REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Mózg i Błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim

22 kwietnia 2017 14:10

Mechanizm działania leków przeciwdepresyjnych jest złożony i ciągle nie do końca poznany. Działanie dotyczy przede wszystkim transmisji synaptycznej, wychwytu zwrotnego i działania na układy receptorowe; może dotyczyć również mechanizmów postsynaptycznych…

Marcin Rotkiewicz: „Mózg i Błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim"

Pierwsze koncepcje działania leków przeciwdepresyjnych skupiały się na nasileniu neurotransmisji, nie wyjaśniały jednak 1-2 tygodniowego opóźnienia w uzyskaniu efektu. W latach siedemdziesiątych badania w Vanderbilt University w Nashville przeprowadzone przez Fridolina Sulsera i Jerzego Vetulaniego (pracował tam jako Research Associate Professor) wykazały, że procesem odpowiedzialnym za efekt przeciwdepresyjny mogą być zmiany receptorowe. Badania z użyciem dezypraminy i iprindolu, podawanych chronicznie szczurom, wykazały rozwój wtórnych zmian receptorowych w wyniku długotrwałego podawania leków przeciwdepresyjnych („down-regulacja” receptorów adrenergicznych beta). Jako, że jest zmiana adaptacyjna, to jej efekty widoczne są z opóźnieniem. Profesor Vetulani wspominał w wywiadzie przeprowadzonym przez Andrzeja Kobosa („Po drogach uczonych. Tom 2”, Wydawnictwo PAU, 2007): „Potem sprawdziliśmy naszą teorię na lekach z innych grup. Prawie wszystkie znane wtedy leki antydepresyjne powodowały beta down-regulation. Okazało się, że leki antydepresyjne rzeczywiście działają przez zmniejszenie reaktywności układu beta-adrenergicznego.”.

Jak z dystansem mówił Profesor o swoim sukcesie: „Nasza hipoteza chwyciła; była tak prosta, że mogli ją zrozumieć psychiatrzy. To właściwie zrobiło mi nazwisko. Przez pewien czas była to hipoteza obowiązująca. Następnie oczywiście przyszły nowe leki.”. Podsumowywał z właściwym sobie poczuciem humoru: „W tej chwili można powiedzieć, że receptorowa beta down-regulation nie jest głównym mechanizmem działania antydepresyjnego, natomiast cała hipoteza miała to, co każda dobra hipoteza mieć powinna, tzn. jej obalenie oznaczało dalszy duży skok do przodu.”. Zaczęto badać inne receptory, wykazano zmniejszenie regulacji receptorów adrenergicznych alfa2, wzrost funkcji receptora adrenergicznego alfa1; kolejnym ważnym mechanizmem okazały się działania związane z receptorami serotoninergicznymi.

REKLAMA

Praca na temat mechanizmu „down-regulacji” receptorów adrenergicznych beta została opublikowana przez Vetulaniego i Sulsera w „Nature” 1975 roku (według Wikipedii stała się citation classic, otrzymując do 2007 580 powołań). Zaś Jerzy Vetulani zdecydował się na powrót do rodzinnego Krakowa. Przez kilkadziesiąt lat był związany z Instytutu Farmakologii PAN. Był psychofarmakologiem, neurobiologiem, biochemikiem, profesorem nauk przyrodniczych, członkiem polskich i zagranicznych towarzystw naukowych. Opublikował kilkaset prac badawczych. Dla czytelników, w tym dla mnie, nazwisko Profesora jako autora publikacji oznaczało rzetelność, wyczerpujące przedstawienie tematu, dotarcie do istoty zagadnienia i jasność przekazu. Jeśli była to wypowiedź medialna, można było liczyć dodatkowo na śmiałe tezy, obrazowe porównania i błyskotliwe żarty.

REKLAMA

Bo profesor Vetulani był nie tylko naukowcem, był popularyzatorem nauki (publikował m.in. w czasopiśmie „Wszechświat”, wydawał książki o funkcjonowaniu ludzkiego mózgu oraz zależności między neurobiologią a społeczeństwem i kulturą, występował podczas krakowskiego Tygodnia Mózgu, prowadził blog „Piękno neurobiologii” i kanał na YouTube, zdarzało się, według relacji świadków, że „wykładał” w ciasno wypełnionej słuchaczami restauracji Wars w pociągu na trasie Kraków-Warszawa), uwielbianym przez studentów wykładowcą kilku uczelni w Krakowie, współzałożycielem „Piwnicy pod Baranami”, gwiazdą kabaretu „Gadający pies”, działaczem „Solidarności”. Lubił ludzi, lubił rozmawiać, był otwarty na młodych, pełen pogody ducha i niespożytej energii. Jako „człowiek renesansu”, miał rozległe zainteresowania, otwarty umysł, cechował go głęboki humanizm.

Uczestnicząc w życiu publicznym, z szacunkiem traktował ludzi o odmiennych poglądach, w rozmowie z adwersarzami używał argumentacji naukowej (jego przeciwnicy sięgali czasem po obelgi, widać – w argumenty nie byli odpowiednio wyposażeni). W pracy badawczej poświęcał dużo uwagi uzależnieniu od leków i alkoholu, postulował stosowanie farmakoterapii w leczeniu alkoholizmu, a nie tylko „moralne znęcanie się nad pacjentem” („Alkoholizm i jego leczenie farmakologiczne”, wpis na blogu). W wywiadach proponował wprowadzenie zajęć z inteligencji emocjonalnej w szkołach, wyjaśniał jak oksytocyna wpływa na zmniejszenie społecznego poziomu agresji i zawiści, podkreślał istotną rolę osób starszych, babć i dziadków w społeczeństwie.

Profesor Jerzy Vetulani zmarł 6 kwietnia w Krakowie. Kiedyś żartował, nawiązując do tytułu filmu, że gdyby dusza ważyła 21 gramów, energia z niej powstała rozniosłaby kosmos. I choć nadal nie wiemy nic pewnego o wadze duszy, pewne jest, że Jego odejście oznacza duże straty pozytywnej energii… Zachęcam do lektury wywiadu-rzeki z Profesorem, przeprowadzonego przez Marcina Rotkiewicza: „Mózg i Błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim”, wydawnictwo Czarne, 2015.

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Logowanie

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Rejestracja

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto? Zaloguj się Nie pamiętasz hasła? Możesz je przypomnieć
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij “Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz