Choroby przewodu pokarmowego należą do częstych dolegliwości z jakimi pacjenci zgłaszają się zarówno do lekarza, jak i farmaceuty. Cześć z nich ma określone podłoże morfologiczne, np. choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, jednak wiele ma wyłącznie tło funkcjonalne, choć wywołują różne objawy, nie tylko subiektywne. Do najczęstszych objawów funkcjonalnych przewodu pokarmowego należą bóle brzucha (często o charakterze kolek), wzdęcia, „wiatry”, tzw. zarzucania, zaparcia, biegunki, wymioty i inne. Większość z nich wynika głównie z zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego [1].
Ból brzucha jest objawem bardzo niespecyficznym. Może świadczyć zarówno o schorzeniach narządów jamy brzusznej, jak i tkanek oraz narządów leżących w pewnej odległości od nich [2].
Przewlekły lub nawracający dyskomfort czy ból zlokalizowany w środkowej części nadbrzusza może być objawem dyspepsji zwanej potocznie niestrawnością [3, 4]. „Dyspepsja” (gr. dys-zły i peptein-trawienie) dosłownie oznacza złe trawienie [5]. Do objawów dyspeptycznych oprócz bólu można zaliczyć: uczucie pieczenia w nadbrzuszu, poposiłkowe uczucie pełności, wzdęcia, odbijanie się, pieczenie w nadbrzuszu oraz wczesne uczucie sytości. Te objawy najczęściej są wyrazem zaburzeń czynnościowych żołądka i dwunastnicy [3, 5]. Dyspepsja może współistnieć z refluksem żołądkowo-przełykowym [6]. Objawy takie jak w dyspepsji często występują także w innych chorobach przewodu pokarmowego między innymi w zespole jelita drażliwego. Dyspepsja jest dość częstym schorzeniem. W ogólnej populacji może występować z częstością 7-60%, przy czym około 20% osób dolegliwości trawienne odczuwa jedynie okresowo, a prawie 60% przypadków niestrawności to dyspepsja czynnościowa [5].
[b][u]Czy krople żołądkowe rzeczywiście są skuteczne w leczeniu bólu brzucha?[/u][/b]
Krople żołądkowe należą do tradycyjnych produktów leczniczych, które rejestrowane są w ramach uproszczonej procedury. W takich przypadkach nie są wymagane badania kliniczne, ani badania bezpieczeństwa jakie wnioskodawca musi przedstawić w przypadku pełnej procedury udzielania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. Długa tradycja stosowania (co najmniej 30 lat, w tym co najmniej 15 lat na terenie Unii Europejskiej) umożliwia ograniczenie zapotrzebowania na takie badania. Mogą być one zastąpione dokumentacją świadczącą o tym, że skuteczność jest wiarygodna na podstawie długotrwałego stosowania i doświadczeń oraz produkt jest nieszkodliwy w określonych warunkach stosowania [7].
[b]Jakie składniki mają być gwarancją działania kropli żołądkowych?[/b]
Krople żołądkowe (niezależnie od firmy je produkującej) zawierają w składzie w równych proporcjach nalewki:
• kozłkową (Valerianae tinctura),
• miętową (Menthae piperitae tinctura),
• z dziurawca (Hyperici tinctura),
• gorzką (Amara tinctura) zawierającą korzeń goryczki (Gentianae radix), liść bobrka trójlistnego (Menyanthidis fol.) oraz owocnię pomarańczy gorzkiej (Auranti amari pericarpio) [8, 9].
[b]Jak działają poszczególne składniki?[/b]
[b]Korzeń kozłka[/b] najbardziej znany jest z działania uspokajającego, ale działa również łagodnie rozkurczająco na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych, moczowych oraz obwodowych naczyń krwionośnych [10].
[b]Liść mięty pieprzowej[/b], którego głównym składnikiem czynnym jest olejek eteryczny (bogaty w terpeny: mentol-ok. 50% olejku oraz menton- 20%), jest stosowany wewnętrznie w postaci nalewki, herbaty, olejku lub wyciągu w objawowym leczeniu zaburzeń trawienia takich jak niestrawność, wzdęcia, nieżyt żołądka [11, 12]. Wykazuje on działanie rozkurczające na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Wynika ono z wpływu mentolu na transport błonowy jonów wapnia w mięśniach [11, 13]. Mięta ma również łagodne powierzchniowe działanie znieczulające. W randomizowanym badaniu kontrolowanym, w którym brało udział 50 dzieci z nawracającym bólem brzucha wykazano, że olejek z mięty pieprzowej (podawany w formie kapsułek) powoduje zmniejszenie nasilenia objawów u 76% leczonych [6]. Dodatkowo flawonoidy oraz kwasy fenolowe pobudzają wydzielanie żółci oraz syntezę kwasów żółciowych. Zostało to wykazane w badaniach na zwierzętach [11].
[b]Ziele dziurawca[/b], głównie dzięki zawartym w nim flawonoidach, wykazuje działanie rozkurczające na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego oraz dróg żółciowych [14]. Wykazano, że hyperycyna oraz pseudohyperycyna hamują aktywność lipooksygenazy, a obecność fenolokwasów nasila działanie przeciwzapalne. Z tych powodów dziurawiec wchodzi w skład wielu leków ziołowych o dziamaniu rozkurczającym, żółciopędnym, żółciotwórczym oraz przeciwzapalnym [15].
Składniki [b]nalewki gorzkiej[/b] mają działanie pobudzające łaknienie oraz wydzielanie soku żołądkowego [16], a wtórnie wpływają także na wydzielanie żółci. Uczestniczą pośrednio w procesie trawienia poprzez wpływ na wydzielanie śliny, a także enzymów trawiennych w przewodzie pokarmowym [17].
Krople żołądkowe mogą być skuteczne w leczeniu bólu brzucha, jeśli ich przyczyną jest dyspepsja. Zgodnie z CHPL wskazaniem do ich stosowania jest niestrawność, a także brak łaknienia [9]. Jednak nie przeprowadzono badań klinicznych potwierdzających skuteczność kropli żołądkowych. Nie można ich też traktować jako środka działającego na wszelkie dolegliwości w obrębie jamy brzusznej, gdyż czasem przyczyna bólu brzucha może być poważne schorzenie. Warto pamiętać, że [i]„o przyczynach bólów brzucha napisano setki książek, a człowiek i tak potrafi chorować po swojemu”.[/i]
[u]Literatura:[/u]
1. Danysz A., Buczko W. Kompendium farmakologii i farmakoterapii
2. Mastalerz-Migas A., Gwiazda E., Steciwko A. Bóle brzucha u dorosłych – diagnostyka różnicowa i postępowanie
3. Bartnik W. Dyspepsja-co nowego na Kongresie Digestive Disease Week w Chicago w 2011?
4. Zasady postępowania w dyspepsji, chorobie wrzodowej i infekcji Helicobacter pylori. Wytyczne kolegium lekarzy rodzinnych w Polsce
5. Waśko-Czopnik D. Dyspepsja czynnościowa
6. Gottsegen D. Medycyna komplementarna, holistyczna i integracyjna: nawracający ból brzucha
7. Pytania i odpowiedzi: rejestracja tradycyjnych produktów roślinnych http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-11-71_pl.htm
8. Krople żołądkowe T ulotka
9. Krople żołądkowe forte CHPL
10. Podlewski Jan K., Chwalibogowska-Podlewska A. Leki współczesnej terapii
11. Kania M., Baraniak J., Grys A. Ziołolecznictwo i zalecenia żywieniowe według św. Hildegardy z Bingen. Cz. II**
12. Klaudel L. Mięta Pieprzowa
13. Wojciechowska I., Wojciechowska A., Wieszczycka K. Fitofarmakologia w leczeniu chorób żołądka
14. Piaskowska M. Dziurawiec zwyczajny
15. Turek S. Ziele dziurawca zwyczajnego- składniki czynne i potencjalne zastosowanie lecznicze
16. Kohlmünzer S. Farmakognozja
17. Strzelecka H. Mieszanki ziołowe stosowane w zaburzeniach przewodu pokarmowego (2)
