REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Fakty i mity o antybiotykoterapii w leczeniu COVID-19

pon. 14 czerwca 2021, 12:47

Jeszcze przed wybuchem epidemii COVID-19 niejednokrotnie poruszany był problem lekooporności drobnoustrojów, który wynikał z ich niewłaściwego oraz zbyt szerokiego stosowania. W Polsce tylko w 2015 roku 2200 pacjentów zmarło, gdyż nie znaleziono dla nich skutecznej terapii z powodu infekcji drobnoustrojami wielolekoopornymi. W 2020 roku można przypuszczać, że i tak już duże zużycie antybiotyków, jeszcze wzrosło i pojawiły się obawy, iż nadużywanie antybiotyków podczas pandemii prowadzić może do rozprzestrzeniania się oporności na leki przeciwdrobnoustrojowe.

Brak leku może doprowadzić do problemów z połykaniem i oddychaniem, a w końcu do śmierci (fot. Shutterstock)
Co warto wiedzieć o antybiotykoterapii u chorych zakażonych SARS-CoV-2 (fot. Shutterstock)

W każdym przypadku podejrzenia zapalenia płuc wywołanym SARS-CoV-2 należy zastosować antybiotyk
MIT

W profilaktyce ani leczeniu zapalenia płuc wywołanego przez SARS-CoV-2 czy inny wirus albo zakażenia grzybicze nie powinna być stosowana antybiotykoterapia. Niewłaściwe stosowanie antybiotyków prowadzić może do zakażenia Clostridioides difficile, a także rozwoju oporności na leki przeciwdrobnoustrojowe, głównie w przypadku antybiotyków posiadających szerokie spektrum działania. U osób z COVID-19 nie występują zbyt często współistniejące zakażenia bakteryjne, zaobserwowano je u <8% chorych.

REKLAMA

Zapalenie płuc wywoływane przez wirus SARS-CoV-2 może przypominać zapalenie płuc wywołane przez drobnoustroje atypowe
FAKT

REKLAMA

Obrazem klinicznym COVID-19 przypominać może zapalenie płuc wywołane przez drobnoustroje atypowe, a także bakteryjne zapalenie zatok. Trudności pojawić się mogą również w odróżnieniu szpitalnego zapalenia płuc od COVID-19. Z tego względu pacjentom często zalecane są antybiotyki, szczególnie o szerokim spektrum działania. Często lekarze nie uwzględniają faktu, iż zalecając nieuzasadnioną antybiotykoterapię, narażają pacjenta na powikłania takie jak zaburzenie flory bakteryjnej, zakażenie C.difficile, zwiększanie ryzyka trwałej kolonizacji szczepami szpitalnymi, rozwój lekooporności drobnoustrojów oraz działania toksyczne leków (np. w przypadku stosowania makrolidów wydłużenie odstępu QT).

Nadkażenia bakteryjne często towarzyszą infekcji wirusem SARS-CoV-2
MIT

Wirus SARS-CoV-2, tak jak i inne wirusy wywołujące zakażenia układu oddechowego, torować może drogę zakażeniom bakteryjnym. Rzadko dochodzi do jednoczasowego zakażenia tym wirusem oraz innym patogenem, takim jak np. wirus grypy. Lansbury i wsp. w swojej metaanalizie obejmującej 3835 pacjentów hospitalizowanych z powodu COVID-19 wykazali, iż zakażenie bakteryjne towarzyszyło infekcji COVID-19 jedynie 7% przypadków, a pośród chorych na oddziale intensywnej terapii – w 14% przypadków, czyli rzadziej niż w czasie pandemii grypy A(H1N1). Podobne wyniki otrzymali Rawson i wsp. w swojej metaanalizie (u 8% pacjentów stwierdzono współistnienie zakażenia bakteryjnego albo grzybiczego, jednak aż 72% miało zastosowaną antybiotykoterapię).

Stężenie CRP ułatwia rozpoznanie bakteryjnego zapalenia płuc
MIT

REKLAMA

Różnicowanie zapalenia płuc w przebiegu COVID-19 od zakażeń innymi drobnoustrojami nastarcza trudności z powodu podobnego obrazu klinicznego (szczególnie dotyczy to zapalenia płuc wywołanego przez drobnoustroje atypowe). Dodatkowo w przypadku zakażania SARS-CoV-2 stężenie CRP traci swą wartość predykcyjną. CRP to białko uczestniczące w układowej nieswoistej odpowiedzi immunologicznej na stan zapalny (białko ostrej fazy) i jest to marker rutynowo wykorzystywany w różnicowaniu zapaleń płuc o etiologii bakteryjnej i wirusowej. Dla zakażenia wirusem SARS-CoV-2 charakterystyczne jest znaczne zwiększenie CRP. Jego wzrost obserwowany jest wraz z nasileniem procesu chorobowego i nie jest to powiązane z nadkażeniem bakteryjnym, lecz z działaniem interleukiny-6, która jest uwalniania w odpowiedzi na infekcję COVID-19, a produkcja CRP jest przez nią stymulowana. W związku z tym nie należy wdrażać antybiotykoterapii sugerując się jedynie stężeniem CRP, gdy nie ma innych wykładników zakażenia bakteryjnego.

Badanie morfologii może być pomocne przy podjęciu decyzji o wprowadzeniu antybiotykoterapii w trakcie infekcji COVID-19
FAKT

Wg autorów wytycznych NICE w diagnostyce różnicowej pomocne może być wykonanie morfologii z oceną odsetka leukocytów. Przede wszystkim ważne jest określenie bezwzględnej liczby neutrofilów, których ilość podczas infekcji COVID-19 nie zwiększa się, więc przekroczenie norm wskazywać może na nadkażenie bakteryjne. Istotne jest, by oceniać bezwzględną ilość tych komórek, a nie ich odsetek, gdyż w przebiegu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 wystąpić może limfopenia zawyżająca odsetek neutrofili w leukogramie. Zmniejszona bezwzględna ilość neutrofilów (granulocytopenia) związana jest ze zwiększonym ryzykiem zakażęń bakteryjnych i grzybiczych i tacy pacjenci mogą wymagać częstszej antybiotykoterapii.

Przebieg COVID-19 świadczyć może o nadkażeniu
FAKT

O nadkażeniu grzybiczym czy bakteryjnym świadczyć może przebieg zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Gdy po przejściowej poprawie klinicznej oraz spadku CRP i PCT (prokalcytonina) obserwowane jest pojawienie się w badaniach obrazowych nowych zmian w płucach, a także narastanie markerów stanu zapalnego, to przemawia to za nadkażeniem. W takiej sytuacji wskazane jest przeprowadzenie diagnostyki różnicowej oraz pobranie materiału biologicznego do badań mikrobiologicznych, Pamiętać należy, iż u pacjentów długo hospitalizowanych, szczególnie na OIT, wzrasta ryzyko zakażeń, między innymi respiratorowego zapalenia płuc, zakażenia układu moczowego (u pacjentów z cewnikiem) oraz zakażenia łożyska naczyniowego związanego z dostępem do naczyń żylnych. Jednak pogorszenie stanu chorego nie zawsze musi być związane z nadkażeniem, również być może efektem powikłań COVID-19, w tym zagrażających życiu powikłań zatorowo-zakrzepowych.


Opracowano na podstawie:

  • Rymer W. Antybiotykoterapia u chorych zakażonych SARS-CoV-2. Omówienie wytycznych National Institute for Health and Care Excellence (NICE) 2021. Med. Prakt., 2021; 5: 55–62
REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]