Magazyn mgr.farm

Farmacja dla mózgu

13 marca 2018 11:55

Światowy Tydzień Mózgu to święto mające na celu popularyzację wiedzy o mózgu i jego działaniu. Obchodzone jest w dniach 12-16 marca, a zapoczątkowane zostało w roku 1996 przez Dana Alliance for Brain Initiatives w Stanach Zjednoczonych. W Polsce zagościło na dobre trzy lata później, tak więc w tym roku obchodzić będziemy jego dwudziestą krajową edycję.

oszukiwania leków bazujące na analizie mechanizmu choroby Alzheimera systematycznie prowadzą do porażek. (fot. Shutterstock)

Impreza ta ma na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej na zagadnienia związane z prawidłowym i patologicznym funkcjonowaniem mózgu oraz podkreślenie konieczności badań w tej dziedzinie ze względu na duży wpływ zaburzeń w funkcjonowaniu mózgu na jakość życia. W tym ostatnim aspekcie farmacja ma dużo do powiedzenia. Jednak czy zawsze to, co chcą usłyszeć pacjenci?

Na początku tego roku Pfizer, największa firma farmaceutyczna na świcie ogłosiła, że wstrzymuje prace badawcze nad lekami na chorobę Alzheimera oraz Parkinsona. Pomimo tego, że Pfizer zainwestował bardzo wiele w badania nad lekami na Alzheimera i Parkinsona, brak pozytywnych wyników badań przyczynił się do zawieszenia dalszych prac. Dotychczas prowadzone badania kliniczne nie przynosiły zamierzonych efektów.

W 2012 r. Pfizer zawiesił badania nad lekiem bapineuzumab po drugiej rundzie badań klinicznych, po tym, jak nie pomógł on pacjentom z łagodną i umiarkowaną chorobą Alzheimera. Rzecznik Pfizer powiedział, że zakończenie badań w tej dziedzinie nauki to próba relokacji wydatków. Fundusze przeznaczone na prace nad tymi lekami neurologicznymi zostaną przesunięte na obszary, w których wiedza oraz szansa na osiągnięcie sukcesu i opracowanie skutecznego leku są największe. Porzucenie badań nad lekami przez amerykańskiego giganta będzie skutkować zwolnieniami. Redukcja nie oznacza jednak zamknięcia wszystkich działów i laboratoriów zajmujących się neurologią oraz chorobami rzadkimi. Tutaj prace będą kontynuowane.

Decyzja Pfizer spotkała się z ogromną krytyką ze strony środowisk zrzeszających osoby chore na Alzheimera i Parkinsona.

Szansa na znalezienie leku na Alzheimera i Parkinsona wciąż jest duża. Badania nad lekami na choroby neurodegeneracyjne prowadzą także inne firmy farmaceutyczne – AstraZeneca, Eli Lilly, GlaxoSmithKline. Postęp badań oaz coraz większa wiedza na temat przyczyny powstawania tych chorób sprawiają, że obierane kierunki opracowania leku są coraz bardziej precyzyjne, co zwiększa szansę na sukces. Badania nad opracowaniem leków na Alzheimera promuje także sam Bil Gates. Wspiera on finansowo Dementia Discovery Fund, organizację wspierającą młode firmy w poszukiwaniu leków na te choroby.

Szacuje się, że 46,8 mln ludzi na świecie choruje na chorobę Alzheimera a liczba ta wzrośnie do ponad 75 mln w 2030 r. i ponad 135 mln w 2050 r. Brak markerów fazy przedklinicznej, a co za tym idzie zbyt późna diagnoza choroby Alzheimera powoduje, że obecnie stosowane jest jedynie leczenie objawowe. W leczeniu objawów otępienia powszechnie stosowane są związki będące inhibitorami acetylocholinesterazy, memantyna, witaminy E, C oraz leki psychotropowe. Obecnie wiadomo już, że utrata neuronów jest dość późnym wydarzeniem w procesie neurodegeneracji i jest poprzedzona innymi zdarzeniami komórkowymi, takimi jak powstawaniem złogów beta-amyloidu czy odkładaniem białka tau.

Poszukiwania leków bazujące na analizie mechanizmu choroby Alzheimera systematycznie prowadzą do porażek.

W połowie 2013 roku odkryto, że przyczyną choroby może być powstawanie oligomerów beta-amyloidu, a nie jego blaszek, jak dotychczas podejrzewano. Oligomery te mogą pojawiać się w mózgu wiele lat przed powstaniem blaszek, powodując zaburzenia przewodnictwa synaptycznego. Różnica z pozoru wydaje się znikoma, jednak naukowcy postanowili dokładnie przebadać budowę molekularną oligomerów beta-amyloidowych. Odkryli oni, że struktura beta-amyloidu wchodzącego w skład oligomerów, znacząco różni się od tej obserwowanej w blaszkach. Odkrycie to może być znaczącym krokiem w poszukiwaniu leku skutecznie działającego na chorobę Alzheimera.

Ciekawym badaniem klinicznym było opracowanie nitromemantyny. Podjednostki wchodzące w skład nowej cząsteczki aktywnej, czyli nitrogliceryna i memantyna są powszechnie stosowane w leczeniu. Mimo tendencji poszukiwania leków działających na wczesnych etapach schorzenia, wynikającej z odkrycia oligomerów beta-amyloidu, nitromemantyna oddziałuje na blaszki beta-amyloidowe, czyli działa na późne etapy choroby Alzheimera. Memantyna stanowi obiekt zainteresowania tej grupy badaczy już od wielu lat. Wcześniej odkryli, że blokuje ona receptor NMDA, hamując niektóre efekty choroby Alzheimera. Niestety badania dowiodły, że substancja nie działa tak dobrze, jak się spodziewali. Okazało się, że efekt ten wynika z oddziaływań elektrostatycznych – dodatnio naładowane cząsteczki leku były odpychane przez neurony posiadające taki sam ładunek, przez co działanie memantyny było ograniczone. Postanowiono więc połączyć badaną cząsteczkę z fragmentem nitrogliceryny, który może przyłączać się do receptora NMDA w nieco innym miejscu niwelując zjawisko odpychania, a tym samym poprawiając skuteczność działania leku. I rzeczywiście – badania na zwierzętach z modelem choroby Alzheimera wykazały, że nitromemantyna przywraca liczbę połączeń nerwowych do praktycznie normalnego stanu w ciągu kilku miesięcy od rozpoczęcia terapii.

Z memantyną wiąże się jeszcze jedno interesujące badanie, w połączeniu ze wspomnianą wcześniej witaminą E. Naukowcy z USA prowadzili badania, których celem było stwierdzenie czy witamina E i memantyna , podawane osobno bądź razem, mają wpływ na spowolnienie rozwoju choroby u pacjentów przyjmujących inhibitory aceltylocholinesterazy. Eksperyment trwał 5 lat i obejmował 613 pacjentów, głównie mężczyzn ze stwierdzoną chorobą, którzy przyjmowali wcześniej inhibitory aceltylocholinesterazy i kontynuowali leczenie nimi w czasie trwanie badania. Losowo zostali podzieleni na cztery grupy, które dodatkowo przyjmowały: 2 000 j.m. witaminy E, 20 mg memantyny, kompleks witaminy i memantyny oraz placebo. W grupie przyjmującej witaminę E, obserwowano o około 6,5 miesiąca dłużej, większą aktywność oraz lepsze radzenie sobie pacjentów z codziennymi obowiązkami, w porównaniu do grupy przyjmującej placebo, co oznacza, że o 19% spowolniono postęp choroby. Stwierdzono także, że potrzebowali oni o 2 godziny krótszej opieki każdego dnia. Nie zaobserwowano żadnych skutków ubocznych stosowania witaminy E, w przeciwieństwie do stosowania memantyny. U pacjentów, którzy przyjmowali ten lek obserwowano wzrost częstości infekcji.

Jak widać na powyższych przykładach, w dziedzinie chorób mózgu jest jeszcze sporo do zrobienia. Koncerny farmaceutyczne, choć działające dla zysku, nieraz zapominają o pokładanej w nich nadziei. Nie zanotowaliśmy znaczących odkryć w kontekście innowacyjnych substancji leczniczych, a jedynie próbujemy na nowo nadać drugie życie znanym już molekułom. W tym tempie prac, przy wciąż starzejącym się społeczeństwie możemy nie zdążyć wygrać z plagą, jaką jest i dopiero będzie choroba Alzheimera, jako jedna z fundamentalnych jednostek chorobowych z zakresu chorób mózgu. Miejmy nadzieję, że świat wielkiej farmacji nie zapomni o milionach pacjentów z tymi chorobami, niczym sami chorzy w ostatnich latach swojego zmagania z chorobą…

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Marzenia trzeba realizować Marzenia trzeba realizować

Gdybym miał znaleźć największe marzenie mojego pokolenia farmaceutów odnośnie ich pracy zawodowej, b...

Niewystarczająco dbamy o dobro pacjenta? Niewystarczająco dbamy o dobro pacjenta?

Znowu zrobiło się gorąco. Nie tylko na dworze – złością, gniewem i feministycznymi okrzykami zagrzmi...

Jedna przyczyna wszystkich patologii Jedna przyczyna wszystkich patologii

Odebranie farmaceutom wyłączności na prowadzenie aptek nie tylko stworzyło zagrożenie dla ich niezal...