Za profil działania porostu islandzkiego odpowiadają dwie grupy związków. Pierwszą z nich są polisacharydy, stanowiące około 25-50% suchej masy plechy. Stanowią one mieszaninę rozpuszczalnych i nierozpuszczalnych w wodzie rozgałęzionych łańcuchów cukrowych, wśród których wyróżnia się związki takie jak: lichenina i izolichenina. Polisachardy te posiadają właściwości powlekające oraz mają zdolność adhezji do śluzówki górnych dróg oddechowych. Działają również immunostymulująco podobnie jak związki beta-glukanowe obecne w drożdżach czy grzybach Shiitake.
Drugą ważną grupę substancji aktywnych porostu tworzą zaś tzw. kwasy lichenowe: kwas protocetrarowy, fumarocetrarowy i usninowy. Są to związki gorzkie, które nadają smak plesze płucnicy i są podstawą do jej tradycyjnego zastosowania w problemach trawiennych i pobudzaniu łaknienia (dzięki odruchowej stymulacji wydzielania soków trawiennych).
Spośród kwasów porostowych na szczególną uwagę zasługuje kwas protolichesterynowy. Wykazuje on działanie antybakteryjne przeciwko bakteriom G(+), takim jak B. subtilis czy L. monocytogenes. Udowodniono również jego działanie bakteriostatyczne wobec Helicobacter pylori (choć o połowę słabsze niż metronidazolu). Kwas ten posiada także właściwości przeciwzapalne, związane z inhibicją lipoooksygenazy oraz silne działanie przeciwwirusowe wobec wirusa HIV (związek jest inhibitorem odwrotnej transkryptazy wirusa).
Porost islandzki w postaci ekstraktów wchodzi w skład wielu preparatów (zazwyczaj formie tabletek do ssania) polecanych przy chrypce, suchości jamy ustnej czy kaszlu. Pomimo mnogości i różnorodności tych produktów, warto jednak pamiętać, że w aptekach i sklepach zielarskich porost islandzki dostępny jest nadal także w klasycznej, farmakopealnej postaci, którą stanowi pocięta na kawałki, suszona plecha (FP IV: Thallus Lichen Islandici). W prosty sposób można z niej przyrządzić wiele postaci galenowych, takich jak:
– napar i odwar z porostu, przygotowywane w proporcjach 1 część zioła na 10 części wody,
– maceracje, sporządzane przez 5-godzinne macerowanie suszu dziesięciokrotną porcją zimnej wody,
– nalewka z porostu, która powstaje przez wytrawianie 1 części suszonej plechy i 5 części alkoholu 40-70% przez okres przez okres jednego do dwóch tygodni. Plechę można również zalewać winem.
Wymienione postacie nadają się zarówno do stosowania wewnętrznego, jak również zewnętrznego – do przemywania zmian skórnych, stanów zapalnych oraz do pielęgnacji cery trądzikowej (zwłaszcza roztwory alkoholowe). Napary i maceracje mogą być wykorzystywane także do płukania gardła i jamy ustnej. Dobowa dawka plechy porostu w przeliczeniu na suchą masę wynosi od 3 do 8 g.
W celu zwiększenia apetytu i polepszenia trawienia, płucnica islandzka powinna być pita najlepiej w postaci naparu bądź nalewki około pół godziny przed każdym posiłkiem.
Z tradycyjnego stosowania wynika, iż porost islandzki jest substancją bezpieczną w stosowaniu, zarówno w postaci leków, suplementów diety, jak i przetworów galenowych. Możliwe są jednak rzadko występujące reakcje uczuleniowe na porost, objawiające się wysypką, swędzeniem czy pieczeniem w jamie ustnej.
EMA, Commitee on Herbal Medicinal Products: Assessment report on Cetraria islandica (L.) Acharius s.l., thallus (2014);
http://rozanski.li/444/cetraria-islandica-porost-islandzki-iceland-moos/
