Magazyn mgr.farm

5 kamieni milowych farmakoterapii

22 sierpnia 2018 10:34

Które z leków, okazały się największym przełomem w farmakoterapii na całym świecie? Ile ludzkich istnień udało się dzięki nim uratować? To zestawienie prezentuje tylko kilka z najważniejszych odkryć świata farmacji. Ich lista jest bowiem znacznie dłuższa…

Leków, które wniosły znaczący przełom w leczeniu stanów nagłych czy chorób przewlekłych jest zdecydowanie więcej (fot. Shutterstock)

[h4]Morfina[/h4]

Nowy rozdział w farmakoterapii nastąpił wraz z wyodrębnieniem przez Friedricha Wilhelma Sertürnera morfiny w roku 1804 – pierwszego alkaloidu. Wiek XIX przyniósł również rozwój chemii farmaceutycznej, nowe podejście polegało bowiem na przeniesieniu tworzenia leków z aptek do fabryk. Od tamtej pory szanse na powstanie przełomowych leków wzrastały. Sama definicja przełomowego leku jest jednak trudna do określenia, lecz takie kryterium powinno uwzględniać co najmniej dwa parametry, mianowicie przyczynianie się do zwiększenia długości i poprawy jakości życia, a także zaspokojenie medycznych potrzeb konkretnego pacjenta.

Jak już wspomniałem, nie da się nie wspomnieć w takim zestawieniu o morfinie. Pomimo strasznego problemu narkotycznego uzależnienia, świat bez morfiny miałby więcej cierpienia, a nie mniej. Morfina jest aktywnym składnikiem opium, używanym od niepamiętnych czasów do leczenia bólu. Wyizolowana na początku XIX wieku została nazwana imieniem Morfeusza, greckiego boga snów. Bez morfiny niewyobrażalna liczba ludzi spędziłaby życie w wielkim bólu. Po dziś dzień stosuje się ją po zabiegach chirurgicznych, łagodząc wiele dolegliwości. Morfina jest także prekursorem kilku generacji leków przeciwbólowych, jest też jednym z najlepszych narkotyków wszech czasów. Jak na ironię, wysiłki mające na celu stworzenie nieuzależniającej formy morfiny doprowadziły do stworzenia i wprowadzenia do obrotu diacetylomorfiny przez firmę Bayer w roku 1898 pod nazwą heroina. Pomimo tego faktu, morfina i jej pochodne stanowią podstawę współczesnego leczenia bólu.

[h4]Penicylina[/h4]

Mimo, iż rozpocząłem zestawienie od produktu najstarszego w nim chronologicznie, pierwsza na wszystkich takich listach zawsze pojawi się penicylina. Szacuje się, że bez niej 75% współcześnie żyjących ludzi nie istniałoby, ponieważ ich rodzice lub dziadkowie ulegliby infekcjom. Żaden inny lek nie zmienił świata w podobny sposób. Przed penicyliną, jeśli miałeś poważną infekcję, umarłeś. Jak na ironię, nieostrożne stosowanie penicyliny – i wielu leków, które pojawiły się po niej – przyczyniło się do powstania antybiotykooporności. Obecnie więc farmacja bierze udział w szaleńczym wyścigu z drobnoustrojami i na domiar złego, to one szybciej nadrabiają zaległości.

[h4]Insulina[/h4]

Nie sposób nie wymienić insulina jako pierwszej terapii hormonalnej. Niegdyś jedynym sposobem leczenia cukrzycy było zapewnienie pacjentom niemal głodowej diety. Pacjenci dostawali tylko tyle jedzenia, ile mogli metabolizować, często więc w krótkim czasie podupadali na zdrowiu i umierali. Kanadyjscy naukowcy Frederick Grant Banting, lekarz medycyny i Charles Best, jego asystent, po raz pierwszy zidentyfikowali insulinę w 1921 r. W 1922 r. pacjent z Kanady otrzymał pierwsze skuteczne leczenie insuliną pobraną od zwierzęcia. W 1923 roku Bantinga wyróżniono za to odkrycie Nagrodą Nobla, ale współlaureatem nie został jego asystent Best, tylko szef instytutu badawczego John Macleod. W akcie solidarności Banting podzielił się premią finansową z Bestem. Popyt na nowe leczenie cudem szybko przewyższył podaż, ale firmy farmaceutyczne wkrótce zwiększyły produkcję. Insulina jest więc doskonałym przykładem tego, co można osiągnąć w zakresie współpracy między przemysłem i światem akademickim.

[h4]Szczepionki[/h4]

Gdybyśmy brali pod uwagę ilość ocalonych istnień, zdecydowanie należy wspomnieć o szczepionkach przeciwko ospie oraz polio. Choć szczepionka została wynaleziona w 1796 roku przez brytyjskiego lekarza Edwarda Jennera, musiały minąć ponad dwa wieku by wygrać w chorobą – Ostatni przypadek ospy prawdziwej miał miejsce w 1978, a choroba ta została uznana za eradykowaną w 1980. W przypadku choroby Heinego-Medina, wywoływanej przez wirusa polio liczba zachorowań spadła po wynalezieniu skutecznych szczepionek w latach 50. i 60., dzięki czemu wirus został praktycznie wyeliminowany jako zagrożenie dla zdrowia publicznego w krajach uprzemysłowionych. Opanowanie choroby w krajach rozwijających się trwało dłużej, w skali światowej programy szczepień wdrożono dopiero w latach 70. i dopiero wówczas opanowano epidemię polio w większości krajów. W 1994 roku WHO uznała Amerykę za wolną od tej choroby, a w 2005 roku Europę. W 2015 roku ogłoszono wyeliminowanie dzikiego szczepu polio typu II na całym świecie, trzy lata wcześniej zanotowano natomiast ostatni przypadek zakażenia wirusem polio typu III.

[h4]Aspiryna[/h4]

Ostatnim, ale nie mniej ważnym lekiem w tym zestawieniu jest aspiryna, która jest zdecydowanie czymś więcej niż pigułką na ból głowy. Aspiryna była pierwszym lekiem, który pokazał, że można leczyć prosty ból. Pod względem liczby osób, które go używają, ma on mniej lub bardziej decydujące znaczenie dla jakości życia. Większość ludzi na świecie cierpi na jakiś ból obwodowy, ból mięśni, ból głowy lub zapalenie stawów. Dla tych osób morfina byłaby niewłaściwa, a aspiryna jako środek przeciwbólowy jest bardzo ważna. Oczywiście są teraz środki przeciwbólowe o podobnych mechanizmach działania – niektóre działają lepiej dla niektórych osób, a niektóre nie posiadają dodatkowo niektórych efektów ubocznych aspiryny. Ale ponad 100 lat po jej wynalezieniu jest ona nadal szeroko rekomendowana i powszechnie stosowana. Aspiryna działa bowiem wielokierunkowo – przeciwdziała stanom zapalnym, procesowi leżącemu u podstaw chorób serca i, być może, niektórych nowotworów.

Leków, które wniosły znaczący przełom w leczeniu stanów nagłych czy chorób przewlekłych jest zdecydowanie więcej. Trudno zapomnieć o lekach znieczulających, statynach, lekach przeciwdepresyjnych czy glikokortykosteroidach. Jednak bez tej opisanej piątki niejednokrotnie nie było by już szans zastosowania terapii innym przełomowym lekiem.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Loperamid na cenzurowanym Loperamid na cenzurowanym

Uwielbiany przez polskich pacjentów loperamid, znalazł się pod lupą amerykańskiej agencji leków. FDA...

Recepty od pielęgniarek Recepty od pielęgniarek

Już za kilka dni pielęgniarki będą mogły wypisywać recepty. Nie sądziłem, że kiedykolwiek doczekam t...

Niechybna śmierć Niechybna śmierć

Z przerażeniem patrzę i przysłuchuję się kolejnym pacjentom, którzy przychodzą do apteki i proszą o ...