1. Jednoczasowe stosowanie więcej niż jednego leku przeciwzapalnego
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa leków bardzo różnorodna chemicznie [2]. Ze względu na ich działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe należą do najczęściej stosowanych grup leków, przynoszących korzyści w wielu schorzeniach [3]. Przyjmowanie w jednym czasie więcej niż jednego NLPZ jest błędem. Jedynym wyjątkiem jest łączenie tych leków stosowanych ogólnoustrojowo razem z NLPZ miejscowymi. Wtedy spodziewać się możemy synergizmu działania przeciwzapalnego oraz przeciwbólowego [1]. Kojarzenie stosowanych systemowo NLPZ zwiększa ryzyko uszkodzenia górnego odcinka przewodu pokarmowego, wątroby oraz nerek, a nie wpływa na poprawę skuteczności leczenia przeciwbólowego i przeciwzapalnego. Terapia bólu opierać się powinna na leczeniu skojarzonym, które wykorzystuje zjawisko addycji oraz synergizmu, obserwowane przykładowo przy połączeniach tramadol + paracetamol, tramadol + deksketoprofen, paracetamol czy metamizol + NLPZ [1].
Czytaj również: Rozwój aptecznej receptury – nowe surowce w obrocie
Zobacz także:
2. Przekraczanie dawek maksymalnych leków
Podczas stosowania leków o działaniu przeciwbólowym obserwowanych jest wiele błędów, zarówno przy dawkowaniu, jak i kojarzeniu tych leków. Niejednokrotnie przekraczane są dawki, co może wynikać zarówno z niedostosowania się do zalecanego dawkowania (nieczytanie ulotek, chęć osiągnięcia lepszego efektu), ale też z faktu przyjmowania tej samej substancji pod różnymi nazwami handlowymi [2]. Pacjenci nie są świadomi występowania efektu pułapowego podczas terapii nieopioidowymi lekami przeciwbólowymi. Efektem tego zjawiska jest fakt, iż podwyższanie dawek tylko w pewnym przedziale zwiększa działanie przeciwbólowe. Przekroczenie dawek pułapowych (dawki maksymalne w CHPL) może nasilać działania niepożądane i jednocześnie nie prowadzi do zwiększenia analgezji [4].
3. Brak uwzględnienia przy wyborze leku przeciwbólowego parametrów farmakokinetycznych
Wybierając lek przeciwbólowy uwzględnić należy parametry farmakokinetyczne, decydujące zarówno o skuteczności jak i bezpieczeństwie stosowanej terapii. Ważny jest czas, po którym lek wykazuje działanie przeciwbólowe, a również ten, po którym występuje w surowicy jego maksymalne stężenie. Leki o długim czasie latencji czyli czasie od podania do wystąpienia działania przeciwbólowego np. melosykam, nie powinny być ordynowane w leczeniu bólu ostrego [1]. Nie poleca się obecnie, ze względu na trudny do przewidzenia i długi okres latencji, leków przeciwbólowych we wstrzyknięciach domięśniowych i czopkach. Ważny jest także okres półtrwania w miejscu działania, co pozwala na zaplanowanie schematu dawkowania, który musi korelować z parametrami farmakokinetycznymi [1].
4. Nie uwzględnianie niekorzystnych interakcji leków stosowanych w leczeniu bólu
Często pacjent leczony z powodu dolegliwości bólowych przyjmuje jednoczasowo kilka leków, mogących wchodzić w niekorzystne interakcje zarówno farmakokinetyczne jak i farmakodynamiczne, czego skutkiem jest występowanie działań niepożądanych o różnym obrazie klinicznym. Dodatkowo stosowane równocześnie leki mogą charakteryzować się wspólnym profilem działań ubocznych, które ulegać mogą potencjalizacji [1].
5. Brak stosowania koanalgetyków w bólu z komponentem neuropatycznym
W farmakoterapii bólu koanalgetyki, czyli leki uzupełniające, stosowane są w celu potencjalizacji efektu działania analgetyków, uzupełnienia ich działania o dodatkowe mechanizmy, które są szczególnie przydatne w leczeniu bólu z komponentem neuropatycznym. Leki uzupełniające są także wykorzystywane w celu zwalczania działań niepożądanych innych grup leków, które są stosowane w leczeniu bólu. W praktyce klinicznej najczęściej w tym celu stosowane są leki przeciwdepresyjne, przeciwdrgawkowe, antagoniści receptora NMDA oraz leki miejscowo znieczulające i kalcytonina. Do koanalgetyków zalicza się także kannabinoidy [1].
6. Jednoczesne stosowanie kwasu acetylosalicylowego z NLPZ
Stosowanie kwasu acetylosalicylowego (ASA) jako wtórnej profilaktyki ostrych zespołów wieńcowych, a także udarów niedokrwiennych, to obecnie standardowe postępowanie. Jego działanie opiera się na trwałym blokowaniu COX-1 w płytkach krwi. Zarówno ASA, jak i NLPZ, łączą się konkurencyjnie z COX-1, lecz dla ASA wiązanie jest początkowo słabsze oraz zależne od pojedynczego aminokwasu seryny. Okres półtrwania wolnego ASA wynosi 15-20 min., a większości NLPZ jest dłuższy – wynosi od 2 do 4 godzin, a może trwać nawet 50 godz. (piroksikam). W związku z tym aspiryna przyjęta po NLPZ nie będzie działać efektywnie przeciwzakrzepowo. W badaniach in vivo wykazano, iż dla rożnych NZPZ istnieje odmienne miejsce konkurencji dla COX-1 w płytkach krwi. Pacjenci leczeni aspiryną w dawkach kardiologicznych nie powinni sięgać po leki takie jak ibuprofen czy naproksen. Tej interakcji nie zaobserwowano w przypadku ketoprofenu czy dikofenaku [2].
Literatura:
- Woroń J. , Wordliczek J., Dobrogowski J. Najczęstsze błędy w farmakoterapii bólu, Terapia nr 8 (355) 2017: 6-12
- Jakubów P. Najczęstsze błędy pacjenta w leczeniu bólu, Puls Farmacji, https://pulsfarmacji.pl/4713877,26055,najczestsze-bledy-pacjenta-w-leczeniu-bolu
- Zaremba M., Staniszewska A., Niewada M. Niesteroidowe leki przeciwzapalne — fakty, mity i kontrowersje dotyczące ryzyka sercowo-naczyniowego oraz ryzyka powikłań ze strony przewodu pokarmowego, Choroby Serca i Naczyń 2012, 9 (3), 119–13
- Jarosz J.Niesteroidowe leki przeciwzapalne w leczeniu bólów nowotworowych, https://podyplomie.pl/onkologia/16358,niesteroidowe-leki-przeciwzapalne-w-leczeniu-bolow-nowotworowych
