Cukrzyca jest schorzeniem charakteryzującym się hiperglikemią, która wynika z defektu wydzielania i/lub upośledzenia obwodowego działania insuliny [1, 2]. Jest to choroba występująca w każdej grupie wiekowej począwszy do noworodków, a skończywszy na osobach w wieku starszym [3]. Do objawów wskazujących na możliwość występowania cukrzycy możemy zaliczyć:
• zmniejszenie masy ciała,
• wielomocz,
• wzmożone pragnienie,
• wzmożona senność i osłabienie,
• pojawienie się ropnych zmian na skórze oraz stanów zapalnych narządów moczowo-płciowych [1].
[center][b]MIT 1 – Cukrzycę można stwierdzić po jednorazowym badaniu poziomu cukru w krwi.[/b][/center]
Do rozpoznania cukrzycy wymagane jest 2-krotne stwierdzenie nieprawidłowej glikemii na czczo ≥ 126 mg/dl (7,0 mmol/l). Przy oznaczaniu glikemii należy wziąć pod uwagę wpływ czynników niezwiązanych z wykonywaniem badania, takich jak godzina ostatnio spożytego posiłku, wysiłek fizyczny, pora dnia. Jedynie stężenie glukozy ≥ 200mg/dl (11,1 mmol/l) oznaczone w osoczu krwi żylnej w próbce pobranej o dowolnej porze dnia, niezależnie od pory ostatnio spożytego posiłku (glikemia przygodna), w chwili występowania objawów hiperglikemii, jest od razu podstawą do rozpoznania cukrzycy. Gdy jedno- lub dwukrotny pomiar glikemii na czczo wyniesie 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l) należy wykonać doustny test tolerancji glukozy (OGTT, oral glucose tolerance test) [1].
[center][b]MIT 2 – W dniu poprzedzającym doustny test tolerancji glukozy należy ograniczyć spożycie węglowodanów.[/b][/center]
OGTT przeprowadza się rano na czczo (8-14 godzin od ostatniego posiłku), bez wcześniejszego ograniczania spożycia węglowodanów. W laboratorium podbiera się jedną próbkę krwi przed wypiciem w ciągu 5 minut roztworu zawierającego 75g glukozy rozpuszczonej w 250-300 ml wody, a drugą 120 minut od jego spożycia [1, 4]. Wynik OGTT ≥ 200mg/dl (11,1 mmol/l) jest podstawą do rozpoznania cukrzycy [1].
[center][b]MIT 3 – Cukrzycę można rozpoznać na postawie oznaczeń glikemii glukometrem.[/b][/center]
Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego nie należy do celów diagnostycznych stosować oznaczeń glikemii wykonywanych przy pomocy glukometrów [1].
[center][b]MIT 4 – Rozwojowi cukrzycy nie można zapobiec.[/b][/center]
Mimo, że poszukiwania sposobów zapobiegania cukrzycy typu 1 nie wyszły poza badania na wąskich populacjach pacjentów lub na modelach zwierzęcych, to zupełnie inaczej przedstawiają się możliwości prewencji cukrzycy typu 2. W badaniach zarówno nierandomizowanych jak i randomizowanych wykazano skuteczność zarówno terapii behawioralnej, jak i farmakologicznej (metformina) [5].
[center][b]MIT 5 – Nie ma znaczenia jak wcześnie rozpocznie się leczenie[/b][/center]
Najlepsze efekty wynikające z modyfikacji stylu życia oraz farmakoterapii można osiągnąć u chorych ze „świeżo” wykrytą cukrzycą, u których nie doszło jeszcze do rozwoju powikłań. Zazwyczaj to pierwsze lata leczenia mają decydujące znaczenie dla losów pacjenta. Jednocześnie z wyników badań wynika, że u chorych na cukrzycę z powikłaną angiopatią (po przebytym zawale serca, udarze lub amputacji) podejmowanie intensywnego leczenia nie daje korzyści choremu, a czasem wręcz wiąże się ze skróceniem czasu przeżycia [6].
[center][b]MIT 6 – Zastosowanie leczenia farmakologicznego zwalnia z potrzeby zmiany stylu życia.[/b][/center]
Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego terapia behawioralna jest nieodzownym elementem leczenia pacjentów z rozpoznaną cukrzycą, zarówno typu 1 jak i 2. Zastosowanie odpowiedniej diety oraz aktywność fizyczna mają istotne znaczenie w poprawie ogólnego stanu zdrowia, a także prewencji i leczeniu przewlekłych powikłań cukrzycy. Chorzy na cukrzycę typu 1, bez otyłości i nadwagi, powinni unikać spożywania węglowodanów prostych, łatwo przyswajalnych, a także przestrzegać zbilansowanej diety. Natomiast u pacjentów z cukrzycą typu 2 podstawowym elementem terapii jest utrzymanie optymalnej kontroli metabolicznej, redukcja nadmiaru masy ciała oraz utrzymanie pożądanej wagi. Ze względu na wielokierunkowe korzyści wysiłek fizyczny jest integralną częścią prawidłowego i kompleksowego postępowania w leczeniu tej choroby. Wypływa on korzystnie na kontrolę glikemii oraz wrażliwość na insulinę, a także profil lipidowy. Sprzyja także redukcji masy ciała i wpływa korzystnie na nastrój [1].
[center][b]MIT 7 – Każdy chory na cukrzycę powinien zażywać suplementy witaminowe.[/b][/center]
U pacjentów, u których nie stwierdza się niedoborów witamin lub mikroelementów, zgodnie w wytycznymi PTD, ich suplementacja jest niewskazana [1].
[center][b]MIT 8 – Jedynie hiperglikemia zwiększa ryzyko powikłań.[/b][/center]
Przewlekła hiperglikemia, a także duże wahania poziomu glukozy we krwi są przyczyną powstawania powikłań mikro- oraz makronaczyniowych, których konsekwencją mogą być powikłania sercowo-naczyniowe, utrata wzroku, niewydolność nerek, a także stopa cukrzycowa, która bez odpowiedniego leczenia może prowadzić do amputacji kończyny.
Ryzyko wystąpienia tych zdarzeń jest znacznie wyższe w populacji osób z cukrzycą niż u osób zdrowych. Warto zauważyć, że nawracające epizody hipoglikemii także mogą zwiększyć ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, mikronaczyniowych oraz neurologicznych. Występowanie ciężkich hipoglikemii ponad 2-krotnie zwiększa ryzyku zgonu w porównaniu do pacjentów, u których nie dochodzi do tego typu zdarzeń [2].
[center][b]MIT 9 – Przed badaniem poziomu glukozy przy pomocy glukometru należy zdezynfekować dłonie.[/b][/center]
Przed pomiarem pacjent powinien starannie umyć cała powierzchnię rąk ciepłą wodą z mydłem, bez użycia środków dezynfekcyjnych oraz dokładnie je osuszyć. Ciepło powoduje rozszerzenie naczyń, poprzez to zwiększa przepływ krwi w naczyniach i ułatwia jej pobranie. Należy do pomiaru użyć pierwszej kropli krwi, gdyż wielokrotne wyciskanie powoduje jej rozcieńczenie płynem tkankowym [7].
[center][b]MIT 10 – Krew włośniczkową do badania glukometrem pobiera się ze środka opuszka palca.[/b][/center]
Do badania niezbędne jest nakłucie skóry, najczęściej bocznych części opuszek palców lub płatków usznych [6]. Powinno się oszczędzać kciuk i palec wskazujący oraz nakłuwać powierzchnię boczną palców tak, by jak najdłużej zachować ich funkcję czuciową [7].
[center][b]MIT 11 – W przypadku wystąpienia hipoglikemii najlepiej zjeść czekoladę lub batonik.[/b][/center]
W zależności od stopnia hipoglikemii należy doustnie podać 10-15 g glukozy (glukoza płynna lub w tabletkach) lub napoju słodzonego glukozą. Nie powinno się zastępować węglowodanów prostych słodyczami zawierającymi tłuszcze (batonik, czekolada, cukierek czekoladowy) [7].
[center][b]MIT 12 – Osoby otyłe muszą stosować dłuższe igły do iniekcji insulinowych.[/b][/center]
Zalecane jest, by pacjenci dokonywali iniekcji igłami o długości 6mm lub 8 mm, które zapewniają podanie insuliny dokładnie do tkanki podskórnej, z której wchłania się ona w sposób przewidywalny. Stosowanie długich igieł (12 lub 12,7 mm) stwarza niebezpieczeństwo podania do tkanki mięśniowej. Nieuzasadniony jest lęk pacjentów otyłych przypuszczających, że krótsze igły zbyt płytko wbijają się w skórę, co może powodować wypłynięcia insuliny albo złe wchłanianie [8].
Nieleczona cukrzyca może prowadzić do licznych powikłań zagrażających zdrowiu, a także życiu pacjentów. Celem jej leczenia jest uzyskanie poziomów glukozy w samokontroli na czczo i przed posiłkami w przedziale 70-110 mg/dl, a 2 godziny po posiłku < 140 mg/dl [5]. Warto także pamiętać, że dokładność oznaczenia za pomocą glukometru nie jest idealna. Zalecane przez PTD jest używanie glukometrów, które przedstawiają jako wynik badania stężenie glukozy w osoczu, których deklarowany błąd oznaczenia nie przekracza 15% dla stężeń glukozy ≥ 100mg/dl (5,6 mmol/l) i 15 mg/ dl (0,8 mmmol/l) w przypadku stężeń <100mg/dl [1]. 1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2016. Stanowisko. Polskiego Towarzystwa. Diabetologicznego 2. Suplementy diety w leczeniu cukrzycy typu 2 -fakty i kontrowersje 3. Małecki M, Skupień J. Wytyczne dotyczące postępowania w cukrzycy typu 2 u osob starszych 4. Wytyczne ESC dotyczące cukrzycy, stanu przedcukrzycowego i chorób układu sercowo-naczyniowego opracowane we współpracy z EASD 5. Sieradzki J. Prewencja cukrzycy 6. Koziarska-Rościszewska M. Leczenie chorego na cukrzycę typu 2 w praktyce lekarza rodzinnego 7. Zalecenia w opiece diabetologicznej 2017 Polska Federacja Edukacji w Diabetologii 8. Chomka M. Iniekcje insulinowe a długość igieł
