Dwudziesta pierwsza już edycja Światowego Dnia Walki z Rakiem obchodzona jest pod hasłem „I am and I will – Jestem i będę”. To trzeci i ostatni rok kampanii pod tym właśnie tytułem, który stara się przeciwdziałać negatywnemu nastawieniu i fatalistycznemu przekonaniu, że nic nie można zrobić z rakiem, a zamiast tego promuje ideę, że nasze osobiste działania mogą być skuteczne i efektywne.
Rak w rejestrach
Zgodnie z najnowszymi danymi Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce odnotowano ponad 167 tys. nowych zachorowań na nowotwory złośliwe oraz prawie 101 tysięcy zgonów z powodu raka. Nowotwory złośliwe nadal stanowią drugą przyczynę zgonów w Polsce, przyczyniając się do prawie 28% zgonów wśród mężczyzn i niemalże jednej czwartek zgonów w grupie kobiet. Według danych KRN za rok 2018 (ostatnie dostępne dane) najczęstszym nowotworem u mężczyzn był rak gruczołu krokowego, podobnie jak ma to miejsce w innych rozwiniętych krajach Europy. Rak płuca jest drugim najczęściej występującym nowotworem złośliwym mężczyzn. W populacji kobiet w tym samym roku najczęstszym nowotworem złośliwym był rak piersi, następnie rak płuca oraz rak jelita grubego. Niepokojącym zjawiskiem jest wzrost zachorowalności na raka jelita grubego u obu płci.
Europejski Kodeks Walki z Rakiem
Aby wesprzeć pacjentów w nierównej walce z nowotworami, organizacje i stowarzyszenia naukowe łączą swoje wysiłki, wypracowując spójne i proste w przekazie wskazówki, które pozwalają osłabić śmiercionośne statystyki. Ideą Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem jest zmobilizowanie mieszkańców Starego Kontynentu do przestrzegania swoistego dekalogu życia:
- Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci.
- Stwórz w domu środowisko wolne od dymu tytoniowego. Wspieraj politykę miejsca pracy wolnego od tytoniu.
- Jeśli pijesz alkohol dowolnego rodzaju, ogranicz jego spożycie. Abstynencja pomaga zapobiegać nowotworom.
- Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco.
- Utrzymuj prawidłową masę ciała.
- Przestrzegaj zaleceń prawidłowego sposobu żywienia: jedz dużo produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych, warzyw i owoców; ogranicz spożycie wysokokalorycznych produktów i napojów słodzonych; unikaj przetworzonego mięsa; unikaj spożywania czerwonego mięsa i żywności z dużą zawartością soli.
- Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne. Chroń się przed słońcem, używaj produktów przeznaczonych do ochrony przeciwsłonecznej. Nie korzystaj z solarium.
- Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy. Postępuj zgodnie z zaleceniami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy.
- Zadbaj o to, aby twoje dzieci poddano szczepieniom ochronnym przeciwko: WZWB oraz HPV.
- Bierz udział w zorganizowanych programach badań przesiewowych w celu wczesnego wykrywania: raka jelita grubego, raka piersi oraz raka szyjki macicy.
Rola profilaktyki
Zapobieganie jest najskuteczniejszą formą walki z nowotworem – efektywne, choć niewidoczne. Nie widać tego, że ktoś nie zachorował na raka, bo rzucił palenie czy że zaczął jeść owoce i warzywa. Trzeba więc wielkiej wyobraźni, aby uznać zapobieganie nowotworom za najważniejszy postulat walki z rakiem. Zachorowanie na raka nie jest wynikiem przeznaczenia czy złego losu. Nowotwory złośliwe określane są czasami jako schorzenia „wyprodukowane” przez człowieka – nawet do 90% zachorowań można przypisać czynnikom środowiskowym, a nie genetycznym. Tak wiele zależy więc od naszego stylu życia, nawyków żywieniowych, miejsca pracy i zamieszkania czy zachowań społeczno-kulturowych. Szacuje się, że prawie jednej trzeciej przypadków można zapobiec poprzez pozytywne zmiany dotyczące stylu życia. Włączenie aktywności fizycznej oraz właściwy sposób żywienia ma znaczący wpływ na zdrowie i minimalizuje ryzyko zachorowania na wiele chorób przewlekłych, w tym także nowotwory złośliwe.
