Choroby naczyń żylnych aktualnie stanowią jeden z najczęstszych problemów opieki zdrowotnej w krajach rozwijających się i pomimo współczesnych możliwości diagnostyczno-terapeutycznych nadal mają duży wpływ na obniżenie jakości życia pacjentów [1].
Przewlekła choroba żylna (PChŻ, ang.chronic venous disease, CVD) obejmuje jednostki chorobowe takie jak: choroba żylakowa, zespół pozakrzepowy, zespoły uciskowe oraz pierwotną niewydolność zastawek żylnych [2]. Za rozwój zmian patologicznych, zarówno tych w obrębie żył jak i także tkanek wokół naczynia, odpowiada nadciśnienie żylne [3]. Do podstawowych przyczyn rozwoju PChŻ należy upośledzenie napięcia ściany żylnej oraz upośledzenie funkcji zastawek w żyłach powierzchownych oraz głębokich. Schorzenie jest konsekwencją zastoju krwi w obrębie żylnych naczyń krwionośnych [1]. Klasyfikacja oraz stopień zaawansowania tego schorzenia określana jest według skali CEAP, której postawą są objawy kliniczne (C), czynniki etiologiczne (E), rozmieszczenie zmian anatomicznych (A), a także procesy patologiczne (P) [3]. Żylaki sklasyfikowane zostały jako drugi stopień w części klinicznej tej klasyfikacji [4]. W ocenie ryzyka wystąpienia przewlekłego zapalenia żył bardzo ważna jest predyspozycja genetyczna, lecz decydującą rolę odgrywa narażenie na jeden z czynników ryzyka: choroby zakaźne i bakteryjne, urazy mechaniczne, praca w pozycji stojącej lub siedzącej, otyłość, mało aktywny tryb życia, przyjmowanie doustnych środków hormonalnych, płaskostopie, otyłość [2, 5].
[center][size=30][b][color=#008AD1]FAKT[/color][/b][/size]
[b]Zmiany skórne mogą być pierwszymi objawami przewlekłej niewydolności żylnej[/b][/center]
Do najczęstszych objawów tego schorzenia można zaliczyć uczucie ciężkich nóg, skurcze oraz bóle łydek, które nasilają się podczas stania, siedzenia oraz w nocy, obrzęki, parestezje, zespół niepokojonych nóg oraz świąd skóry [2, 6]. Poza objawami somatycznymi następstwem większości zaburzeń ze strony naczyniowego układu żylnego są liczne dolegliwości ze strony skóry. Często pojawiają się przebarwienia (początkowo wybroczyny i plamica, przyjmujące następnie postać żółtobrązowych plam), zmiany wypryskowe dotyczące najczęściej podudzi, aż po owrzodzenie żylne [1, 7].
[center][size=30][b][color=#FF0000]MIT[/color][/b][/size]
[b]Objawy PChŻ są tak samo nasilone w ciągu doby[/b][/center]
Objawy przewlekłej niewydolności żylnej nasilają się wraz z upływem dnia i wieczorem są zwykle najbardziej odczuwalne [2]. Uczucie ciężkości kończyn dolnych zmniejsza się po odpoczynku z uniesionymi kończynami. Bolesne kurcze łydek występują częściej w nocy i w czasie upałów [1]. W ciągu roku chorzy mogą zaobserwować u siebie więcej objawów wiosną oraz latem. Symptomy tej choroby z większą częstotliwością występują oraz wzmagają się w ciągu dnia u osób z mniejszą aktywnością fizyczną. Przyczyną tego jest mniejsza aktywność pompy mięśniowej [2].
[center][size=30][b][color=#FF0000]MIT[/color][/b][/size]
[b]Żylaki to problem tylko estetyczny [/b][/center]
Żylaki kończyn dolnych to kliniczne objawy przewlekłej niewydolności żylnej. Żyły powierzchowne, które objęte tą dolegliwością, są widoczne przez skórę w kształcie przypominającym sznur i tworzą wyczuwalne uwypuklenia [4]. Mimo, że żylaki są problemem, który początkowo zwraca uwagę ze względów estetycznych, mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak owrzodzenie goleni czy żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, a nawet do śmierci [4, 6].
[center][size=30][b][color=#FF0000]MIT[/color][/b][/size]
[b]PChŻ można wyleczyć[/b][/center]
Choroba ta niestety nie jest uleczalna, lecz można spowolnić albo nawet zatrzymać jej rozwój. Warunkiem jest odpowiednio wczesne zdiagnozowanie i rozpoczęcie leczenia [2].
[center][size=30][b][color=#FF0000]MIT[/color][/b][/size]
[b]Farmakoterapia jest podstawową metodą leczenia [/b][/center]
Podstawowym celem podstępowania leczniczego jest obniżenie albo zniesienie nadciśnienia żylnego. Ma ono postać terapii kompleksowej. Do jej elementów należy zmiana stylu życia, farmakoterapia, leczenie uciskowe, leczenie miejscowe, skleroterapia, a także leczenie operacyjne [3]. Farmakoterapia powinna być postrzegana jako jeden z elementów, które składają się na całościowe podejście do pacjenta [8]. Celem leczenia farmakologicznego jest zmniejszenie zastoju żylnego mikrokrążeniu, zmniejszenie nadmiernej lepkości krwi, poprawę utlenowania tkanek, zmniejszenie adhezji oraz aktywacji leukocytów [6].
[center][size=30][b][color=#008AD1]FAKT[/color][/b][/size]
[b]Zmiana stylu życia powinna dotyczyć także odpoczynku [/b][/center]
Zmiana stylu życia powinna obejmować wykształcenie u chorego pożądanych zachowań oraz nawyków, mających na celu poprawę stanu zdrowia. Zmiany powinny przede wszystkim uwzględniać pozycję w trakcie snu oraz spoczynku, a także aktywność ruchową. W aspekcie odpoczynku zmiana stylu życia powinna skupiać się na redukcji ciśnienia żylnego poprzez elewację kończyn dolnych. Unoszenie kończyn dolnych o 30° względem podłoża na 20 minut 3 razy w ciągu dnia zwiększa w nich przepływ krwi o 200%. Także elewacja kończyn w okresie nocnego spoczynku o 10—20 cm wywiera korzystny wpływ na przepływ żylny [2].
[center][size=30][b][color=#FF0000]MIT[/color][/b][/size]
[b]Osoby z chorobami żylnymi powinny ograniczyć aktywność fizyczną [/b][/center]
Aktywność fizyczna ma bardzo istotne znaczenie w leczeniu oraz profilaktyce PChŻ, pod warunkiem że układ żylny jest zdrowy (nie wolno ćwiczyć w stanie zapalnym) [3, 5]. Ma ona wpływ na obniżenie ciśnienia żylnego, zwiększa powrót żylny, a także nasila reabsorpcję i sprawność układów mięśniowego oraz kostno-stawowego. Efekt korzystny przynoszą spacerowanie, pływanie, jogging w obuwiu tłumiącym wstrząsy, jazda na rowerze (przy niewydolności żyły odstrzałkowej w elastycznych pończochach uciskowych), taniec, golf, narciarstwo biegowe czy chodzenie w wodzie [3].
[center][size=30][b][color=#008AD1]FAKT[/color][/b][/size]
[b]Nadmierna ekspozycja na promieniowanie słoneczne nie jest wskazana[/b][/center]
Pacjenci powinni unikać narażania na wysokie temperatury, w tym także nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne, gdyż powoduje ona niekorzystne rozszerzenie naczyń krwionośnych, które może indukować albo nasilać istniejący już stan zapalny. W sytuacji przegrzania należy zastosować zanurzenia w zimnej kąpieli lub zimny prysznic [2].
[center][size=30][b][color=#008AD1]FAKT[/color][/b][/size]
[b]Terapia uciskowa jest podstawową metodą leczenie zachowawczego PChŻ[/b][/center]
Kompresoterapia czyli leczenie uciskowe zajmuje czołowe miejsce w zawalczeniu objawów tego schorzenia, co jest związane z brakiem inwazyjności, łatwością stosowania, a także skutecznością w redukcji nadciśnienia żylnego [3, 7]. Największy ucisk przypada w okolicach kostki i stopniowo zmniejsza się w kierunku uda, dzięki temu wyroby kompresyjne (rajstopy, podkolanówki, wyroby kompresyjne) pomagają w odprowadzaniu krwi żylnej do serca [9].
[center][size=30][b][color=#FF0000]MIT[/color][/b][/size]
[b]Pończochy lepiej zapobiegają rozwojowi zespołu pozakrzepowego niż podkolanówki [/b][/center]
Wyniki przeprowadzonego badania z randomizacją dowodzą, że w większości przypadków zastosowanie podkolanówek jest wystarczające i nie ma potrzeby uciekania się do dłuższych pończoch, które dla wielu chorych są kłopotliwe w użytkowaniu [10].
[center][size=30][b][color=#FF0000]MIT[/color][/b][/size]
[b]Leki flebotropowe stosowane doustnie i zewnętrznie są tak samo skuteczne[/b][/center]
Obecnie do najczęściej stosowanych leków flebotropowych (związki chemiczne wykazujące powinowactwo do ściany naczynia żylnego) można zaliczyć preparaty zmikronizowanej diosminy (MPFF), wyciągi z ruszczyka kolczastego, preparaty zawierające escynę [11, 12]. Żele zawierające leki flebotropowe (escynę, trokserutynę) albo heparynę należą do tradycyjnie stosowanych leków w przewlekłej chorobie żylnej. Jednak ich efektowność jest słabo udokumentowana. Wykazano, że miejscowo stosowane pochodne rutyny i escyna zwiększają elastyczność naczyń włosowatych skóry. Prawdopodobnie miejscowe i ogólne stosowanie leków flebotropowych wykazuje efekt addycyjny, lecz trudno ocenić na ile jest to spowodowane samym działaniem chłodzącym żelu [11].
[center][size=30][b][color=#FF0000]MIT[/color][/b][/size]
[b]Leki flebotropowe stosowane zewnętrznie są bezpieczne dla wszystkich chorych[/b][/center]
Preparaty te mają najczęściej postać żeli i kremów, które wywierają efekt zmniejszający objawy głównie subiektywne. Należy jednak zachować ostrożność podczas ich stosowania, zwłaszcza u pacjentów ze zmianami skórnymi w przebiegu PChŻ, ponieważ w takich przypadkach prawdopodobieństwo wywołania nadwrażliwości kontaktowej jest większe i częstym powikłaniem leczenia miejscowego jest alergiczny wyprysk kontaktowy [3].
Przewlekła niewydolność żylna jest chorobą cywilizacyjną. Ze względu na charakter naszej pracy, problem ten może dotyczyć każdego z nas. Pamiętajmy, że najważniejsza jest profilaktyka, ale nie tylko wzmacnianie żył, lecz także zapobieganie zaparciom (powodują wzrost ciśnienia w jamie brzusznej, a co za tym idzie podwyższenie ciśnienia w naczyniach żylnych kończyn dolnych), a także przeciwdziałanie rozwojowi nadwagi czy otyłości [13].
Literatura:
1. Barańska-Rybak W., Komorowska O. Zmiany skórne w chorobach naczyń żylnych
2. Barański K., Chudek J. Samoleczenie w przewlekłej chorobie żylnej
3. Neubauer_Geryk J., Bieniaszewski L. Przewlekła choroba żylna – patofizjologia, obraz kliniczny i leczenie
4. Marona H., Kornobis A. Patofizjologia rozwoju żylaków oraz wybrane metody ich leczenia- aktualny stan wiedzy
5. Kocić I. Diosmina-skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania
6. Zubilewicz T., Wroński J., Michalak J. Przewlekła niewydolność żylna. Od objawu i rozpoznania do leczenia
7. Przewlekła choroba żylna. Wytyczne postępowania klinicznego Europejskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej (ESVS, European Society for Vascular Surgery)
8. Woźniak M., Bogucka-Kock Anna Przewlekła niewydolność żylna
9. Łastowiecka-Moras E. Przewlekła niewydolność żylna kończyn dolnych
10. Włoch-Kopeć D., Bała M., Jaesche R. Czy pończochy udowe o stopniowanym stopniu ucisku zapobiegają rozwojowi zespołu pozakrzepowego lepiej niż podkolanówki
11. Chudek J., Ziaja D. Farmakoterapia przewlekłej choroby żylnej w świetle medycyny opartej na faktach
12. Ziaja D. Miejsce suplementów diety o działaniu flebotropowym w praktyce lekarskiej u pacjentów z przewlekłą niewydolnością żylną
13. Łastowiecka- Moras E. Profilaktyka przewlekłej niewydolności żylnej wśród osób wykonujących pracę w pozycji siedzącej i stojącej
