Pali co czwarty z nas
Światowa Organizacja Zdrowia ustanowiła dzień 7 kwietnia Światowym Dniem bez Papierosa w 1987 roku, w myśl rezolucji WHA40.38. Rok później rezolucją WHA42.19 przeniosła święto na 31 maja i tak jest do dziś. Wydawać by się mogło, że nałóg ten nie jest już tak popularny – owszem, jego stosowanie słabnie i pokazują to statystyki, jednak wciąż o wiele za dużo Polaków sięga po ten legalny uzależniacz.
W 2017 roku do nałogowego palenia przyznawała się niemal jedna czwarta Polaków – 24% . Na podstawie wyników z poprzednich lat zauważalna jest tendencja spadkowa udziału osób palących nałogowo. Odsetek regularnych palaczy zmalał z 31% w 2011 roku do 24% w 2015 roku; w 2017 roku odsetek ten nie uległ zmianie. Nadal więc potrzebne są działania prowadzące do ograniczenia palenia tytoniu – przede wszystkim działania edukacyjno-informacyjne w postaci kampanii społecznych oraz akcji prozdrowotnych. Szczególnie ważna jest edukacja dzieci i młodzieży, aby wyeliminować lub opóźnić moment sięgania po papierosy, ponieważ jak wskazują przeprowadzone badania nałogowi palacze najczęściej zaczynają palić codziennie w wieku 15-19 lat.
Dlaczego warto rzucić?
Dla wszystkich palaczy istnieją natychmiastowe i długoterminowe korzyści zdrowotne wynikające z rzucenia palenia. Korzystne zmiany zdrowotne, które mają miejsce w porządku chronologicznym, to m.in.:
- w ciągu 20 minut tętno i ciśnienie krwi spadają do wyjściowego poziomu
- w ciągu 12 godzin poziom tlenku węgla we krwi spada do normy
- w ciągu 2-12 tygodni poprawia się krążenie i zwiększa się czynność płuc
- w ciągu 1-9 miesięcy zmniejsza się kaszel i duszność
- po roku ryzyko choroby wieńcowej serca jest o połowę mniejsze niż u palacza
- po 5 latach ryzyko udaru jest zredukowane do ryzyka osoby niepalącej
- po 10 latach ryzyko zachorowania na raka płuc spada o około połowę w porównaniu z palaczem, a ryzyko raka jamy ustnej, gardła, przełyku, pęcherza moczowego, szyjki macicy i trzustki zmniejsza się
- po 15 latach ryzyko choroby niedokrwiennej serca jest zbliżone do osoby niepalącej
Ludzie w każdym wieku, którzy już rozwinęli problemy zdrowotne związane z paleniem, mogą nadal korzystać z rzucenia palenia. Przykładowo, rzucając palenie w wieku 30 lat zyskuje się prawie 10 lat średniej długości życia. Innym ciekawym przykładem jest fakt, że osoby, które rzuciły palenie po zawale serca, zmniejszają ryzyko kolejnego ataku serca o 50%.
Ponadto, rzucenie palenia zmniejsza nadmierne ryzyko wielu chorób związanych z biernym paleniem u dzieci, takich jak choroby układu oddechowego, np. astma. Rzucenie palenia zmniejsza szanse na impotencję, trudności z zajściem w ciążę, przedwczesne porody, dzieci z niską masą urodzeniową i poronieniem.
Pamiętajmy o interakcjach
Wśród składników dymu tytoniowego zaobserwowano występowanie ponad 5000 substancji mających działanie na organizm. Związki w nim zawarte mają właściwości: toksyczne, kancerogenne, teratogenne i szkodliwe. Niekorzystny wpływ dymu tytoniowego oceniono w bardzo wielu badaniach, szczególnie tych o charakterze obserwacyjnym, gdzie wykazano, że palacze są zdecydowanie bardziej narażeni na występowanie chorób układu oddechowego, układu krążenia czy nowotworów.
Opublikowane zostały również badania medyczne, w których oceniano potencjalny wpływ dymu tytoniowego na skuteczność terapeutyczną niektórych leków. Opublikowane zostały również badania medyczne, w których oceniano potencjalny wpływ dymu tytoniowego na skuteczność terapeutyczną niektórych leków. W przypadku interakcji farmakokinetycznych kluczową rolę odgrywają wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, powstające w trakcie spalania tytoniu – powodują one indukcję wybranych izoenzymów cytochromu P-450, takich jak: CYP1A1, CYP1A2, CYP2E1 oraz niektórych izoform UDP-glukuronylotransferazy oraz transferazy glutationowej.
Pomóżmy rzucić palenie
Farmaceuta posiada dość szeroki wachlarz możliwości, jeśli chodzi o wspomaganie pacjenta w walce z nałogiem palenia tytoniu. Prócz udzielania fachowych informacji i prezentowania merytorycznych treści zgromadzonych powyżej, jest też często osobą pierwszego kontaktu przy wyborze farmakologicznej terapii antynikotynowej.
Warto pamiętać, że możemy zaproponować pacjentowi dwojakie rozwiązanie. Możemy doradzić terapię substytucyjną, czyli polecić preparaty zawierające w swoim składzie nikotynę, którą do organizmu będziemy wprowadzać w coraz mniejszych dawkach – są one dostępne m.in. w postaci kapsułek, plastrów, tabletek powlekanych, pastylek do ssania, gum do żucia oraz aerozoli.
Warto również rozważyć terapię z użyciem cytyzyny. Mechanizm działania cytyzyny polega na selektywnym wiązaniu się z receptorami nikotynowymi, 7-krotnie większym niż nikotyna powinowactwie do receptora α4β2, stymulacji wydzielania dopaminy oraz antagonizowaniu efektu równocześnie podanej nikotyny. Należy podkreślić pacjentowi, że terapię rozpoczyna się na 5 dni przed rzuceniem palenia i trwa 25 dni.
Niezależnie od zaproponowanego modelu terapii warto wspomóc pacjenta garścią informacji o potencjalnych benefitach – motywacja takiej osoby znacząco wzrasta, więc zróbmy wszystko, by sukces pacjenta, do którego włożymy swoją cegiełkę, był osiągnięciem długotrwałym.
