27 grudnia minął rok od podania pierwszej szczepionki przeciwko COVID-19 w naszym kraju. Większość społeczeństwa wiązała z tym wydarzeniem spore nadzieje w kwestii zakończenia trwającej od marca 2020 roku pandemii wirusa SARS-CoV-2. Wraz z rosnącą powszechnością szczepień przeciwko temu patogenowi zaczęły niestety szerzyć się informacje na temat wielu działań niepożądanych, jakie miałyby one powodować. To z pewnością spowodowało zahamowanie procederu nabywania odporności przez społeczeństwo. Jakie działania niepożądane pojawiają się najczęściej po aplikacji szczepionek przeciwko COVID-19 i czy na prawdopodobieństwo ich powstawania mają wpływ jakieś czynniki?- o tym w poniższym tekście.
Szczepionki przeciwko COVID-19 dostępne w Polsce
W Polsce dostępnych jest pięć szczepionek przeciwko COVID-19. Mechanizm działania szczepionek Comirnaty od Pfizera i Vaccine Moderna oparty jest na technologii mRNA. Szczepionki te zawierają materiał genetyczny w postaci mRNA, który po aplikacji szczepionki przedostaje się do wnętrza komórki. Wówczas w jej cytoplazmie następuje ekspresja genów, co umożliwia zsyntetyzowanie białka wirusowego. Dzięki temu następuje pobudzenie organizmu do wytworzenia przeciwciał. Szczepionki Vaxzevria od Astra Zeneca oraz Vaccine Janssen należą do szczepionek wektorowych Ich mechanizm działania polega na wytwarzaniu przez organizm przeciwciał w odpowiedzi na zsyntetyzowane białko wirusa. Powstaje ono w wyniku ekspresji komórkowej w odpowiedzi na wprowadzony do organizmu wraz ze szczepionką materiał genetyczny. Nośnikiem dla materiału genetycznego są niezdolne do replikacji wirusy. Nuvaxovid jest natomiast szczepionką białkową. W swoim składzie zawiera ona rekombinowane powierzchniowe białko S wirusa SARS-CoV-2. Po jej aplikacji, układ odpornościowy człowieka identyfikuje to białko jako obce i wytwarza przeciwko niemu przeciwciała.
Działania niepożądane szczepionek przeciwko COVID-19
Szczepienie przeciwko COVID-19 jak każde działanie medyczne wiąże się z ryzykiem pojawienia się skutków ubocznych. Niestety ich występowanie, zwłaszcza jeśli chodzi o wykonywanie masowych szczepień powoduje niepokój społeczeństwa, a to przekłada się na wzrost jego niechęci do przyjęcia szczepionki.
W przypadku wszystkich szczepionek przeciwko COVID-19 pojawiające się działania niepożądane mają w większości łagodny charakter. Jak wynika z badania przeprowadzonego na grupie 376 mieszkańców województwa dolnośląskiego, którzy przyjęli różne szczepionki, pojawiające się skutki uboczne są bardzo podobne. Należą do nich przede wszystkim tkliwość, ból i zaczerwienienie w miejscu podania. Ponadto, często pojawiającymi się skutkami ubocznymi są także bóle mięśni i stawów, bóle głowy, podwyższona temperatura ciała, a także nudności i biegunka. Natężenie tych objawów jest jednak uzależnione od różnych czynników.
Wykazano, że większe ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych występuje u pacjentów zmagających się z chorobami przewlekłymi. Mowa tu, m.in. o chorobach układu krążenia, czy o cukrzycy. Jednak warto w tym miejscu wspomnieć o tym, że ci pacjenci stosują przewlekle wiele leków, często narażając się nawet na występowanie polipragmazji. W związku z tym, nie można jednoznacznie stwierdzić, czy do zwiększenia ryzyka wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych przyczyniły się występujące przewlekłe choroby, czy stosowanie dużej ilości leków. Bez wątpienia wpływ na pojawienie się skutków ubocznych u tych pacjentów może mieć ich ogólny stan zdrowia, jak i zwiększone ryzyko wystąpienia u nich interakcji pomiędzy przyjmowanymi substancjami leczniczymi.
Również większe ryzyko wystąpienia skutków ubocznych po przyjęciu szczepionki przeciwko COVID-19 stwierdzono u osób starszych. Przypuszcza się, że z jednej strony jest to związane z częstym występowaniem u nich chorób przewlekłych, a także z przyjmowaniem przez nich dużych ilości substancji czynnych. Z drugiej, jednak strony, w ich przypadku duże znaczenie może mieć także fizjologiczny proces starzenia się układu odpornościowego, co może skutkować ich gorszą odpowiedzią na podaną szczepionkę.
W badaniu wykazano także, że istnieje wiele czynników, które nie mają żadnego wpływu na ryzyko wystąpienia niepożądanych objawów poszczepiennych. Należy tu zaliczyć płeć oraz status zawodowy, czy status społeczny. Co więcej, na wystąpienie niepożądanych odczynów poszczepiennych nie ma wpływu fakt przebycia zakażenia wirusem COVID-19 przed przyjęciem szczepionki. Co, ciekawe w przypadku szczepionek dwudawkowych, częściej skutki uboczne pojawiały się po podaniu drugiej dawki.
Zobacz także: Fakty i mity – szczepionki zawierają szkodliwe metale ciężkie.
