Fotodermatozy polekowe

17 lipca 2015 07:44

W sezonie letnim, gdy z nieba leje się żar, a temperatura zachęca do odsłaniania coraz większych powierzchni ciała, powinniśmy zwrócić na skład wydawanych leków (zwłaszcza do stosowania miejscowego). Jeśli zawierają one substancje lecznicze, mogące powodować fotowrażliwość, powinniśmy pouczyć pacjentów o sposobie ich stosowania i unikaniu nasłonecznienia podczas kuracji nimi.

sunheat2.jpg

Na zagadnienie fotowrażliwości (fotosensytyzacji) wywołanej ksenobiotykami, składają się dwa pojęcia: fototoksyczność oraz fotouczulenia. Reakcje fototoksyczne stanowią zdecydowaną większość przypadków fotosensytyzacji i wiążą się z uszkodzeniami komórek w obrębie naskórka i głębszych jego warstw. Zmiany skórne, przypominające wyglądem poparzenie słoneczne, pojawiają się już po pierwszym użyciu leku, w przeciągu kilku minut bądź godzin od ekspozycji na słońce, zaś zmieniony patologicznie obszar ogranicza się jedynie do powierzchni wystawionej na działanie promieni. U podłoża mechanizmu powstawania reakcji fototoksycznych leży budowa chemiczna cząsteczki ksenobiotyku, zwłaszcza obecność pierścieni aromatycznych i wiązań wielokrotnych. Pod wpływem promieniowania UV A dochodzi do wybijania elektronów ze struktur molekularnych i przejścia atomów ze stabilnych stanów singletowych w niestabilny, reaktywny stan tripletowy. Wzbudzone w ten sposób atomy wchodzą w reakcje, podczas których dochodzi do generowania wolnych rodników bądź reaktywnych form tlenu. O ich toksycznym wpływie na struktury żywego organizmu możecie przeczytać w artykule ”Stres oksydacyjny”. Uszkodzenia spowodowane stresem oksydacyjnym w komórkach skóry są bezpośrednią przyczyną powstawania zmian skórnych.

W przypadku reakcji fotoalergicznych dochodzi do aktywacji układu immunologicznego i uwalniania komórkowych mediatorów zapalnych. Odczyny te przebiegają zgodnie z mechanizmem IV typu nadwrażliwości (komórkowego). Cząsteczka leku, której struktura zostaje zmodyfikowana przez promieniowanie słoneczne, staje się antygenem, który wyzwala odpowiedź immunologiczną. Zostaje on następnie przyłączony do komórek prezentujących antygen i na drodze odpowiedzi komórkowej prowadzi do uwalniania mediatorów zapalnych w obrębie naskórka. Odczyn taki pojawia się zazwyczaj po upływie 24-72 godzin od ekspozycji na słońce, a jego wystąpienie poprzedzone jest tzw. okresem indukcji, trwającym 1 do 2 tygodni. Reakcja fotoalergiczna, w przeciwieństwie do reakcji fototoksycznej wymaga więcej niż jednorazowej ekspozycji na uczulający ksenobiotyk.

Grupą leków, szczególnie często wywołującą odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne, są niesteroidowe leki przeciwzapalne: ketoprofen, naproksen czy ibuprofen, zwłaszcza aplikowane miejscowo. Reakcje fototoksyczne mogą być również wywołane przez antybiotyki: tetracykliny (tetracyklinę, doksycyklinę) oraz chemioterapeutyki: fluorochinolony (cyprofloksacynę, lewofloksacynę) i sulfonamidy. Rzadziej fototoksyczność mogą powodować diuretyki (furosemid, hydrochlorotiazyd) oraz retionoidy (izotretynoina, acytretyna).
W przypadku naproksenu, retionoidów oraz diuretyków może również dojść do wystąpienia objawów tzw. pseudoporfirii (na skórze, wystawionej na działanie promieni UV, pojawiają się bąble, dochodzi do zaczerwienienia i powstawania plamek o ciemniejszym zabarwieniu).

Mieszane reakcje nadwrażliwości na światło mogą być przyczyną stosowania leków przeciwgrzybiczych (gryzeofulwiny, itrakonazolu i worykonazolu) oraz innych leków: diltiazemu i amiodaronu , fluorouracylu i paklitakselu, neuroleptyków – chloropromazyny, flufenazyny czy tiorydazyny oraz chlorprotyksenu i tiotiksenu. O wywoływanie reakcji fotoalergicznych podejrzewane są także doustne preparaty antykoncepcyjne i stosowany w leczeniu łuszczycy dziegieć. Działanie fotoalergiczne mogą wywołać także substancje, wchodzące w skład preparatów do opalania: kwas para-aminobenzoesowy, benzofenony, salicylany oraz pochodne kwasu cynamonowego, a także składniki leków roślinnych i perfum, o których pisałam w poprzednich artykułach.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Ceny nie wzrosną, sieci nie znikną Ceny nie wzrosną, sieci nie znikną

Po ogłoszeniu przez posłów PiS projektu zmian na rynku aptecznym, nie ustają medialne ataki przeciwn...

Bąbelek pękł Bąbelek pękł

Jako farmaceuta od kilku lat należący do Wielkopolskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej czuję się w obow...

Ile powinien zarabiać technik farmaceutyczny? Ile powinien zarabiać technik farmaceutyczny?

Takie właśnie pytanie coraz częściej słyszę ostatnio w środowisku aptekarzy. Propozycje podawane prz...