Leki w lustrzanym odbiciu

23 stycznia 2016 08:24

Bardzo duża część związków organicznych, do jakich niewątpliwie należą cząsteczki lecznicze, wykazuje izomerię optyczną. Związki te mogą być chiralne, czyli występować w dwóch konfiguracjach przestrzennych, pasujących do siebie jak odbicia lustrzane. Szacuje się, że wśród leków β-adrenergicznych, antykoagulantów i l leków przeciwpadaczkowych, aż 90% występuje w obrocie w formie racematu. Dotyczy to także około połowy preparatów antyhistaminowych i antydepresantów, co daje w sumie około 10-15% liczby wszystkich leków dostępnych w sprzedaży.

isom.png

Jako że cząsteczka leku musi być ściśle dopasowana przestrzennie do miejsca w receptorze logicznym jest, iż różniące się konfiguracją przestrzenną izomery mogą działać inaczej na białka docelowe i wywoływać odmienną aktywność farmakologiczną. Znajomość parametrów farmakokinetycznych i farmakodynamicznych poszczególnych izomerów pozwala zwiększać skuteczność terapeutyczna i bezpieczeństwo leku.

Plusy…

Wymierne korzyści ze stosowania wybranego stereoizomeru zaobserwowano także dla lewocetyryzyny (w porównaniu z cetyryzyną ma ona mniejszą objętość dystrybucji, słabiej przenika do CNS i rzadko prowadzi do senności i sedacji), oraz popularnych IPP: esomeprazolu oraz S-pantoprazolu, które wykazują lepszy profil bezpieczeństwa niż w racematach.

Popularny lek przeciwbólowy, ibuprofen, produkowany jest w formie mieszaniny racemicznej. Nieaktywny R-izomer w organizmie człowieka ostatecznie i tak przekształcany jest w aktywną formę S, niemniej jednak w nowszych formulacjach używa się samego deksibuprofenu, którego dawka efektywna jest o połowę mniejsza i rzadziej powoduje skutki uboczne. W podobny sposób kształtuje się aktywność farmakologiczna innego stereoaktywnego NLPZ – deksketoprofenu.

Może zdarzyć się również, iż każda z izomerycznych cząsteczek wykazuje zupełnie odmienne właściwości: podczas gdy znany lek przeciwmalaryczny – chinina – działa bójczo przeciwko Plasmodium, jej prawoskrętny izomer – chinidyna – wykazuje aktywność przeciwarytmiczną (należy do klasy IA). Podobnie lewometorfan, w przeciwieństwie do swojego prawoskrętnego izomeru o działaniu przeciwkaszlowym, jest silnym opioidowym lekiem analgetycznym.

… i minusy

Niektóre stereoizomery mogą być agonistami, jak w przypadku jednego z leków beta-mimetycznych, salbutamolu. Czysty R-salbutamol działa dwa razy silniej od niż w obecności S-izomeru, który może powodować nadwrażliwość dróg oddechowych i obniżać skuteczność terapii u chorych z astmą.

Różnorodna aktywność stereoizomerów leczniczych może nieść ze sobą o wiele gorsze skutki. Pod koniec lat 50-tych ubiegłego wieku na rynku farmaceutycznym pojawił się nowy lek przeciwbólowy, uspokajający i przeciwwymiotny. Chętnie przepisywano go ciężarnym jako skuteczny środek przeciwko mdłościom. Cząsteczkę z powodzeniem rejestrowano w wielu krajach, podczas gdy amerykańskiej FDA zapaliła się czerwona lampka. Powiązano użycie talidomidu, bo o nim tutaj mowa, z wieloma przypadkami deformacji u dzieci, których matki w ciąży przyjmowały lek. Okazało się, że lek był mieszaniną racemiczną leczniczego R-talidomidu i teratogennego izomeru S. Preparaty natychmiast znikły z rynku. Po czterdziestu latach powrócono do (właściwego) izomeru talidomidu, który dziś jest wykorzystywany w terapii szpiczaka mnogiego.

Eksperymenty z aktywnością optyczną leków dawały także nadzieję na wprowadzenie do lecznictwa ulepszonych form sotalolu i labetalolu, jednak na etapie badań wychwycono groźne efekty uboczne, dyskwalifikujące nowe preparaty. Podobnie stało się z fenfluraminą i jej prawoskrętnym izomerem, którego wprowadzenie nie podniosło profilu bezpieczeństwa u stosujących go osób.

żródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Talidomid
Ariens E.J.: Stereochemistry, a Basis for Sophisticated Nonsense in Pharmacokinetics and Clinical Pharmacology, European Journal of Clinical Pharmacology, 26, 663-668;
Chabra N. et al.: A review of drug isomerism and its significance, International Journal of Applied and Basic Medical Research, 3(1), 16-18;
Patil P.A., Kothekar M.A.: Development of safer molecules through chirality, Indian Journal of Medicinal Sciences, 60(10), 427-437;

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Etycznie czy zgodnie z prawem? Etycznie czy zgodnie z prawem?

Mamy swój Kodeks Etyki Aptekarza. Mamy zdrowy rozsądek, który podpowiada nam, jak powinniśmy się nie...

,,Bujać to my, panowie szlachta!” *** ,,Bujać to my, panowie szlachta!” ***

Popełniłem błąd, podjąłem niewłaściwa decyzję. Nie pojadę na Zjazd Krajowy. Gorzej, w trakcie wyboró...

Recepta na problem z receptą: obcokrajowiec w aptece Recepta na problem z receptą: obcokrajowiec w aptece

W aptece poza receptami wystawionymi dla rezydentów UE można spotkać także inne, które dotyczą osób ...