Magazyn mgr.farm

6 najczęstszych błędów podczas stosowania leków przeciwbólowych

11 marca 2019 11:36

Leki przeciwbólowe należą do preparatów bardzo często zażywanych przez pacjentów. Niektórzy taktują je wręcz jak cukierki, bez których nie mogą normalnie funkcjonować. Nierzadko kupowane są bez recepty. Według dostępnych statystyk, wybór leku często jest dziełem przypadku. Pacjenci nie uwzględniają niekorzystnych interakcji mogących wystąpić w politerapii [1]

Wybierając lek przeciwbólowy uwzględnić należy parametry farmakokinetyczne, decydujące zarówno o skuteczności jak i bezpieczeństwie stosowanej terapii (fot. Shutterstock)
Wybierając lek przeciwbólowy uwzględnić należy parametry farmakokinetyczne, decydujące zarówno o skuteczności jak i bezpieczeństwie stosowanej terapii (fot. Shutterstock)

1. Jednoczasowe stosowanie więcej niż jednego leku przeciwzapalnego

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa leków bardzo różnorodna chemicznie [2]. Ze względu na ich działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe należą do najczęściej stosowanych grup leków, przynoszących korzyści w wielu schorzeniach [3]. Przyjmowanie w jednym czasie więcej niż jednego NLPZ jest błędem. Jedynym wyjątkiem jest łączenie tych leków stosowanych ogólnoustrojowo razem z NLPZ miejscowymi. Wtedy spodziewać się możemy synergizmu działania przeciwzapalnego oraz przeciwbólowego [1]. Kojarzenie stosowanych systemowo NLPZ zwiększa ryzyko uszkodzenia górnego odcinka przewodu pokarmowego, wątroby oraz nerek, a nie wpływa na poprawę skuteczności leczenia przeciwbólowego i przeciwzapalnego. Terapia bólu opierać się powinna na leczeniu skojarzonym, które wykorzystuje zjawisko addycji oraz synergizmu, obserwowane przykładowo przy połączeniach tramadol + paracetamol, tramadol + deksketoprofen, paracetamol czy metamizol + NLPZ [1].

2. Przekraczanie dawek maksymalnych leków

Podczas stosowania leków o działaniu przeciwbólowym obserwowanych jest wiele błędów, zarówno przy dawkowaniu, jak i kojarzeniu tych leków. Niejednokrotnie przekraczane są dawki, co może wynikać zarówno z niedostosowania się do zalecanego dawkowania (nieczytanie ulotek, chęć osiągnięcia lepszego efektu), ale też z faktu przyjmowania tej samej substancji pod różnymi nazwami handlowymi [2]. Pacjenci nie są świadomi występowania efektu pułapowego podczas terapii nieopioidowymi lekami przeciwbólowymi. Efektem tego zjawiska jest fakt, iż podwyższanie dawek tylko w pewnym przedziale zwiększa działanie przeciwbólowe. Przekroczenie dawek pułapowych (dawki maksymalne w CHPL) może nasilać działania niepożądane i jednocześnie nie prowadzi do zwiększenia analgezji [4].

3. Brak uwzględnienia przy wyborze leku przeciwbólowego parametrów farmakokinetycznych

Wybierając lek przeciwbólowy uwzględnić należy parametry farmakokinetyczne, decydujące zarówno o skuteczności jak i bezpieczeństwie stosowanej terapii. Ważny jest czas, po którym lek wykazuje działanie przeciwbólowe, a również ten, po którym występuje w surowicy jego maksymalne stężenie. Leki o długim czasie latencji czyli czasie od podania do wystąpienia działania przeciwbólowego np. melosykam, nie powinny być ordynowane w leczeniu bólu ostrego [1]. Nie poleca się obecnie, ze względu na trudny do przewidzenia i długi okres latencji, leków przeciwbólowych we wstrzyknięciach domięśniowych i czopkach. Ważny jest także okres półtrwania w miejscu działania, co pozwala na zaplanowanie schematu dawkowania, który musi korelować z parametrami farmakokinetycznymi [1].

4. Nie uwzględnianie niekorzystnych interakcji leków stosowanych w leczeniu bólu

Często pacjent leczony z powodu dolegliwości bólowych przyjmuje jednoczasowo kilka leków, mogących wchodzić w niekorzystne interakcje zarówno farmakokinetyczne jak i farmakodynamiczne, czego skutkiem jest występowanie działań niepożądanych o różnym obrazie klinicznym. Dodatkowo stosowane równocześnie leki mogą charakteryzować się wspólnym profilem działań ubocznych, które ulegać mogą potencjalizacji [1].

5. Brak stosowania koanalgetyków w bólu z komponentem neuropatycznym

W farmakoterapii bólu koanalgetyki, czyli leki uzupełniające, stosowane są w celu potencjalizacji efektu działania analgetyków, uzupełnienia ich działania o dodatkowe mechanizmy, które są szczególnie przydatne w leczeniu bólu z komponentem neuropatycznym. Leki uzupełniające są także wykorzystywane w celu zwalczania działań niepożądanych innych grup leków, które są stosowane w leczeniu bólu. W praktyce klinicznej najczęściej w tym celu stosowane są leki przeciwdepresyjne, przeciwdrgawkowe, antagoniści receptora NMDA oraz leki miejscowo znieczulające i kalcytonina. Do koanalgetyków zalicza się także kannabinoidy [1].

6. Jednoczesne stosowanie kwasu acetylosalicylowego z NLPZ

Stosowanie kwasu acetylosalicylowego (ASA) jako wtórnej profilaktyki ostrych zespołów wieńcowych, a także udarów niedokrwiennych, to obecnie standardowe postępowanie.  Jego działanie opiera się na trwałym blokowaniu COX-1 w płytkach krwi. Zarówno ASA, jak i NLPZ, łączą się konkurencyjnie z COX-1, lecz dla ASA wiązanie jest początkowo słabsze oraz zależne od pojedynczego aminokwasu seryny. Okres półtrwania wolnego ASA wynosi 15-20 min., a większości NLPZ jest dłuższy – wynosi od 2 do 4 godzin, a może trwać nawet 50 godz. (piroksikam). W związku z tym aspiryna przyjęta po NLPZ nie będzie działać efektywnie przeciwzakrzepowo. W badaniach in vivo wykazano, iż dla rożnych NZPZ istnieje odmienne miejsce konkurencji dla COX-1 w płytkach krwi. Pacjenci leczeni aspiryną w dawkach kardiologicznych nie powinni sięgać po leki takie jak ibuprofen czy naproksen. Tej interakcji nie zaobserwowano w przypadku ketoprofenu czy dikofenaku [2].

Literatura:

  1. Woroń J. , Wordliczek J., Dobrogowski J. Najczęstsze błędy w farmakoterapii bólu, Terapia nr 8 (355) 2017: 6-12
  2. Jakubów P. Najczęstsze błędy pacjenta w leczeniu bólu, Puls Farmacji, https://pulsfarmacji.pl/4713877,26055,najczestsze-bledy-pacjenta-w-leczeniu-bolu
  3. Zaremba M., Staniszewska A., Niewada M. Niesteroidowe leki przeciwzapalne — fakty, mity i kontrowersje dotyczące ryzyka sercowo-naczyniowego oraz ryzyka powikłań ze strony przewodu pokarmowego, Choroby Serca i Naczyń 2012, 9 (3), 119–13
  4. Jarosz J.Niesteroidowe leki przeciwzapalne w leczeniu bólów nowotworowych, https://podyplomie.pl/onkologia/16358,niesteroidowe-leki-przeciwzapalne-w-leczeniu-bolow-nowotworowych

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

12 komentarzy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Miałam nie tak dawno taką artystkę, która miała na jednej recepcie ketoprofen w dawce 100mg i diklofenak 100 mg (kaps.o przedłużonym uwalnianiu) Zapytałam o sposób dawkowania. Z tego co zrozumiałam, to recepta była pisana pod dyktando kobiety. Pani wyczytała, że jeden lek działa przeciwzapalnie, a drugi przeciwbólowo i zamierzała zażywać je jednocześnie. Martwiła się jedynie o swoją wątrobę :( Mam nadzieje, że udało mi się ją uratować :)
Ciekawe czy jakby chciała morfinę to też by dostała receptę...
A tutaj akurat lekarz nie powinien robić problemu. Wszak NLPZ-y z opioidami dobrze się komponują :)
Coś mało asertywny lekarz.
"Terapia bólu opierać się powinna na leczeniu skojarzonym, które wykorzystuje zjawisko addycji oraz synergizmu, obserwowane przykładowo przy połączeniach tramadol + paracetamol, tramadol + deksketoprofen, paracetamol czy metamizol + NLPZ [1]." Za "Aptekarzem Polskim"- nie zaleca się łączenia metamizolu z NLPZ-ami? https://aptekarz.pl/jak-laczyc-leki-przeciwbolowe/2017-12-22
Potwierdzenie, że można łączyć z innej jeszcze publikacji:"Podobny, lecz nie identyczny mechanizm działania paracetamolu i metamizolu uzasadnia łączenie obu leków w celu zwiększenia działania przeciwbólowego [1, 4, 13]. Zarówno paracetamol, jak i metamizol mogą być podawane łącznie z NLPZ [1, 4, 6, 13]. Jednak w przypadku paracetamolu należy pamiętać, że takie połączenie zwiększa ryzyko wystąpienia takich działań niepożądanych NLPZ, jak działanie nefrotoksyczne i uszkadzające błonę śluzową przewodu pokarmowego [6, 15, 16]."
Takiego połączenia chyba raczej w lekach OTC nie należy się spodziewać?
Nie kracz, nie kracz - bo wykraczesz😉
Zapytałam, ponieważ przytoczone opracowanie Marcina pochodzi z 2017r. Jednak trochę czasu upłynęło i miło by było, gdyby odniósł się do tego sam autor publikacji :)
nieprawidłowe lączenie leków przeciwbólowych to jedno a drugie duże przegięcie w mojej ocenie to ich ogromne nadużywanie
Ogromną lekkość wypisawania na nie recept, u nas paracetamol i tramadol - jak cukierki.
A potem babcia zrozpaczona jak lekarz zapomni przepisać, bo po tym leku tak dobrze się czuję i nic innego mi nie pomaga :)

Powiązane artykuły

Znachor skazany Znachor skazany

Na 3,5 roku bezwzględnego więzienia został skazany znachor Marek Haslik, którego rady doprowadziły d...

Farmaceutka nie zbierała punktów edukacyjnych. Sąd uznał jej winę… Farmaceutka nie zbierała punktów edukacyjnych. Sąd uznał jej winę…

Okręgowy Sąd Aptekarski w Katowicach ukarał farmaceutkę, która nie wywiązywała się z obowiązku szkol...

Polpharma: biegiem przez Polskę Polpharma: biegiem przez Polskę

Już 28 maja w Nowej Dębie pracownicy Polpharmy rozpoczną wyjątkową sztafetę z okazji 80-lecia istni...