Dlaczego owady kąsają człowieka?
Człowiek staje się ofiarą wielu owadów z jednego prostego powodu- mianowicie chęci przeżycia i zachowania ciągłości gatunku przez te drugie. Dla przykładu, dla komarów krew człowieka jest źródłem białka, które jest niezbędne do rozwoju jaj. Stąd, gryzą tylko samice, a samcom wystarcza nektar kwiatowy, który jest ich głównym źródłem pożywienia. Natomiast, dla kleszczy, krew stanowi ich główne pożywienie. Co ciekawe, jednak ta ludzka nie za bardzo przypada im do gustu i “korzystają” z niej w ostateczności. Dużo częściej kleszcze jako żywiciela wybierają duże, leśne ssaki, np. jelenie, dziki, czy sarny.
Wabikami na owady są przede wszystkim dwa czynniki: dwutlenek węgla oraz kwas mlekowy. Pierwszy z nich jest cały czas wydychany przez człowieka, ale i jego zwiększone ilości są wydalane, gdy ssaki wykazują podwyższoną temperaturę ciała. Natomiast, druga z substancji jest produktem wydzielanym podczas pocenia się.
Dlaczego skutki ich “ataku” są tak bardzo nieprzyjemne? Insekty przecinają skórę ofiary przy pomocy swoich szczęk. Od razu “wpuszczają” do wnętrza atakowanego organizmu szereg substancji znieczulających oraz przeciwbólowych, a za pomocą aparatu ssącego zasysają krew. Dostarczenie do organizmu ssaka “obcych” substancji powoduje, że dochodzi do uwalniania histaminy- substancji odpowiedzialnej za rozwój reakcji alergicznej w obrębie miejsca ukąszenia. I tak niektórzy mają silniejszy świąd, większe zaczerwienienie, a u innych po ukąszeniu owada nie występują żadne nieprzyjemne efekty.
Jaki preparat na owady jest najskuteczniejszy?
Na rynku dostępnych jest wiele preparatów, które mają chronić przed ukąszeniem ze strony insektów. Nazywane są repelentami. Ich głównymi składnikami są substancje chemiczne, takie jak dietylotoluamid (DEET), ikarydyna, czy różne olejki eteryczne, m.in. cytronelowy, eukaliptusowy, lawendowy. Różnią się one od siebie skutecznością i czasem działania, a także stopniem ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.
DEET
Dietylotoluamid, czyli w skrócie DEET to jedna z najczęściej stosowanych substancji występujących w preparatach przeciwko insektom. Jej działanie polega na zakłóceniu odbierania zapachów przez owady poprzez modulację aktywności ich receptorów węchowych. DEET sprawia, że owady nie wyczuwają charakterystycznego zapachu dwutlenku węgla i kwasu mlekowego, a przez to zaburzony zostaje odbiór czynnika wabiącego ich do człowieka. Wraz z rosnącym stężeniem tego środka w dostępnych preparatach wzrasta długość trwania okresu ochronnego. I chociaż produkty w których DEET jest poniżej 10% chronią tylko przez maksymalnie 2 godziny, to już te z zawartością 20-30%, dają gwarancję spokoju od insektów przynajmniej przez 6-8 godzin.
Stosowanie DEET może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych. Do najczęściej pojawiających się należą podrażnienie skóry i błon śluzowych, dlatego lepiej nakładać tę substancję na ubrania, a nie bezpośrednio na odkryte partie ciała. W skrajnych przypadkach może prowadzić do uszkodzenia układu nerwowego, w tym do napadów padaczkowych. Zdecydowanie nie powinny go stosować kobiety w ciąży oraz dzieci do 12 roku życia.
Ikarydyna
Ikarydyna to druga substancja, która stanowi składnik repelentów. Tak samo jak DEET oddziaływuje na receptory węchowe owadów, w taki sposób je modulując, że nie wyczuwają one substancji, które by je wabiły. W stosunku do DEET jest dużo bardziej bezpieczna. Nie wywołuje żadnych podrażnień skóry, ani nie wpływa negatywnie na układ nerwowy – również stosowana w bardzo wysokich dawkach. Niestety wykazuje ona znacznie zmniejszoną skuteczność działania wobec kleszczy. Natomiast wobec meszek, czy komarów jej skuteczność jest podobna jak DEET. W zależności od preparatu może być stosowana u dzieci (nawet od 1. roku życia). Jej stężenia 10-20% mogą dawać ochronę przed insektami nawet przez 10-12 godzin. Mniejsze stężenia do 10% to protekcja przez 6-8 godzin. Co ważne, nie należy stosować ikarydyny łącznie z DEET, gdyż takie połączenie jest niezwykle szkodliwe dla człowieka.
Olejki eteryczne
Olejki eteryczne to substancje, które coraz rzadziej występują w preparatach odstraszających owady. Wszystko ze względu na fakt, że ich działanie jest stosunkowo krótkie w porównaniu do substancji opisanych powyżej. Olejki eteryczne to lotne substancje, dlatego ich czas działania jest ograniczony do 1-2 godzin od momentu zastosowania. Ich mechanizm działania również polega na zaburzeniach odbioru zapachów przez insekty. Do najczęściej stosowanych olejków eterycznych należą cytronelowy, lawendowy, eukaliptusowy, miętowy, bazyliowy, anyżowy. Minusem preparatów z olejkami eterycznymi jest to, że trzeba je stosować z dużą częstotliwością.
Ochrona przed insektami jest bardzo istotna. Oprócz wywołania nieprzyjemnych reakcji alergicznych mogą one być nosicielami poważnych jednostek chorobowych, m.in. boreliozy. Jako osoby wydające te preparaty w aptece powinniśmy zawsze służyć radą w kwestii ich stosowania, stąd warto zgłębiać swoją wiedzę w tym temacie.
