REKLAMA
Magazyn mgr.farm

Nie takie obojętne…

10 października 2017 10:16

Substancje pomocnicze wykorzystywane do produkcji leków powinny być całkowicie obojętne dla organizmu. Okazuje się jednak, że często są one przyczyną działań niepożądanych. Na co warto zwrócić uwagę, czytając treść ulotki leku?

Pacjenci, którzy obecnie przyjmują preparaty SR z paracetamolem mogą kontynuować leczenie. (fot. Shutterstock)

Każdy farmaceuta doskonale wie czym są substancje pomocnicze. To związki chemiczne pochodzenia naturalnego lub syntetyczne oraz ich mieszaniny wchodzące w skład postaci leku, które swoim działaniem nie wywierają wpływu farmakologicznego na organizm chorego, ani nie wchodzą w niepożądane reakcje wpływające na trwałość leku. Nadają one właściwą postać leku, decydują o właściwościach fizycznych produktu leczniczego, zwiększają trwałość substancji leczniczej, poprawiają wygląd i smak, mają wpływ na szybkość uwalniania i wchłaniania substancji leczniczej, zwiększają jego biodostępność. Na terenie Unii Europejskiej przepisy regulujące dopuszczenie substancji pomocniczych określone jest w Dyrektywie 2001/83/EC z dnia 6 listopada 2001r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi.

Ukryte ryzyko

Paradoksalnie istnieją sytuacje, w których substancje pomocnicze mogą stanowić przeciwwskazanie do rekomendacji i zastosowania danego preparatu. Należą do nich także te najpopularniejsze…

REKLAMA

Coraz częściej pacjenci zadają pytania dotyczące zawartości LAKTOZY (Lactosum, Saccharum Lactis, cukier mlekowy) w lekach i suplementach diety. To jedną z najczęściej stosowanych substancji pomocniczych, wykorzystywana jako wypełniacz dodawany do kapsułek i tabletek. Można ją znaleźć m.in. w większości pigułek antykoncepcyjnych, w preparatach regulujących kwasowość żołądka czy zapobiegających wzdęciom. Bardzo duże jej ilości zawierają tabletki homeopatyczne – z tego powodu powinni ich unikać pacjenci nietolerujący nawet niewielkich ilości cukru mlekowego.

REKLAMA

W jaki sposób objawia się nietolerancja laktozy? Najczęstszymi objawami są wzdęcia, wodniste biegunki, bóle brzucha, nudności, bolesne kołki. Pojawiają się po ok. 30 min do 2h po spożyciu produktu zawierającego laktozę. Zaburzenia trawienia laktozy należą do najczęstszych dysfunkcji przewodu pokarmowego. W populacji polskiej szacuje się, że odsetek osób z nietolerancją laktozy wynosi 20-30%. Substancji tej nie powinni przyjmować również osoby z alergią na białko krowie.

Kolejną pułapką jest SKROBIA – substancja wypełniająca, składnik powłok tabletek. Jeżeli zawiera gluten powyżej 0,3% jest kategorycznie przeciwwskazania u osób z celiakią. U takiego pacjenta, nawet jeśli ściśle przestrzega on diety, przyjęcie takiego leku może prowadzić do ponownego pojawienia się objawów choroby. U osób z tą jednostką chorobową już niewielkie dawki glutenu w diecie, powyżej 50 mg na dobę, w dość krótkim czasie mogą doprowadzić do zaniku kosmków jelitowych i wzrostu miana swoistych przeciwciał.

Dieta bezglutenowa jest stosowana do leczenia wielonarządowej alergii na gluten, przejściowej glutenozależnej enteropatii wieku niemowlęcego i wczesnodziecięcego oraz choroby trzewnej (celiakia). W 1968 roku po raz pierwszy opisano pacjenta z celiakią, którego choroba ewoluowała w kierunku postaci nie odpowiadającej na leczenie, najprawdopodobniej na skutek długotrwałego przyjmowania leku zobojętniającego sok żołądkowy zawierającego mąkę pszenna. Niektórzy pacjenci ze skórną manifestacją celiakii (choroba Duhringa) zgłaszają świąd i pieczenie po kontakcie skóry z glutenem. Obecnie dominuje celiakia skąpoobjawowa, w której niejednokrotnie wiodącym objawem są zaparcia.

Należy zatem pamiętać, by chorym na celiakię, z ciężkimi postaciami alergii na gluten, nie tolerującym nawet śladowych ilości tego białkowa, nie zalecać – szczególnie do przewlekłego stosowania – medykamentów zawierających gluten jako substancję pomocniczą. Listę leków bezglutenowych bezpiecznych dla chorych na celiakie i wszystkich osób będących na diecie bezglutenowej sporządził dr n. med. Kamil Hozyasz z Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie: www.forum.celiakia.pl.

REKLAMA

Omawiając kontrowersyjne substancje pomocnicze nie można nie wspomnieć ASPARTAMU (kryjącego się też pod skrótem E951). Chemicznie jest to ester metylowy dipeptydu zbudowanego z dwóch reszt aminokwasowych: fenyloalaniny i kwasu asparaginowego. W organizmie człowieka metabolizowany do dwóch naturalnych aminokwasów. Z tego względu stanowi poważne zagrożenie i nie jest wskazany u osób chorych na fenyloketonurię, które nie metabolizują fenyloalaniny. Poza aminokwasami po hydrolizie powstaje również metanol (około 0,1 g na każdy gram aspartamu).

E951 jest znacznie słodszy od sacharozy. Najczęściej używany jako zamiennik cukru dla diabetyków oraz jako substancja słodząca poprawiająca smak dodawana do różnego rodzaju preparatów (jego kaloryczność jest praktycznie równa zeru). W latach 90 ubiegłego wieku naukowcy z Bolonii przeprowadzający badania na szczurach uznali aspartam za substancję rakotwórczą. Nie ma jednak dowodów naukowych świadczących o tym, ze E951 powoduje nowotwory w ludzkim organizmie. Osoby spożywające regularnie słodzik skarżyły się na: bóle i zawroty głowy, wysypki, bezsenność, nudności, utrata smaku. Jednak wszystkie te objawy są klasycznymi symptomami zatrucia po przedawkowaniu. Ponad 100 organizacji zajmujących się bezpieczeństwem żywności m.in. EFSA, UK Food Standards Agency, Health Canada, Food Standards Australia New Zealand uważa aspartam za bezpieczny. Ponadto National Cancer Institute uważa, że nie ma wyraźnych dowodów na związek aspartamu z rakiem. W grudniu 2013 EFSA opublikowała analizę, z której wynika, ze aspartam w dawkach nie przekraczających 40mg/kg.m.c. dziennie jest nieszkodliwy.

Nie tak dawno sporo zamieszania wywołała również ŻÓŁCIEŃ POMARAŃCZOWA. To barwnik azowy (E110) dobrze rozpuszczalny w wodzie, stąd często wykorzystywany w płynnych postaciach leku. Okazuje się, że po jego przyjęciu możliwe jest wystąpienie reakcji alergicznej u osób z nietolerancją salicylanów. Pobudza też wydzielanie histaminy, co może wzmacniać objawy astmy. Do działań ubocznych zażycia E110 należy też pokrzywka, katar sienny, wysypki, obrzęk naczynioruchowy i wstrząs anafilaktyczny, zapalenie naczyń, plamica. Może również wystąpić nietolerancja pokarmowa objawiająca się bólem brzucha, wymiotami, niestrawnością czy niechęcią do jedzenia. Inna niedyspozycja zgłaszana u pacjentów to nadpobudliwość wynikająca z połączenia E110 z benzoesanem sodu – jednym z najpopularniejszych obecnie chemicznych konserwantów żywności.

Pomimo informacji o kancerogenności żółcieni, według IARC związek ten nie jest prawdopodobnym, możliwym ani potwierdzonym czynnikiem rakotwórczym dla ludzi. Wynika to z tego iż takich badań nie przeprowadzono na ludziach. Ze względu na swoją szkodliwość został zakazany m.in. w Norwegii, Finlandii, USA czy Wielkiej Brytanii. Można go znaleźć nie tylko w syropach, ale tez zawiesinach, granulatach, żelkach czy lizakach.

Nie można też zapomnieć o pacjentach pytających o zawartość rtęci w szczepionkach. Po tym pojęciem najczęściej kryje się TIOMERSAL – organiczny związek rtęci w formie etylowanej. Zawarty jest on w wielu szczepionkach, gdzie hamuje rozwój bakterii i innych patogenów, które mogą zanieczyszczać szczepionki jedno- i wieloskładnikowe. Pod koniec lat 90. wysunięto hipotezę, ze etylen rtęci podobnie jak metylen rtęci może kumulować się w organizmie niemowląt. Zostało potwierdzone, że metylen rtęci powodował zaburzenia neurologiczne w życiu płodowym, stwierdzone u noworodków matek ciężarnych, które przez długi okres były leczone lekami zawierające ten związek. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny w Warszawie wydał oświadczenie, w którym czytamy: „Późniejsze badania prowadzone w Europie przez EMEA (European Agency for the Evaluation od Medicinal Products) u niemowląt w pierwszych 6 miesiącach życia szczepionych szczepionkami zawierającymi tiomersal wykazują, ze etylortęć pochodząca z tiomersalu jest usuwana w ciągu 4-9 dni od spożycia. Badania FDA prowadzone w USA dały wyniki podobne do badań EMEA, a podejrzenia, że tiomersal powoduje zaburzenia neurologiczne u dzieci nie zostały potwierdzone badaniami. Zostały również opublikowane wyniki badań prowadzone na Uniwersytecie w Rochesterze oraz Narodowym Instytucie Zdrowia w Bethesdzie w USA, które wykazały, ze po podaniu szczepionek zawierających TIOMERSAL niemowlętom dwu- i sześciomiesięcznym, poziom rtęci w ich krwi nie wzrósł ponad bezpieczne granice, a etylortęć będąca pochodną tiomersalu została szybko wydalona z organizmu wraz z kałem”.

Te kilka pokazuje pokazuje, że nie tyko substancje czynne mogą być odpowiedzialne za wystąpienie działań niepożądanych i zagrożenie zdrowia oraz życia pacjenta. Na ogół w kontrowersjach wokół substancji pomocniczych jest sporo przesady – to często mieszanina niepotwierdzonych informacji, plotek i działań nieuczciwej konkurencji na rynku farmaceutycznym. Jednak i tutaj można znaleźć kilka ziaren prawdy, które farmaceuci powinni wziąć pod uwagę rekomendując następnym razem pacjentowi jakiś lek.

REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Powiązane artykuły

Warfaryna post scriptum Warfaryna post scriptum

Jakiś czas temu opublikowałem przegląd lekowy dotyczący warfaryny. Od pewnego czasu chodziła mi głow...

Cukier nie krzepi Cukier nie krzepi

Czasem historia płata figle. Melchior Wańkowicz, polski pisarz, dziennikarz, reportażysta i publicys...

Praca organiczna Praca organiczna

Skoro sami farmaceuci stawiają opiekę farmaceutyczną i obecność farmaceuty w zespole interdyscyplina...

REKLAMA
Logowanie

Aby w pełni korzystać z serwisów grupy farmacja.net musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś farmaceutą, zaloguj się za pomocą swojego konta farmacja.net

Rejestracja

Wypełnij wymagane pola zamieszczone poniżej. Pamiętaj by podać poprawny adres email - na niego zostanie wysłany link potwierdzający, który umożliwi zakończenie rejestracji w serwisie.

Masz już konto? Zaloguj się Nie pamiętasz hasła? Możesz je przypomnieć
Przypomnij hasło

Podaj adres email przypisany do konta, a my wyślemy do Ciebie link z przypomnieniem hasła.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Ustaw nowe hasło

Ustal swoje hasło ponownie.

Nie masz konta? Zarejestruj się Masz konto? Zaloguj się
Dane profilu

Uzupełnij dane, aby aktywować konto.

Link aktywacyjny

Rejestracja przebiegła pomyślnie. Na podany adres email został wysłany link weryfikacyjny, który umożliwi dokończenie rejestracji.

Niepoprawny hash weryfikacyjny

Wygląda na to, że hash weryfikacyjny jest niepoprawny. Proszę skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy

Szanowni Państwo,

Farmacja.net sp. z o. o. przetwarza Twoje dane osobowe zbierane w Internecie, w tym informacje zapisywane w plikach cookies, w celu personalizacji treści oraz reklamy, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu w Internecie.

Kliknij “Zatwierdź i przejdź do serwisu”, aby wyrazić zgodę na korzystanie z technologii takich jak cookies i na przetwarzanie przez farmacja.net sp. z o .o. , Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zbieranych w Internecie, takich jak adresy IP i identyfikatory plików cookie, w celach marketingowych (w tym do zautomatyzowanego dopasowania reklam do Twoich zainteresowań i mierzenia ich skuteczności) i pozostałych, szczegółowo opisanych w ustawieniach zaawansowanych.

Zgoda jest dobrowolna i możesz ją w dowolnym momencie wycofać w ustawieniach zaawansowanych.

Ponadto masz prawo żądania dostępu, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych. W polityce prywatności znajdziesz informacje jak zakomunikować nam Twoją wolę skorzystania z tych praw.

Szczegółowe informacje na temat przetwarzania Twoich danych znajdują się w polityce prywatności.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Benhauer sp. z o.o. – prowadzenie kampanii remarketingowych i mierzenie ich efektywności, e-mail Marketing – Polska (EOG)

LiveChat, Inc. – usługa Pharm:assistant

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu mgr.farm jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz