Każda profesja wymaga od wykonujących ją osób określonych kompetencji. Biorąc pod uwagę dynamiczny rozwój technologiczny, przeobrażenia rynkowe oraz rosnące oczekiwania współczesnych klientów, niezbędne stało się ich nieustanne podnoszenie. Dotyczy to zarówno kompetencji twardych (związanych z wiedzą, namacalnych, wymiernych), jak i miękkich (niemierzalnych, związanych z charakterem człowieka, wyznawanymi wartościami, określających relacje społeczne i funkcjonowanie w grupie). Wydaje się, że wymaga to dużo czasu, pieniędzy i poświęcenia. Wszystko zależy jednak od podejścia, motywacji oraz celów, jakie stawiamy przed sobą na naszej zawodowej (i nie tylko) drodze. Dlaczego warto inwestować w rozwój osobisty. Jak robić to z głową? Jak znaleźć w sobie energię do działania i właściwie ją wykorzystać? Zacznijmy od początku (czytaj również: Zainteresowania i umiejętności w CV).
Wiele osób twierdzi, że prawdziwym zawodowym szczęściem jest znaleźć to, co lubi się robić i zacząć to robić, zarabiając przy okazji pieniądze. Taka sytuacja ma bez wątpienia wiele zalet, ale także pewien istotny minus. Do korzyści zaliczyć można dużo większą motywację i satysfakcję z działania, pozytywne nastawienie do pracy, a także mniejszą skłonność do wypalenia zawodowego. Negatywnym aspektem jest wysokie ryzyko popadnięcia w pracoholizm i trudność w utrzymaniu równowagi między życiem zawodowym a osobistym – skoro robię to, co lubię i zarabiam na tym, nie mam większych oporów, by pracować więcej. A to prosta droga do zatracenia się w pracy i zaniedbania relacji z najbliższymi. Mając jednak świadomość tej ciemnej strony idealnej pracy, łatwiej pilnować, by sytuacja nie wymknęła się spod kontroli.
Niezależnie od tego, czy wykonujemy pracę marzeń czy jesteśmy w miejscu, które jest dla nas przystankiem na drodze do zdobycia takiej, powinniśmy dbać o systematyczne podnoszenie kompetencji.
Kompetencje farmaceutów
Zawód farmaceuty, jako mający na celu ochronę zdrowia społeczeństwa, jest zawodem zaufania publicznego. Do jego wykonywania wymagane są określone prawem kompetencje, potwierdzane dyplomem ukończenia stosownych studiów. Co ważne, opracowywana ustawa o zawodzie farmaceuty ma rozszerzyć uprawnienia tej grupy zawodowej, umożliwiając lepsze wykorzystanie wspomnianych kompetencji w ramach systemu opieki zdrowotnej. Zgodnie ze stanowiskiem Związku Aptekarzy Pracodawców Polskich Aptek z 18 września 2018 r. w sprawie wspomnianej ustawy, w szczególności oczekiwane są rozwiązania dotyczące opieki farmaceutycznej, które miałyby przynieść korzyści nie tylko systemowe, ale także związane z realizowaniem przez farmaceutów zawodowych ambicji, przy jednoczesnym wypełnianiu misji. Świadczenie wysokiej jakości usług farmaceutycznych wymaga natomiast odpowiednich kompetencji.
Myśląc o kompetencjach, bardzo często skupiamy się na konkretnych obszarach związanych z wykonywanym zawodem. Tymczasem pojęcie to jest dużo szersze, a właściwe zrozumienie specyfiki kompetencji i ich podnoszenia może być przełomem w podejściu do rozwoju osobistego.
Czym są kompetencje?
Przez kompetencje rozumie się zbiór wiedzy, zdolności, stylów działania, cech osobowości, wyznawanych zasad, a także zainteresowań oraz innych elementów, których wykorzystanie i rozwijanie pozwala osiągnąć określone rezultaty, zgodne ze strategicznymi celami przedsiębiorstwa [1].
Posiadane przez pracowników kompetencje można podzielić na zawodowe i osobiste. Na kompetencje zawodowe składają się kompetencje poznawcze, takie jak np. zdolność do uczenia się, otwartość czy ciekawość świata oraz kompetencje funkcjonalne związane m.in. z wykonywaniem określonego zawodu. Z kolei w ramach kompetencji osobistych wyróżnia się kompetencje społeczne, np. łatwość nawiązywania kontaktów, empatię, zdolność do współpracy i rozwiązywania konfliktów oraz metakompetencje związane z umiejętnością uczenia się, refleksji oraz radzenia sobie w warunkach niepewności [2].
Tyle teorii. W praktyce wśród oczekiwanych od pracowników kompetencji znajduje się wiele różnych elementów, których znaczenie różni się w zależności od charakteru wykonywanej pracy. Kompetencje stanowią wiedza, doświadczenie i praktyczne umiejętności.
Farmaceuci zatrudnieni w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych są zobowiązani, na podstawie rozporządzenia ministra zdrowia dotyczącego szkoleń ciągłych (ostatnia nowelizacja z dnia 20.02.2018 r.), do systematycznego doskonalenia swoich kompetencji związanych z wiedzą. Obejmują one takie obszary, jak m.in. opieka farmaceutyczna, farmakoterapia, technologia produktów leczniczych czy prawo farmaceutyczne. Wiedzę tę konfrontują z praktyką w codziennej pracy, nabywając doświadczeń i umiejętności.
Do pożądanych kompetencji należą także odpowiedzialność, profesjonalizm i inteligencja. Od pracowników oczekuje się dojrzałego, profesjonalnego podejścia do wykonywania obowiązków i brania odpowiedzialności za wyniki i efekty pracy. Warto zaznaczyć, że nie każdy czuje się na siłach, by być odpowiedzialnym za funkcjonowanie całej organizacji lub jej konkretnego działu. Dojrzałość do tego pojawia się z czasem, wraz z nabieraniem pewności co do swoich umiejętności i wiedzy związanej np. z zarządzaniem ludźmi.
Odpowiedzialność za ludzi jest chyba najtrudniejszą ze wszystkich i nie każdy będzie gotów, by w ramach podejmowanych decyzji odpowiadać za losy swoich koleżanek i kolegów z pracy. Co do inteligencji, nie jest ona równie ważna na każdym stanowisku i w każdym zawodzie, jednak z pewnością farmaceuci muszą się nią wykazywać. Inteligencja jest w dużej mierze cechą wrodzoną, natomiast może być rozwijana w czasie całego życia poprzez odpowiednią stymulację. Ostatnio popularnym obszarem doskonalenia jest inteligencja emocjonalna, czyli zdolność do rozpoznawania uczuć swoich oraz innych osób.
Rozwój i ambicje
Wraz ze wzrostem szczebla zajmowanego stanowiska pracownicy powinni wykazywać się również coraz większą samodzielnością, umiejętnością podejmowania decyzji, a także przedsiębiorczością i orientacją biznesową. Współczesne organizacje charakteryzuje szybkie tempo działania, wynikające z dynamicznie zmieniającego się otoczenia. W związku z tym personel musi umieć samodzielnie poszukiwać rozwiązań różnych problemów, być zdolny do podejmowania trafnych decyzji, często pod presją czasu i w warunkach ograniczonej wiedzy.
Warto również wziąć pod uwagę rozwijanie w sobie takich aspektów, jak przedsiębiorczość czy orientacja biznesowa. Apteki są placówkami ochrony zdrowia, a więc wyższej użyteczności publicznej. Jako takie stanowią szczególny rodzaj podmiotów gospodarczych. Nie zmienia to jednak faktu, że podlegają prawom rynku, a co za tym idzie muszą konkurować z innymi podmiotami tego typu. W cenie będą zatem farmaceuci i technicy cechujący się zaradnością, przejawiający inicjatywę, poszukujący rozwiązań umożliwiających budowanie mocnej pozycji rynkowej ich placówki.
Kolejną istotną kompetencją pracowniczą jest skuteczność, na którą składa się umiejętność wyznaczania odpowiednich, tzn. ambitnych, ale jednocześnie realnych celów oraz determinacja w dążeniu do ich osiągnięcia, a w konsekwencji ich realizacja. Ową skuteczność można odnieść nie tylko do wykonywanych obowiązków zawodowych, ale również swojej ścieżki kariery czy życia osobistego. Najczęściej stawiamy przed sobą zbyt ambitne cele, a świadomość, że będzie je bardzo trudno osiągnąć, powoduje, że rezygnujemy z nich najdalej w połowie drogi. Zdarza się również, że nie potrafimy utożsamić się z celami firmy, w której pracujemy, co sprawia, iż braknie nam determinacji w ich realizacji. W obu tych sytuacjach warto zastanowić się, czy to, co mamy osiągnąć, jest realne i jakie niesie ze sobą skutki nie tylko dla organizacji, ale także dla nas.
Uczmy się komunikacji!
Do niezbędnych w każdej pracy kompetencji należą te związane z komunikowaniem się, a także umiejętność współpracy oraz asertywność. O skutecznej, odpowiedniej komunikacji i jej zasadach pisaliśmy niedawno na łamach naszego czasopisma. Warto pamiętać, że stanowi ona podstawę budowania relacji między pracownikami i od jej jakości zależy również jakość ich współpracy. Umiejętność współpracy jest kompetencją rozwijaną w ramach nabywanych doświadczeń i wymaga posiadania innych kompetencji społecznych – łatwości nawiązywania kontaktów, zdolności do rozwiązywania problemów czy empatii.
Warto pracować również nad swoją asertywnością, czyli umiejętnością obrony własnych granic i zdania, przy jednoczesnym poszanowaniu granic i zdania innych. W życiu zawodowym nie zawsze istnieje możliwość postępowania w pełni asertywnego, co związane jest często ze sprzecznością interesów jednostki i organizacji ją zatrudniającej. Niezależnie od tego należy dążyć do poszanowania obu stron i podejmować próby znajdowania satysfakcjonujących je kompromisów.
Etyka jako zbiór kompetencji
W odniesieniu do pracy farmaceutów istotną kompetencją jest etyczne postępowanie. Jego konieczność związana jest ze specyfiką zawodu i wynika wprost z zapisów Kodeksu Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej. Co ważne, etyka w działaniu odnosi się nie tylko do relacji z podmiotami zewnętrznymi, ale także ze współpracownikami czy pracodawcą. Zakłada ona poszanowanie dla norm moralnych i odwagę w ich obronie, wrażliwość na innych ludzi, potrzebę sprawiedliwości, a także wierność wyznawanym zasadom i lojalność względem pracodawcy czy współpracowników.
Jak widać, na etykę działania składa się wiele różnych, powiązanych ze sobą elementów. Z perspektywy farmaceutów rozwijanie poszczególnych składowych wspomnianej kompetencji jest konieczne dla zwiększania zaufania społecznego do przedstawicieli tego zawodu oraz umacniania jego znaczenia w systemie opieki zdrowotnej.
Rozwój pracownika to sukces pracodawcy
Opisane powyżej kompetencje można oczywiście uzupełniać o kolejne, np. związane z wiedzą – znajomość języków obcych czy zasad rachunkowości – albo kompetencje osobiste, takie jak kreatywność czy innowacyjność. Celem artykułu nie było jednak omówienie wszystkich, a zwrócenie uwagi naszych Czytelniczek i Czytelników, że podnoszenie i rozwijanie kompetencji dotyczy wielu, często niedocenianych lub niezauważanych obszarów, które składają się jednak na końcowy sukces zarówno pracownika, jak i firmy, w której pracuje. Kluczowe, czyli najważniejsze, kompetencje zależą od zajmowanego stanowiska, charakteru wykonywanej pracy oraz specyfiki organizacji. Należą do nich również wyróżniające cechy osobowe danej osoby.
Biorąc pod uwagę, że kompetencje posiadane przez pracowników firmy stanowią o kompetencjach całej organizacji, zarządzającym powinno zależeć na budowaniu takiego środowiska pracy, które będzie sprzyjać rozwojowi personelu. Należy także pamiętać, że kompetencje nieużywane zmniejszają się, a niepodnoszone często ograniczają możliwość skutecznego wykonywania obowiązków lub zmiany miejsca zatrudnienia. Warto zatem przyjąć postawę zgodną z ideą tzw. lifelong learning, czyli uczenia się przez całe życie i inwestować w swój rozwój.
Jak wspominaliśmy wcześniej, gotowość i chęć do podnoszenia kompetencji zawodowych nie wynika wyłącznie z atmosfery organizacyjnej, ale w dużej mierze z wewnętrznej motywacji i determinacji do samorozwoju. Sprzyja temu wykonywanie pracy zgodnej z predyspozycjami, osobowością i zainteresowaniami. Ważne są jednak również inne aspekty, jak chociażby odpowiednie planowanie działań, zachowanie odpowiednich proporcji między pracą a wypoczynkiem oraz między życiem zawodowym a osobistym. Najlepszą motywacją jest jednak ta, która wynika z naszych potrzeb i świadomości, że odpowiedzialne wykonywanie jakiegokolwiek zawodu wymaga doskonalenia posiadanych kompetencji. Dodatkowo praca nad sobą czyni z nas nie tylko lepszych pracowników, ale także lepszych ludzi.
Zaplanuj swój rozwój osobisty!
Pozostaje jeszcze odpowiedź na pytania, w jaki sposób podnosić swoje kompetencje oraz ile czasu na to poświęcać? Przede wszystkim proces ten powinien być przemyślany i konsekwentny. Nie należy poddawać się modom, a opracować plan rozwoju spójny z naszymi celami zawodowymi, charakterem wykonywanej pracy oraz predyspozycjami osobowymi, a następnie konsekwentnie go realizować. Niezwykle ważna jest systematyczność – często lepiej poświęcić na podnoszenie swoich kompetencji kwadrans kilka razy w tygodniu niż trzy godziny jednego dnia w miesiącu. Dzięki temu ma się możliwość bardziej regularnego ćwiczenia i praktycznego wykorzystywania pozyskanej wiedzy. Bardzo wiele osób poprzestaje bowiem wyłącznie na przyswajaniu teorii, bez ćwiczenia jej w praktyce. A bez tego trudno mówić o podnoszeniu jakichkolwiek kompetencji.
Literatura:
- Sajkiewicz, A., Jakość zasobów pracy, Poltext, Warszawa 2002, s. 90.
- Oleksyn T., Zarządzanie kompetencjami. Teoria i praktyka, Wolters Kluwer Polska 2017.
