Człowiek najbardziej komfortowo czuje się w temperaturze otoczenia 27-31ºC. Podwyższona temperatura otoczenia powoduje przyspieszenie reakcji metabolicznych, a także grozi nieodwracalnymi zmianami w strukturze białek tworzących ludzkie ciało [3].
Termoregulacja, czyli zdolność do utrzymywania stałej temperatury organizmu w optymalnych granicach, jest jednym z podstawowych elementów składowych homeostazy ustrojowej. W przypadku zwiększonej produkcji cieplnej, np. podczas upałów i wysokiej wilgotności albo w czasie zwiększonego wysiłku fizycznego, może dochodzić do zaburzenia bilansu cieplnego ustroju. Szczególnie narażone są osoby starsze, dzieci, jak również pacjenci z chorobami ogólnoustrojowymi np. z zaawansowaną niewydolnością serca, a także z upośledzoną zdolnością wydzielania potu [4].
Upały mogą zwiększać toksyczność lub/oraz zmniejszać efektywność stosowanych leków. Dodatkowo leki mogą wpływać na zaostrzenie stanu przegrzania organizmu, a odwodnienie oraz zmiany w dystrybucji krwi w organizmie, wywołane nadmierną ekspozycją na ciepło i reakcjami termoregulacyjnymi, mogą mieć wpływ na poziom leku w organizmie, jego kinetykę, a także wydalanie, a więc jego aktywność farmakologiczną [2]. Niektóre preparaty mogą powodować zaburzenie mechanizmu termoregulacji, a także sprzyjać odwodnieniu [1].
[h4]1. Furosemid[/h4]
Furosemid, podobnie jak i inne diuretyki, jest często stosowany u pacjentów z niewydolnością serca oraz nadciśnieniem tętniczym [5]. Działając na nerki powodują zmiany w wydalaniu ilości wody oraz elektrolitów z moczem. Gdy ilość wydalanego moczu zwiększy się nadmiernie w stosunku do ilości przyjmowanych płynów, może to doprowadzić do odwodnienia. Szczególnie narażone są osoby starsze, gdyż z wiekiem ulegają upośledzeniu mechanizmy regulacji pragnienia i osoba w podeszłym wieku może go nie odczuwać, pomimo iż organizm potrzebuje większej ilości płynów [6]. Często także zaburzeniu ulega gospodarka elektrolitowa – spada poziom sodu oraz potasu, co może powodować skutki groźne dla zdrowia, a nawet życia. Istotne jest dostosowanie oraz optymalizacja farmakoterapii tymi lekami w zależności od pory roku albo temperatury pomieszczeń oraz otoczenia [4].
[h4]2. Metoprolol[/h4]
Leki betaadrenolityczne, do których należy metoprolol, to grupa leków, które blokują receptory adrenergiczne ß1 (głównie w mięśniu sercowym) i ß2 (w naczyniach i oskrzelach). Hamują aktywność układu współczulnego, czego efektem jest między innymi skurcz naczyń oraz zwiększenie oporu obwodowego [7]. Mikrokrążenie skórne również podlega regulacji układu współczulnego [8]. Podstawową funkcja łożyska skórnego jest termoregulacja (90% skórnych przepływów odpowiada za termoregulację) [9]. Miejscowe ogrzanie skóry prowadzi do bezpośredniej i znaczącej wazodylatacji (rozkurcz mięśni gładkich w ścianie naczyń krwionośnych). Razem z wazodylatacją skórną i wyparowywaniem potu obniża się temperatura skóry oraz następuje ochłodzenie krwi w rozszerzonych naczyniach [10]. Większość betablokerów wykazuje działanie kurczące mięśniówkę naczyń i upośledzające jej rozkurcz, poprzez to osłabiają przepływ krwi w skórze i powodują, iż organizmowi jest trudniej się chronić przed przegrzaniem [1, 8].
[h4]3. Amitryptylina[/h4]
Amitryptylina, należąca do trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD), jest inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny [11]. TLPD działają na wiele receptorów także na ośrodki odpowiedzialne za regulację ciepła. Mogą tłumić wysyłane przez organizm sygnały ostrzegawcze przed udarem takie jak bóle głowy, uczucie rozbicia czy wymioty [12]. Zgłaszano również występowanie wysokiej gorączki podczas terapii trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi razem z lekami neuroleptycznymi albo przeciwcholinergicznymi, szczególnie podczas upałów [11].
[h4]4. Ditropan[/h4]
Ditropan (oksybutynina) to lek przeciwcholinergiczny. On, jak i inne leki z tej grupy, silnie blokują pocenie się [2]. Pocenie jest to najważniejszy czynny mechanizm utraty ciepła [13]. Stosowanie oksybutyniny podczas upałów albo w bardzo ciepłym pomieszczeniu może spowodować udar cieplny, będący wynikiem zmniejszenia wydzielania potu [14]. Podczas terapii cholinolitykami należy zachować ostrożność stosując antyperspiranty na zbyt duże powierzchnie ciała, gdyż podczas upałów może to doprowadzić do przegrzania organizmu [15].
[h4]5. Chlorprotiksen[/h4]
Neuroleptyki należą do grupy leków, które mogą sprzyjać mogą zaburzeniom termoregulacji, szczególnie gdy są stosowane z razem z lekami o działaniu antycholinergicznym [4, 16]. W czasie upałów obserwowano (opisane podczas terapii chlorprotiksenem, chlorpromazyną, promazyną, haloperidolem łączonych z benzatropiną) zagrażające życiu podwyższenie temperatury razem z wrażeniem uderzeń fal gorąca, suchością błon śluzowych, tachykardią. Objawy te są efektem upośledzenia mechanizmów termoregulacyjnych podwzgórza, które odpowiadają za utrzymanie stałej niezależnie od temperatury otoczenia ciepłoty cala [16].
[b][size=12]Literatura:[/size][/b]
[list=1]
[*][size=12]Upał a leki- zobacz,jak wysoka temperatura wpływa na działanie medykamentów, senior.pl[/size]
[*][size=12]Niekorzystne skutki działania leków podczas upałów www.pis.lodz.pl/wieruszow/dokumenty/RekomendacjeUpaly.pdf[/size]
[*][size=12]Schetz D., Foerster J. Przyczyny, rodzaje i zasady postępowania w hipertermii[/size]
[*][size=12]Kretowicz M, Manitus J. Odwodnienie jako przyczynek do rozważań nad chorobą przegrzania- opis przypadku[/size]
[*][size=12]Leki podczas upałów mogą działać inaczej, http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C405823%2Cleki-podczas-upalow-moga-dzialac-inaczej.html
[*][size=12]Gąsowski J., Kasprzyk Z. Leki moczopędne[/size]
[*][size=12]Tyrka A. Beta-blokery, https://chorobawiencowa.mp.pl/leczenie/62378,beta-blokery[/size]
[*][size=12]Dubiel M. Czynniki wpływające na mikrokrążenie skórne u pacjentów z niewydolnością serca[/size]
[*][size=12]Szygula R. Mikrokrązenie skorne https://wydawnictwa.awf.krakow.pl/pdf/wstepy/ws_mon_19.pdf[/size]
[*][size=12]Gryglewska B. Znaczenie mikrokrążenia w nadciśnieniu tętniczym[/size]
[*][size=12]Sartogen CHPL[/size]
[*][size=12]Antydepresanty tłumią uczucie przegrzania http://www.rynekaptek.pl/farmakologia/antydepresanty-tlumia-uczucie-przegrzania,22188.html[/size]
[*][size=12]Nieradko-Iwanicka B. Układ termoregulacji człowieka i wpływ czynników atmosferycznych na odczucia ciepła człowieka[/size]
[*][size=12]Ditropan CHPL[/size]
[*][size=12]Krzystanek M. Prydynol- leczenie poneuroleptycznych objawów pozapiramidowych[/size]
[*][size=12]Rzewuska M. Podstawy leczenia schizofrenii[/size]
[/list]
