Rzut oka na zasoby
Na samym początku warto spojrzeć do szuflady i przyjrzeć się czym dysponujemy (czytaj również: Kalkulator dawek paracetamolu i ibuprofenu). Zgodnie z obowiązującymi definicjami Światowej Organizacji Zdrowia wyróżnia się trzy główne grupy leków przeciwbólowych:
- Leki nieopioidowe: kwas acetylosalicylowy, paracetamol, ibuprofen, deksketoprofen, metamizol (pyralgina), diklofenak czy naproksen – najpowszechniej stosowana grupa leków, dostępna z reguły bez recepty
- Słabe opioidy: kodeina, dihydrokodeina oraz tramadol – zażywane np. w bólach pooperacyjnych
- Silne opioidy: morfina, buprenorfina, metadon, oksykodon – stosowane w bardzo silnych bólach, np. w przebiegu chorób nowotworowych.
Czytaj również: Rozwój aptecznej receptury – nowe surowce w obrocie
Zobacz także:
Na co uczulać pacjentów?
Przyjmowanie leków przeciwbólowych przestało kojarzyć się z jakimkolwiek ryzykiem, które jednak istnieje – żaden bowiem lek nie jest pozbawiony działań ubocznych. Warto zwrócić uwagę na kilka powszechnie popełnianych błędów, by stosowane leczenie nie przyniosło więcej szkody niż pożytku:
- Bezwzględnie nie należy przekraczać dobowej dawki leku, która wynosi 4000mg dla paracetamolu i kwasu acetylosalicylowego (aspiryny), 2400mg dla ibuprofenu, 600mg dla naproksenu i 75mg dla diklofenaku
- Należy zwracać uwagę na łączenie leków przeciwbólowych z alkoholem, gdyż już same w sobie podrażniają one śluzówkę żołądka, natomiast w połączeniu powodują szybsze niszczenie śluzówki; najniebezpieczniejszy jest ketoprofen i kwas acetylosalicylowy
- Wiele preparatów wieloskładnikowych ma w swoim składzie preparaty przeciwbólowe – przyjmując więc lek przeciw objawom przeziębienia i pacjenci nie powinni stosować dodatkowo tabletek przeciwbólowych, gdyż może to prowadzić do intoksykacji organizmu
- Część preparatów przeciwbólowych, np. tych stosowanych w farmakoterapii migreny zawiera w swoim składzie kofeinę, która może wpływać na sprawność psychomotoryczną kierowców, efekt ten może być spotęgowany poprzez równoczesne spożywanie napojów energetycznych
- Nie należy stosować leków przeciwbólowych podczas terapii innymi lekami –równoczesne przyjmowanie preparatów stosowanych w terapii bólu i leków przeciwnadciśnieniowych może skutkować osłabieniem działania tych drugich (podobny efekt dla leków diuretycznych), natomiast terapia lekami przeciwbólowymi wraz z niektórymi antybiotykami może nasilać ich ototoksyczność
- Należy pamiętać o optymalnej długości trwania farmakoterapii, bowiem nie każdy lek może być przyjmowany długotrwale – preparaty zawierające ketoprofen już po 5-7 dniach mogą przyczynić się do nadżerek żołądka, natomiast przewlekłe stosowanie pyralginy (metamizol sodowy) może powodować leukopenię oraz agranulocytozę
Warto w tym miejscu „odczarować” nieco czarny PR pyralginy, bowiem jak wynika z ostatnich doniesień naukowców, zła sława metamizolu w kontekście zaburzeń układu krwiotwórczego jest mocno przerysowana. Zapadalność na wywołaną metamizolem agranulocytozę wynosi 0,2–2 przypadków na milion osobodni, z czego około 7% przypadków jest śmiertelnych – przyjmując pewne założenia, włącznie z praktycznie używanymi dawkami, obliczone ryzyko agranulocytozy jest na poziomie jednego na 31 000 pacjentów leczonych metamizolem w szpitalu i jednego na 1400 pacjentów leczonych metamizolem poza szpitalem
Zobacz też:
Ketoprofen – wszystko co pacjent powinien wiedzieć o leku
Który lek polecić?
Skuteczny lek to ten, który okazuje się skuteczny u danego pacjenta przy danych objawach, a zatem warto zindywidualizować terapię przeciwbólową. Odpowiedni wywiad z pacjentem i zebrane informacje powinny pomóc nam podjąć właściwą decyzję:
- Ibuprofen – wykazuje jedno z najsilniejszych działań przeciwbólowych i przeciwzapalnych w obrębie NLPZów, jest składnikiem preparatów dla niemowląt (od 3. miesiąca życia), powinny go natomiast unikać osoby z niewydolnością nerek oraz nadciśnieniem
- Paracetamol – zdecydowanie polecany u osób z nadwrażliwością żołądka, chorobami obturacyjnymi płuc, u dzieci poniżej 12. roku życia; powinny go unikać osoby problemami wątrobowymi, dodatkowo warto pamiętać, iż nie jest skuteczny w przypadku kolek i bólach w przebiegu stanów zapalnych (np. grypy)
- Kwas acetylosalicylowy – bardzo dobrze sprawdza się w bólach reumatycznych, bólach głowy, zębów czy stawów, nie powinien być stosowany u osób poniżej 18. roku życia, u astmatyków czy osób ze stwierdzonymi wrzodami żołądka lub dwunastnicy
- Naproksen – ten niedoceniany w moim odczuciu preparat zasługuje na wspomnienie ze względu na dodatkowe działanie, które z powodzeniem znajduje zastosowanie w przebiegu bólu i gorączki związanej z przeziębieniem – może on bowiem wykazywać aktywność przeciwwirusową przeciwko grypie: w badaniach laboratoryjnych blokuje on miejsce wiązania RNA nukleoproteiny wirusa, zapobiegając tworzeniu się kompleksu rybonukleoproteinowego, w ten sposób usuwając wirusowe nukleoproteiny z obiegu.
