Obraz kliniczny
Chorzy, u których diagnozuje się PNDS uskarżają się na szereg powiązanych ze sobą objawów. Przede wszystkim odczuwają oni spływanie wodnistego śluzu w okolicach tylnej ściany gardła, co wiąże się z uczuciem nieprzyjemnego łaskotania oraz zmusza pacjenta do ciągłego połykania nadmiaru wydzieliny. Niekiedy gromadzący się w żołądku śluz powoduje nudności oraz napadowe wymioty o konsystencji śluzowatej. Kolejnym, uciążliwym objawem, na jaki uskarżają się chorzy jest przewlekły kaszel, nasilający się zwłaszcza w nocy a także rano, zaraz po przebudzeniu. Bezpośrednią jego przyczyną jest drażnienie receptorów czuciowych w ścianie gardła i wyzwalanie odruchu kaszlowego, przy udziale ośrodka kaszlu, znajdującego się w rdzeniu przedłużonym.
W godzinach porannych chorzy mogą odczuwać również obrzęk i ból gardła, jednak w badaniu fizykalnym zazwyczaj nie stwierdza się stanu zapalnego. U pacjentów może występować również chrypka i uciążliwe pochrząkiwanie oraz nieprzyjemny zapach z ust.
U podłoża PNDS mogą leżeć między innymi: alergiczny nieżyt nosa, przewlekłe bakteryjne zakażenia górnych dróg oddechowych oraz zapalenie zatok przynosowych, a także wady anatomiczne zatok i zaburzenia funkcji rzęsek. Objawy mogą być wywołane także ekspozycją na wziewne czynniki drażniące śluzówkę górnych dróg oddechowych (kurz, pyły, dym papierosowy) lub pojawiać się z wiekiem, kiedy to dochodzi do zaniku śluzówki przy jednoczesnym pojawieniu się jej nadwrażliwości. Wystąpieniu objawów PNDS sprzyjają także polipy nosa, choroba refluksowa przełyku oraz mukowiscydoza.
Uwaga na leki
Do dysfunkcji śluzówki nosa oraz upośledzenia funkcji aparatu rzęskowego mogą przyczynić się niektóre substancje lecznicze, zwłaszcza pseudoefedryna, wchodząca w skład wielu preparatów polecanych na problemy z zatokami, oraz miejscowo stosowane sympatomimetyki (takie jak ksylometazolina). Należy pamiętać, iż preparaty te można stosować jedynie krótkotrwale. Do zahamowania czynności nabłonka rzęskowego może prowadzić także zbyt długie stosowanie kropli donosowych o podłożu oleistym, które uniemożliwiają właściwą pracę rzęsek. Na kondycję nabłonka wpływają także: estrogeny i progestageny, preparaty jodu, leki moczopędne, adrenalina oraz etanol.
Sprawdź także: Kalkulator etanolu
Jak leczy się PNDS?
Otolaryngolog, w celu wdrożenia odpowiedniego leczenia, przeprowadza staranne badanie fizykalne, a w razie potrzeby zleca dodatkowe badania instrumentalne: endoskopię jamy nosowej i nosogardłowej, tomografię komputerową zatok czy zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej (w celu wykluczenia zmian w obrazie płuc). Konieczne może być także pobranie wymazu z nosa i oznaczenie poziomu IgE we krwi.
Oprócz leczenia przyczynowego (np. antybiotykoterapii w przypadku rozpoznania bakteryjnego zapalenia zatok), do złagodzenia objawów PNDS przyczyniają się pozytywne nawyki takie jak:
– regularne płukanie zatok roztworem soli fizjologicznej,
– stosowanie preparatów działających ochronnie i nawilżająco na śluzówkę nosa oraz gardła,
– unikanie ostrych przypraw i pieprzu, które mogą stymulować wydzielanie wodnistej wydzieliny z nosa,
– picie dużej ilości wody w celu zapewnienia prawidłowej funkcji aparatu rzęskowego,
– dbałość o odpowiednie nawilżenie powietrza oraz unikanie dużych różnic temperatur, szczególnie zimą.
Wykorzystane źródła:
Janczewski G.: Zespół przewlekłego spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, Magazyn Otorynolaryngologiczny 2010, 36(4), 133-137,
Sanu A., Eccles R.: Postnasal drip syndrome. Two hundred years of controversy between UK and USA, Rhinology 2008, 46(2), 86-91,
Zawadzka-Krajewska A.: Zespół przewlekłego spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, Alergia 2001, 2, 39-41
