Tegoroczny sezon alergiczny będzie debiutancki w kategorii leków OTC dla preparatów donosowych zawierających furoinian mometazonu, warto usystematyzować sobie wiedzę na temat jego działania i wskazań, w których może być on stosowany.
25 czerwca 2019 r. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych i Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych wydał zgodę na zmianę kategorii dostępności z Rp na OTC dla leku Momester Nasal. Dwa miesiące później taką samą decyzję podjął wobec leku Nasometin Control.
Mometazon na receptę vs. mometazon bez recepty
Czym różnią się produkty donosowe, dostępne tylko i wyłącznie na receptę od tych zarejestrowanych OTC, które zawierają w swoim składzie furoinian mometazonu? Po pierwsze wielkością opakowania. W jednym opakowaniu preparatu bez recepty mieści się 60 pojedynczych dawek leku, natomiast preparaty z kategorią dostępności Rp mogą w jednym opakowaniu zawierać 60, 140 bądź aż 280 takich samych dawek.
Druga różnica pomiędzy tymi preparatami dotyczy ich wskazań do stosowania. Te dostępne z przepisu lekarza stosuje się:
- w leczeniu objawów sezonowego lub całorocznego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa u dorosłych i dzieci powyżej 3. roku życia
- w leczeniu polipów nosa u dorosłych po 18. roku życia
Natomiast, preparaty posiadające kategorię dostępności OTC są wskazane do stosowania w:
- leczeniu zdiagnozowanych objawów sezonowego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa u dorosłych powyżej 18. roku życia.
Użycie tych drugich jest zalecane pacjentom, u których występuje wodnisty katar, częste i męczące kichanie, a także podrażnienie i świąd błony śluzowej nosa.
Czy w innych sytuacjach możemy polecić pacjentowi zastosowanie donosowych preparatów sterydowych dostępnych bez recepty? Tak, korzystając z własnej wiedzy możemy polecić te preparaty pacjentom również poza wskazaniami wymienionymi w ulotce. Chociażby, mogą się one okazać niezbędne dla tego pacjenta, który ma zleconą kurację tą substancją leczniczą przez lekarza w przypadku wystąpienie u niego całorocznego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa lub w leczeniu polipów, jednak skończyło mu się opakowanie leku przed planowanym końcem farmakoterapii.
Mechanizm działania mometazonu
Mometazon wykazuje zarówno działanie przeciwzapalne, jak i przeciwalergiczne oraz przeciwświądowe. Wynika to, m.in. z modulowania ekspresji genów w komórkach, które wydzielają mediatory reakcji alergicznej i stanu zapalnego (leukotrieny, cytokiny prozapalne, histaminę). Ponadto, jego hamujący wpływ na rozwój stanu zapalnego jest również wynikiem obkurczania naczyń krwionośnych. Istotny przy podaniu donosowym glikokortykosteroidów jest fakt, że nie wywołują one objawów ogólnoustrojowych, gdyż ich biodostępność po podaniu miejscowym wynosi poniżej 0,1%. Początek działania mometazonu podanego donosowo pojawia się po 12 godzinach od aplikacji pierwszej dawki, a pełne działanie jest uzyskiwane po kilku dniach regularnego stosowania preparatu. Jest to bardzo ważna informacja dla pacjenta, który powinien zostać poinformowany, że leki donosowe zawierające mometazon nie są odpowiednie do stosowania jednorazowego.
Jak prawidłowo stosować mometazon donosowy?
Zalecane dawkowanie w przypadku leczenia objawów sezonowego zapalenia błony śluzowej nosa to podanie do obu otworów nosowych dwóch dawek preparatu, raz na dobę. Przy uzyskaniu poprawy, w leczeniu podtrzymującym należy stosować schemat dawkowania: raz na dobę po jednej dawce do każdego z dwóch otworów nosa.
Ponadto należy poinformować pacjenta, że bez zaleceń lekarskich nie powinno się stosować preparatów donosowych z mometazonem dłużej niż przez okres 30 dni. Co więcej, jeśli pacjent nie zaobserwuje widocznej poprawy po dwóch tygodnia od rozpoczęcia kuracji powinien on odstawić tego typu preparat i skonsultować się z lekarzem.
Niemniej ważny niż schemat dawkowania jest sposób podawania tego typu preparatów do nosa. Co istotne, lek powinien być podany tak, by jego strumień został skierowany na boczną ścianę nosa, a nie na jego przegrodę. Jamy nosa przed aplikacją preparatu powinny zostać oczyszczone, najlepiej przy pomocy roztworu wody morskiej, bądź soli fizjologicznej. Ponadto, przed pierwszym użyciem aerozolu należy skierować dozownik w powietrze i przycisnąć go ok. 10 razy w celu otrzymania jednolitej mgiełki preparatu.
Przeciwwskazania do stosowania mometazonu donosowego
Przeciwwskazaniem do rozpoczęcia terapii donosowej mometazonem jest występowanie zakażenia grzybiczego lub wirusowego. Wszystko przez to, że mometazon osłabia działanie układu immunologicznego, dlatego jego stosowanie może nasilić objawy już istniejącego zakażenia. Co więcej, stosowanie donosowo glikokortykosteroidów może spowalniać proces gojenia się ewentualnych ran, które występują w obrębie błony śluzowej nosa. Stąd jakiekolwiek uszkodzenie na jej powierzchni jest powodem do zaniechania sterydoterapii donosowej. Również przeciwwskazaniem do stosowania preparatów donosowych z mometazonem jest przebyta gruźlica oraz aktualna doustna lub parenteralna terapia sterydami.
Wprowadzenie do sprzedaży odręcznej preparatów donosowych zawierających mometazon wywołało wiele kontrowersji w środowisku farmaceutycznym. Wskazuje się, m.in. na duże ryzyko nadużywania tego typu preparatów przez pacjentów, gdy ich zakup nie jest w żaden sposób ograniczony. Z tego względu, niezwykle istotna jest rola farmaceutów, aby przekazywali pacjentom wiedzę na temat prawidłowego stosowania tego typu produktów. Wszystko po to, aby wybrana przez nich farmakoterapia była w pełni bezpieczna, a jednocześnie przyniosła korzyści dla zdrowia.
