyń stosowanych w recepturze.

Źródła:


  • Boyd, Alan S.. Ichthammol revisited. „International Journal of Dermatology”. 49 (7), s. 757-760, 2010. DOI: 10.1111/j.1365-4632.2010.04551.x.
  • http://www.aptekarzpolski.pl/2015/01/12-2014-ichtiol-jako-problematyczny-skladnik-leku-recepturowego/

Źródła do wszystkich:


  • https://bazalekow.mp.pl/
  • Jachowicz, Renata, ed. Receptura apteczna: podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Jak doprowadzałem do upadku polską farmację – część 1 Jak doprowadzałem do upadku polską farmację – część 1

Zacznę od przedstawienia się. Absolwent poznańskiej uczelni z 1988 r. Studia ukończone w terminie. P...

Wielkanocna babka Wielkanocna babka

Piątek po południu, Wielki Piątek, oddział internistyczny. Na korytarz wjeżdża dwóch sanitariuszy z ...

Ile warta jest Garcinia? Ile warta jest Garcinia?

Garcinia cambogia (właściwa nazwa botaniczna to Garcinia gummi-gutta) zwana jest także tamaryndowcem...