REKLAMA
Magazyn mgr.farm
pon. 22 czerwca 2020, 14:16

Kleszczowe zapalenie mózgu

Wyjątkowo ciepła zima sprawiła, że w tym roku kleszczy w otaczającym nas środowisku jest bardzo dużo. Z tego względu do naszych aptek przychodzi coraz więcej pacjentów, którzy nie tylko zaopatrują się w sprzęt niezbędny przy usuwaniu ze swojej skóry tych pajęczaków, ale i zadają pytania o możliwe powikłania wynikające z ukąszenia. Do najpoważniejszego z nich z pewnością należy zaliczyć kleszczowe zapalenie mózgu.

Szczepionki przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu charakteryzują się wysoką skuteczności (fot. Shutterstock)
Szczepionki przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu charakteryzują się wysoką skuteczności (fot. Shutterstock)

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba zakaźna wywołana przez wirusa z gatunku Flaviviridae, dla którego wektorem przenoszącym go do organizmu ludzkiego są kleszcze. W jaki sposób ona przebiega, jaką terapię wobec niej się stosuje i czy istnieje skuteczna metoda zapobiegająca jej wystąpieniu? O tym wszystkim przeczytacie w niniejszym tekście.

Zakażenie wirusem z grupy Flaviviridae

Czy wszystkie kleszcze przenoszą wirusa z gatunku Flaviviridae? Nie. Szacuje się, że tylko ok. 10-15% kleszczy jest nosicielem wirusa, który wywołuje kleszczowe zapalenie mózgu. Zarażają się one nim żerując na zainfekowanych zwierzętach. Z tego względu, że kleszcze żyją tylko jeden sezon, szansa na zakażenie się tym wirusem w naszym środowisku istnieje tylko w okresie ich aktywności, tj. od kwietnia do października. Kiedy dochodzi do zakażenia? Najczęściej, wirus do organizmu człowieka przedostaje się wraz ze śliną kleszcza, który przyczepia się do skóry nowego żywiciela. Drugim, ale znacznie mniej popularnym sposobem zainfekowania się tymi gatunkami wirusa jest spożycie niepasteryzowanego mleka od zwierzęcia będącego w fazie wiremii (np. krowy, kozy). Istotne jest to, że nie każde zakażenie wirusem z gatunku Flaviviridae kończy się zachorowaniem na kleszczowe zapalenie mózgu. Infekcja w większości przypadków przebiega bezobjawowo lub z objawami grypopodobnymi bez zajęcia ośrodkowego układu nerwowego.

REKLAMA

Jak rozwija się kleszczowe zapalenie mózgu?

Po przyczepieniu się zainfekowanego kleszcza do skóry człowieka, jego ślina wraz z wirusem przedostaje się do naczyń limfatycznych i wraz z limfą transportowana jest do węzłów chłonnych i innych narządów układu limfatycznego. W nich następuje okres inkubacji wirusa, który może trwać od 2 do nawet 28-30 dni. U ok. 20-30% pacjentów infekcja kończy się w tym momencie i nie daje żadnych objawów. U pozostałych, rozwija I faza choroby, która charakteryzuje się wystąpieniem objawów grypopodobnych, czyli gorączki, bólów mięśniowych, bólów głowy. Trwa ona kilka dni i w większości przypadków kończy się całkowitym wyleczeniem.

REKLAMA

U ok. 25-30% pacjentów przechodzących I fazę infekcji, rozwija się również II faza. Polega ona na przedostaniu się wirusa do ośrodkowego układu nerwowego, gdzie następuje jego namnażanie. Od tego momentu objawy choroby mogą być bardzo zróżnicowane. Od łagodnych, takich jak wymioty, nudności, bóle głowy, które przemijają po 10-14 dniach, do znacznie bardziej poważnych, jak zaburzenia świadomości, porażenie nerwu twarzowego, czy ataksja. W najbardziej trudnych przypadkach pojawiają się objawy świadczące o uszkodzeniu rdzenia kręgowego. Należy do nich zaliczyć porażenie mięśni kończyn górnych, barków, a także porażenie mięśni oddechowych, co może skutkować koniecznością wprowadzania sztucznej wentylacji chorego.

Jakie powikłania mogą pojawić się po przebyciu kleszczowego zapalenia mózgu?

Powikłania po przebyciu II fazy kleszczowego zapalenia mózgu pojawiają się u ok. 50% pacjentów. Dotyczą one przede wszystkim zaburzeń psychicznych i tych dotyczących ośrodkowego układu nerwowego. Najczęściej występują porażenia i niedowłady nerwów obwodowych, a także czaszkowych (w szczególności nerwu twarzowego). Częstymi powikłaniami są również zaburzenia koncentracji, pamięci, snu oraz występowanie permanentnego zmęczenia. Pacjenci z takim obrazem klinicznym wymagają podjęcia żmudnej i ciężkiej rehabilitacji, aby móc powrócić do pełni sprawności.

Leczenie i diagnostyka

Rozpoznanie kleszczowego zapalenia mózgu polega na przeprowadzeniu testu ELISA, pozwalającego na wykrycie swoistych przeciwciał IgG i IgM zarówno w surowicy krwi jak i w płynie mózgowo-rdzeniowym. Ponadto, u chorych pacjentów można stwierdzić leukocytopenię, trombocytopenię, wzrost stężenia CRP czy podwyższoną aktywność transferaz wątrobowych. Jednak te wskaźniki nie są swoiste w stosunku do kleszczowego zapalenia mózgu i przy jego stwierdzaniu zawsze bierze się pod uwagę przede wszystkim wyniki testów immunoenzymatycznych.

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu polega tylko i wyłącznie na łagodzeniu występujących objawów. Zastosowanie znajdują tutaj przede wszystkim leki działające przeciwgorączkowo, przeciwzapalnie, a także przeciwobrzękowo. Istotne jest także to, aby u pacjentów przechodzących II fazę infekcji stale kontrolować saturację oraz glikemię.

REKLAMA

Profilaktyka i szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu

Najskuteczniejszą profilaktyką zapobiegającą wystąpieniu kleszczowego zapalenia mózgu jest unikanie miejsc, w których kleszcze mogą występować (wysokie trawy, zarośnięte ścieżki w parku, czy lesie). Oczywiście, przebywanie w takim miejscu wiąże się z koniecznością noszenia odzieży utrudniającej dostanie się kleszcza na skórę (np. długich spodni), a także korzystania z repelentów odstraszających te pajęczaki.

Wysoką skutecznością charakteryzują się także szczepionki przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu. U osób regularnie szczepionych szacuje się ją nawet na 99%. Mogą one być stosowane u dzieci już od 1 r.ż.. Schemat podawania tych szczepionek przedstawia się następująco:

  • do 3. miesięcy od podania I dawki podana musi zostać II dawka;
  • do 12. miesięcy od podania I dawki musi zostać podana III dawka;
  • do 3 lat od podania I dawki musi zostać podana dawka przypominająca, którą należy kolejno powtarzać co 5 lat;

W wyjątkowych sytuacjach, jak np. wyjazd w teren, gdzie zarażenie wirusem z gatunku Flaviviridae jest wysokie, możliwe jest zastosowanie zmodyfikowanego, przyspieszonego schematu dawkowania.

Ze względu na nieswoiste objawy kleszczowego zapalenia mózgu bardzo ważne jest, aby uświadamiać pacjentów o stosowaniu się do zasad profilaktyki, zmniejszającej ryzyko ukąszenia przez kleszcza. W związku z wysoką skutecznością szczepionek przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu i ich wysokim profilem bezpieczeństwa, warto propagować wśród naszych pacjentów korzyści wynikające z ich stosowania.

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]