Magazyn mgr.farm

Probiotyk… przed czy po antybiotyku?

14 października 2016 09:21

Sezon przeziębieniowy rozpoczął się, a wraz z nim zwiększona ilość kuracji antybiotykowych, podczas których lekarz lub farmaceuta najczęściej zaleca dodatkowo zastosowanie probiotyku. W tym momencie często pojawia się pytanie odnośnie czasu podania – stosować go jednocześnie z antybiotykiem czy z zachowaniem kilkugodzinnego odstępu?

pam-probiotyk.png

Słowo probiotyk pochodzi z języka greckiego, gdzie „pro bios” oznacza „dla życia”. Według definicji FAO i WHO probiotyki to produkty lub preparaty zawierające odpowiednią ilość ściśle zdefiniowanych żywych mikroorganizmów, które wpływają na mikroflorę określonego miejsca w ludzkim organizmie i poprzez to wywierają korzystny efekt zdrowotny.

Jako probiotyki wykorzystywane są najczęściej pałeczki kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus (np. Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus acidophilus LB) czy Bifidobacterium, a także niepatogenne drożdże (Saccharomyces boulardii). Probiotyki dostępne są w postaci preparatów farmaceutycznych, a także produktów fermentowanych (jogurt, kefir, maślanka, mleko acidofilne). Szczep może być uznany za probiotyczny jeśli wykazuje szereg udokumentowanych korzyści zdrowotnych [1,2].

Probiotyk powinien być szczepem niepatogennym i nietoksynotwórczym, zachowującym żywotność i aktywność w przewodzie pokarmowym, odpornym na działanie kwasu żołądkowego, żółci i enzymów trzustkowych, zdolnym do adhezji do komórek nabłonkowych jelita gospodarza, łatwo namnażającym się i kolonizującym jelito, nie wykazującym działań ubocznych oraz stabilnym w obecności dodatków żywieniowych. Korzystne działania są szczepozależne czyli właściwe tylko dla jednego, wyselekcjonowanego szczepu bakterii [1,2,3].

Jednym ze wskazań do stosowania probiotyków jest zapobieganie biegunce poantybiotykowej. Podczas stosowania antybiotyków, szczególnie o szerokim spektrum działania, mogą wystąpić działanie niepożądane między innymi ze strony przewodu pokarmowego w postaci biegunki (3-39% dorosłych i 11-40% dzieci) [4]. Zwykle pojawia się ona 3-10 dni od rozpoczęcia terapii, ale może wystąpić nawet 2-10 tygodni po jej zakończeniu [5]. Taką biegunkę rozpoznaje się gdy stolce są częstsze i/lub luźniejsze niż zwykle oraz kiedy tych objawów nie można wytłumaczyć inną przyczyną niż związaną z przyjmowaniem leków przeciwdrobnoustrojowych. Dolegliwości mogą mieć rożny przebieg, od lekkiej nieswoistej biegunki o łagodnym i samoograniczającym przebiegu, poprzez zapalenie jelit i/lub okrężnicy, aż po ciężkie objawy takie jak rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego wywołane przez Clostridium difficile [4,6]. Takie problemy mogą wynikać z bezpośredniego działania antybiotyku na przewód pokarmowy powodującego uszkodzenie błony śluzowej jelita i zaburzenia wchłaniania czy stymulację motoryki przewodu pokarmowego [3,4,5].

Jednak najczęstszą przyczyną są ilościowe i jakościowe zmiany w obrębie mikroflory jelitowej, spowodowane niszczeniem naturalnie bytujących bakterii i namnażaniem się innych patogennych drobnoustrojów takich jak Clostridium difficile czy Clostridium perfringens. Zmiany flory bakteryjnej wpływają także na zaburzenia metabolizmu i wchłaniania węglowodanów (upośledzenie ich fermentacji może spowodować wystąpienie biegunki osmotycznej), a także zaburzenia degradacji wolnych kwasów tłuszczowych i w konsekwencji biegunkę sekrecyjną [2,4].

Udokumentowane działanie w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej mają preparaty zawierające Saccharomyces boulardii (dzieci i dorośli), Lactobacillus rhamnosus GG (dzieci), Lactobacillus rhamnosus E/N, Oxy, Pen (dzieci), Streptococcus thermophilus & Bifidobacterium lactis Bb12 (dzieci) oraz Lactobacillus casei DN 11401 (dorośli) [5,7].

Z analizy badań dokonanej przez ekspertów Corachne Collaboration (niezależna instytucja zajmująca się krytyczną analizą danych z badań biomedycznych) wynika, że stosowanie w odpowiedniej dawce probiotyku razem z antybiotykiem, zmniejsza ryzyko wystąpienia biegunki o około 50%. Dodatkowo u dzieci, u których wystąpiła biegunka, profilaktyczne zastosowanie probiotyku wpływa na skrócenie trwania objawów [6,8,9]. Pozostaje jednak dylemat, kiedy podać probiotyk?

W badaniach klinicznych udowadniających skuteczność probiotyków autorzy nie zaznaczyli konieczności zachowania odpowiedniego odstępu czasowego pomiędzy stosowaniem antybiotyku i probiotyku, w części z nich jest wyraźnie zaznaczone, że były stosowane jednocześnie. Szczepy probiotyczne zawarte w dostępnych preparatach są odporne na większość antybiotyków [5,10]. Lactobacillus rhamnosus GG wykazuje potwierdzoną w badaniach stabilność genetyczną (zerowy potencjał przenoszenia plazmidów) i niepodatność na działanie antybiotyku, jak i mutacje pod wpływem patogennych bakterii [11]. Zaś oporność Saccharomyces boulardii na działanie leków przeciwbakteryjnych jest wynikiem ich przynależności gatunkowej (są to grzyby) [10].

W celu wykluczenia działania bakteriobójczego antybiotyku w stosunku do bakterii probiotycznych został wykonany eksperyment metodą dyfuzyjno-krążkową z użyciem 24 powszechnie stosowanych antybiotyków i chemioterapeutyków. Potwierdził on oporność preparatu zawierającego L. rhamnosus (szczepy PEN, E/N, OXY) w stosunku do wszystkich zastosowanych leków [12,13].

W związku z powyższymi informacjami można stwierdzić, że w przypadku probiotyków zawierających szczepy o udokumentowanym działaniu w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej konieczność zachowania kilkugodzinnego odstępu czasowego w celu zmniejszenia działania antybiotyku na „zdrowe” bakterie to tylko MIT!!! Podanie antybiotyku razem z probiotykiem daje większą pewność, że pacjent nie zapomni o przyjęciu tego drugiego preparatu.

Literatura:

1. Nowak A., Śliżewska K., Libudzisz Z. Probiotyki – -historia i mechanizmy działania
2. Szałek E., Kaczmarek Z., Grześkowiak E. Wykorzystanie probiotyków we współczesnej farmakoterapii pediatrycznej
3. Szajewska H., Mrukowicz J. Skuteczność Saccharomyces boulardi w zapobieganiu biegunce związanej ze stosowaniem antybiotyków- metanaliza z komentarzem
4. Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie profilaktyki biegunki związanej ze stosowaniem antybiotyków u dzieci
5. Szajewska H. Biegunka związana ze stosowaniem antybiotyków. Jak skutecznie leczyć i zapobiegać?
6. Klincewicz B., Cichy W Działanie osłonowe probiotyków podczas antybiotykoterapii u dzieci ze szczególnym uwzględnieniem Lactobacillus rhamnosus GG
7. Szajewska H. Probiotyki w Polsce – kiedy, jakie i dlaczego?
8. Szachta P. Biegunka poantybiotykowa
9. Kwiecień J. Probiotyk jako profilaktyka powikłań po antybiotykoterapii
10. Szajewska H. Zapytaj eksperta probiotyki mp.pl
11. http://www.floractin.pl/
12. Klich J., Kozioł A. Skuteczność stosowania probiotyków w antybiotykoterapii
13. Wiatrzyk A., Czajka U., Bucholc B. Odporność na antybiotyki szczepów Lactobacillus i Bifidobacterium wchodzących w skład produktów leczniczych

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Żywa woda, zdrowia doda Żywa woda, zdrowia doda

W ostatnim czasie wśród "ekoświrów" rekordy popularności bije "surowa woda". Jest to nic innego jak...

Bo apteka jest jak ten autobus… Bo apteka jest jak ten autobus…

Wyobraźmy sobie, że apteka to autobus dowożący dzieci do szkoły. Czy chcielibyśmy, żeby prowadził go...

Merchandising potrzebny aptekom? Merchandising potrzebny aptekom?

Słowo „merchandising” od kilkunastu lat budzi sprzeczne emocje w środowisku farmaceutów. Jedni kojar...