Stosowanie leku off-label czyli pozarejestracyjne, to działanie polegające na ordynowaniu leków w terapii innej niż określona w procesie autoryzacji rynkowej czyli w inny sposób niż zatwierdzony przez organ właściwy do rejestracji produktów leczniczych (w Polsce URPL). Może dotyczyć odrębnego dawkowania, drogi podania czy innych wskazań [1]. Lekarze, szczególnie w przypadkach niereagujących na inne leczenie, ordynują leki zwykle stosowane w całkowicie odmiennych wskazaniach. Oto niektóre z nich:
1. Finasteryd
Finasteryd to inhibitor 5-α reduktazy testosteronu stosowany zwykle w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego [2]. Substancja ta działa poprzez hamowanie konwersji testosteronu do silniejszego androgenu – dihydrotestosteronu (DHT) [2, 3]. Enzym 5-α reduktaza występuje także w mieszkach włosowych i jego aktywność miejscowa warunkuje wrażliwość mieszka na działanie androgenów. Finasteryd stosowany w terapii łysienia u kobiet zapobiega miniaturyzacji istniejących mieszków włosowych, wstrzymuje wypadanie i korzystnie wpływa na wygląd oraz powoduje zwiększenie liczby włosów [3].
2. Trazodon
Trazodon to pochodna triazolopirydyny stosowana w leczeniu zaburzeń depresyjnych, także przebiegających z lękiem i zaburzeniami snu [4]. Jednocześnie ma on korzystny wpływ na funkcje seksualne. Działa on proerekcyjnie, hamuje orgazm oraz wydłuża czas trwania nocnych erekcji członka [5].
3. Ibuprofen
To popularna substancja o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym oraz przeciwgorączkowym [6]. Może być również zastosowany do farmakologicznego zamykania przewodu tętniczego u noworodków. Przewód ten stawowi istotny element krążenia płodowego, który warunkuje prawidłowy rozwój układu krwionośnego. Ulega on zamknięciu po porodzie, jednak w przypadku noworodków urodzonych przedwcześnie, utrzymujący się przepływ przez ten przewód prowadzić może do istotnych zaburzeń hemodynamicznych i z związku z tym może wymagać zamknięcia farmakologicznego albo chirurgicznego [7].
Zobacz też:
Kalkulator dawek paracetamolu i ibuprofenu
4. Metoklopramid
Metoclopramid to antagonista receptorów dopaminowych stosowany najczęściej w zapobieganiu nudnościom i wymiotom po chemio- i radioterapii oraz w objawowym leczeniu nudności i wymiotów [8]. Lek ten można również zastosować do farmakologicznej stymulacji wydzielania pokarmu u matki. Metoclopramid blokując receptory dopaminowe w podwzgórzu, zwiększa poziom prolaktyny w osoczu, powodując tym samym zwiększenie ilości pokarmu. Wskazaniem do jego zastosowania w celu pobudzenia laktacji stanowią między innymi: przedwczesny poród, instytucja matki zastępczej czy adopcja dziecka na oddziale położniczym [9].
5. Acetylocysteina
Substancja ta działa sekretolitycznie czyli upłynnia wydzielinę oraz ułatwia jej odkrztuszenie (działanie sekretomotoryczne) i z tego względu jest stosowana u pacjentów z tzw. „mokrym” kaszlem. Acetylocysteina także bierze udział w zwiększeniu syntezy substancji istotnej dla szkodliwych czynników – glutationu [10]. Okazuje się, że lek ten może być także pomocny w leczeniu męskiej niepłodności. Niemiecki zespół badawczy wykazał, iż poprawia ona zaburzone funkcje spermy oraz zmniejsza stres oksydacyjny [11].
Zobacz też:
6. Tramadol
Tramadol to opioidowy lek przeciwbólowy o działaniu ośrodkowym stosowany w leczeniu bólu o umiarkowanym albo dużym nasileniu [12]. Od kilku lat wzbudza on także zainteresowanie jako lek stosowany w terapii przedwczesnego wytrysku (PE). W opublikowanym w 2010 r. badaniu stwierdzono, iż 6-tygodniowa kuracja powoduje 6-krotny wzrost czasu wewnątrzpochwowego opóźnienia wytrysku (IELT). Niestety po 12 tygodniach stosowania IELT zaczął się zmniejszać [13]. U pacjentów z PE zalecane jest doraźne stosowanie tramadolu (25-89 mg 2 godziny przed stosunkiem) [14].
7. Gabapentyna
Lek ten zgodnie z informacją zawartą w charakterystyce wskazany jest w leczeniu padaczki oraz obwodowego bólu neuropatycznego [15]. Terapia gabapentyną przynosi również obiecujące wyniki w przypadku wulwodyni. Definiowana jest ona jako uczucie dyskomfortu w okolicy sromu. Pacjentki opisują najczęściej piekący ból występujący pomimo braku patologicznych albo jawnych klinicznie zaburzeń neurologicznych. W tym schorzeniu lek ten może być przyjmowany doustnie, ale podejmowane są także próby stosowania miejscowo preparatów z tą substancją [16].
8. Letrozol
Lek ten należy do inhibitorów aromatazy (enzym konwertujący androgeny) i stosowany jest w terapii nowotworu piersi u kobiet po okresie menopauzy [17, 18]. W ostatnim czasie coraz częściej wykorzystuje się go jako preparat do stymulacji owulacji. Efektem działania letrozolu jest zahamowanie syntezy estrogenów i wywołanie hipoestrogenizmu, który poprzez aktywację osi podwzgórze-przysadka pobudza zwiększone wydzielanie FSH oraz rozwój pęcherzyka w jajniku. W odróżnieniu od cytrynianu klomifenu (Clostilbegyt) nie wpływa negatywnie na endometrium (brak działania antagonistycznego na receptory estrogenowe śluzówki macicy) [18].
9. Tamoksifen
Substancja ta hamuje konkurencyjne wiązanie estrogenów z receptorami hormonalnymi w cytoplazmie, efektem czego jest ograniczenie podziałów komórkowych w tkankach zależnych od estrogenów i zwykle jest stosowana w terapii nowotworu piersi [19]. Okazuje się, że lek ten może być też zastosowany w leczeniu niepłodności zarówno żeńskiej (stymulacja owulacji – 20), jak i męskiej (powoduje poprawę jakości nasienia) [21].
10. Tamsulozyna
Substancja ta należy do antagonistów receptorów α-adrenergicznych i wskazana jest do łagodzenia objawów z dolnych dróg moczowych związanych z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego [22]. Stosowanie tamsulozyny daje też pozytywne efekty w leczeniu wspomagającym kolki nerkowej (także u kobiet) [23]. Zwiększa ona szanse na samoistne wydalenie złogu, ułatwiając jego przemieszczane [24].
Literatura:
- Najbuk P. Pozarejestracyjne stosowanie leku, https://portal.dzp.pl/files/shares/Art/Pozarejestracyjne_stosowanie_leku.pdf
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Finaster 5mg tabl.powl.
- Sobstyl M., Tkaczuk-Włach, Jakiel G. Diagnostyka hormonalna kobiet, Przeglad Menopauzalny 1/2010:52-55
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Trittico CR tabl.
- Lew-Starowicz Z. Trazodon a seksualność, Seksuologia Polska 2003,1,2:23-25
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibuprofen Pabi 200mg
- Gałązka A. Znaczenie przewodu tętniczego w krążeniu płodu i noworodka ze szczególnym uwzględnieniem przewodozależnych wad serca, Forum Medycyny Rodzinnej 2003,Tom3,Nr 2:117-123
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Metoclopramid 10 mg Polpharma
- Kamińska E. Stosowanie leków a karmienie piersią, Pediatria po dyplomie, Vol.15 Nr 6, Grudzień 2011:77-85
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Acc Optima 600mg tabl.mus.
- Glutatione (GSH) a zdrowie mężczyzny http://www.nanoteam.pl/glutation-gsh-a-zdrowie-mezczyzny/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tramadol Aurobindo 50 mg
- Jarczewska D.Ł. Przedwczesny wytrysk, Medycyna do Dyplomie, Vol.19, Nr 10, Październik 2010: 122-133
- Lew-Starowicz M. Wytrysk przedwczesny-aktualny stan wiedzy na temat neurofizjologii, rozpowszechnienia, rozpoznawania oraz terapii, Przegląd seksuologiczny, styczeń/marzec 2010, nr 21:22-27
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Gabapentin TEVA 300mg
- Philips N., Bachmamnn G. Wulwodynia- często nierozpoznawanan przyczyna dyspareunii u kobiet po menopauzie, Ginekologia po Dyplomie, Listopad 2010:63-66
- Kostowski W., Herman Z. Farmakologia. Podstawy farmakoterapii, Wydanie III poprawione I uzupełnione 2003;Tom 2:
- Radwan M., Zamkowska D., Wójcik D., Ziółkowski T. Stymulacja owulacji, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/view/51009/44370
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamoxifen Sandoz 20 mg tabl.powl.
- Niepłodność- definicja, podział, metody leczenia https://endogin.wum.edu.pl/sites/endogin.wum.edu.pl/files/nieplodnosc.pdf
- Jungwirth A. i wsp. Rekomendacje dotyczace postępowania w męskiej niepłodności, Postepy Andrologii Online, 2016, 3(2):17-54
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Apo-tamis 0,4mg
- Mutrynowski T, Terz C., Dzigowski P., Radziszewski P. Kamica układu moczowego, Medycyna po Dyplomnie 2011(20);8(185):91-94
- Devon C. Snow-Lisy, Manoj Manonga Postępowanie z chorymi na kamicę moczową, Ginekologia po Dyplomie, Styczeń 2012:13:21
