W tradycyjnej medycynie ludowej stosowano ją w leczeniu ran oraz problemach skórnych jako remedium dermaticum, adstringens i haemostaticum a także w łagodnych nieżytach górnych dróg oddechowych czy układu pokarmowego. Jasnota (Lamium album L.) zajmuje także miejsce w czołówce roślin tradycyjnie wykorzystywanych w fitoterapii chorób kobiecych: nieregularnych i zbyt obfitych krwawień miesiączkowych czy infekcjach układu moczowo-płciowego.
Roślina swoim pokrojem przypomina pokrzywę zwyczajną. W odróżnieniu od swojej kuzynki nie posiada jednak włosków parzących, dlatego bywa czasem nazywana „głuchą pokrzywą”. W niektórych regionach kraju znana jest także jako „biała pokrzywa”, ponieważ od kwietnia do września jasnota zakwita małymi białokremowymi kwiatami o charakterystycznej budowie i symetrii.
Skład fitochemiczny
Składnikami czynnymi rośliny są w głównej mierze związki fenolowe o dużym potencjale antyoksydacyjnym i przeciwnowotworowym: fenolokwasy i flawonoidy, a także garbniki, nadające ziołu właściwości ściągające. Mniejsze znaczenie mają obecne w niewielkich ilościach saponiny, śluzy oraz olejek eteryczny o specyficznym zapachu. W ostatnich latach szczególną uwagę naukowców przykuła grupa związków irydoidowych jasnoty, takich jak aukubina, lamalbid czy katalpol, ponieważ mogą one odegrać dużą rolę w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C.
Ukryty potencjał
W roku 2005 naukowcy z Dominikany przeprowadzali otwarte badanie kliniczne, w którym sprawdzali skuteczność pewnego ziołowego produktu w leczeniu WZW C. Po 45 dniach zażywania preparatu, u chorych obserwowano normalizację podwyższonych stężeń ALT i AST, a także zmniejszenie liczby wirusów krążących we krwi u grupy pacjentów, która słabo reagowała na standardowe leczenie interferonem. W skład badanego preparatu wchodził między innymi wodny ekstrakt z kwitnących szczytów pędów jasnoty, dlatego też postanowiono poświęcić roślinie więcej uwagi.
Okazało się, że wyciąg silnie hamuje proces wejścia wirusa do komórki, a za efekt ten odpowiedzialne są właśnie związki irydoidowe (zwłaszcza w formie aglikonowej, czyli pozbawionej reszt cukrowych). Z doniesień literaturowych wynika, iż związki te mogą blokować również etap replikacji wirusa oraz działają hepatoprotekcyjnie nie tylko w zakresie czynników biologicznych, ale i chemicznych, niszczących wątrobę. Co ciekawe, działanie przeciwwirusowe jasnoty obejmuje także wirusa opryszczki ludzkiej typu 1 i 2, stąd także perspektywy zastosowania zioła w leczeniu powszechnie występującej opryszczki wargowej.
Bezpieczeństwo stosowania
Jasnota jest rośliną bezpieczną w stosowaniu i można ja stosować również u dzieci. Napar należy sporządzać w proporcji 1-2 łyżki ziela na szklankę wody i pić kilka razy dziennie. W postaci świeżej jasnotę można wykorzystać także w kuchni – jako składnik sałatek, dodatek do zup i omletów lub pesto.
