Ile popijać?
Mogłoby się wydawać, że leki lepiej wchłaniają się z roztworów stężonych niż rozcieńczonych. Tymczasem stopień wykorzystania substancji leczniczych jest zależny od rodzaju oraz ilości płynu, którym jest popijany lek. Okazuje się, że większa biodostępność, jest przy większym rozcieńczeniu leku. Dotyczy to szczególnie leków, które zawierają substancje słabo rozpuszczalne, takie jak amoksycylina, kwas acetylosalicylowy czy erytromycyna. Przy ich przyjmowaniu wymagana jest zwiększona objętość wody. Gdy tabletkę zawierającą kwas acetylosalicylowy popijemy 150 ml wody to wchłonie się on 2 razy szybciej, niż gdy wypije się 75 ml płynu [1].
Leki dobrze rozpuszczalne takie jak teofilina nie wymagają popijania większą ilością płynu, gdyż niezależnie czy są popite 25ml czy 250 ml wody stężenie we krwi jest porównywalne. Jednak ze względu na fakt, iż nie zawsze w praktyce wiadomo czy dany lek jest dobrze czy słabo rozpuszczalny, przyjmuje się ogólną zasadę, że leki doustne takie jak kapsułki czy tabletki powinny być popite 200-250ml płynu czyli szklanką wody [1].
Czym nie popijać leków?
Pacjenci często nie zawracają uwagi na rodzaj płynu stosowanego do popicia leku, co może przyczynić się do zmniejszenia efektu leczniczego. Do płynów mogących wchodzić w interakcje z zażywanymi lekami należą:
-
Kawa
Kawa w znaczący sposób wpływa na farmakokinetykę wielu leków, powodując osłabienie bądź wzmożone działanie niektórych z nich. Zawarte w niej garbniki powodują ograniczenie wchłaniania wielu substancji, np. neuroleptyków. Dodatkowo poprzez stymulowanie wydzielania kwasu solnego, obniża pH soku żołądkowego i zmniejsza skuteczność inhibitorów pompy protonowej. Kawa poprzez blokowanie receptorów adenozynowych oraz hamowanie fosforylacji aktyny może także nieznacznie obniżać korzystne działanie statyn na serce. Nie powinny być nią również popijane preparaty żelaza. Kofeiny nie należy także łączyć z teofiliną i aminofiliną, gdyż ze względu na swoje podobieństwo chemiczne może wystąpić wiele efektów ubocznych, takich jak niepokój, pobudzenie psychoruchowe, zaburzenia snu, tachykardia, hipotonia, zaburzenia rytmu serca, bóle głowy oraz skurcze mięśni [1, 2].
Podobny rezultat może wywołać połączenie kawy z chemioterapeutykami, np. ciprofloksacyną, środkami antykoncepcyjnym czy cimetydyną, spowalniającymi jej eliminację [2]. Kofeina zawarta w kawie może także nasilać działanie analgetyczne leków przeciwbólowych, np. kwasu acetylosalicylowego, w wyniku synergistycznego działania tych składników [1].
-
Herbata
Herbata podobnie jak kawa zawiera garbniki zmniejszające wchłanianie alkaloidów i działanie niektórych neuroleptyków. Spożywana w dużych ilościach może powodować osłabienie działania takich neuroleptyków jak: prometazyna, promazyna, chlorpromazyna, droperydol. Herbata wiąże także preparaty żelaza [3], a zawarte w niej (szczególnie w zielonej) flawonoidy mogą także mieć wpływ na metabolizm leków, choć brakuje danych doświadczalnych dotyczących ich wpływu [1].
-
Mleko
Mlekiem nie powinny być popijane leki wiążące się z jonami wapnia, np. tetracykliny (tetracyklina, doksycyklina, oksytetracyklina), bisakodyl, felodypina. Wapń zawarty w mleku (i innych produktach bogatych w ten pierwiastek) hamuje wchłanianie preparatów żelaza [4]. Z mlekiem nie powinny być także łączone cefaleksyny, fluorek sodu czy fenoksymetylopenicliny. Zawarty w nim kazeinian wapnia tworzy z lekami trudno rozpuszczalne kompleksy, co zmniejsza ich wchłanianie [1].
-
Sok żurawinowy
Soki oraz napoje często miesza się z lekami w celu zamaskowania ich nieprzyjemnego smaku, szczególnie u dzieci i osób starszych. Należy pamiętać, iż większość soków ma odczyn kwaśny. W przypadku leków labilnych w tym środowisku mogą wystąpić problemy z ich absorpcją i stabilnością. Mogą one ulec inaktywacji w kwaśnym środowisku bądź może zmniejszyć się ich wchłanianie w pH soku żołądkowego [1]. Składniki soku żurawinowego hamować mogą aktywność CYP2C9, co w przypadku gdy popijana jest nim warfaryna może spowodować wzrost stężenia aktywnego enancjomeru warfaryny (S-warfaryny) i w konsekwencji zwiększenia aktywności antykoagulacyjnej [1].
-
Sok grejfrutowy
Soki owocowe, a zwłaszcza cytrusowe, stanowią cenne źródło błonnika pokarmowego, flawonoidów oraz witamin antyoksydacyjnych. Z tego względu sok grejpfrutowy oraz grejpfruty uważa się powszechnie za ważny element sposobu zdrowego sposobu odżywiania. Jednak to właśnie zawarte w soku grejpfrutowym flawonoidy (kemferol, kwercetyna, naryngina, netyngenina) oraz furanokumaryny mogą hamować jeden z izoenzymów cytochromu P-450. Efektem tego jest zmniejszenie metabolizmu wielu leków, a tym samym wzrost ich stężenia we krwi. Wypicie szklanki tego soku zmniejsza o 47% stężenie enzymów CYP3A4, objawiające się zahamowaniem ich aktywności.
Największy wpływ na biodostępność leku obserwowano, gdy sok wypito w krótkim czasie przed jego podaniem bądź tuż po podaniu (2-4h). Pamiętajmy, iż w przypadku spożycia tego soku oraz konieczności podania leku należy zastosować kilkugodzinną (co najmniej 4-6h) przerwę pomiędzy przyjęciem soku, a leku. Choć aktywność CYP3A może zmniejszyć się nawet po 10h. Interakcja z sokiem grejpfrutowym dotyczy wieku leków między innymi: blokerów kanału wapniowego, leków stosowanych w leczeniu zaburzeń lipidowych (simwastatyna), cyklosporyny [1].
Literatura:
- Jachowicz R. Farmacja praktyczna, PWZL 2010:452-456
- Zdrojewicz Z., Grześkowiak K., Łukasiewicz M. Czy picie kawy jest zdrowe, Medycyna Rodzinna 3/2016; 19(3):138-145
- Adamkowski K. Interakcje leków z żywnością, http://www.aptekarzpolski.pl/2016/04/interakcje-lekow-z-zywnoscia/
- Sobotta Ł., Saliburska J., Mielcarek J. Interakcje lek-żywność, BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLIV, 2011, 1, str. 95–103
