Zaniepokojeni rodzice dzieci, które zmagają się z tym problem najczęściej pierwsze kroki z prośbą o pomoc kierują do aptek. Czy jesteśmy w stanie im pomóc? Które preparaty dostępne w sprzedaży aptecznej możemy im polecić? O tym w poniższym tekście.
Większość przyczyn zaparć u dzieci wiąże się z aspektami typowo psychologicznymi. Dzieci boją się oddawać stolec, gdy jest to dla nich bolesne, bądź gdy odczuwają skrępowanie przed innymi osobami (np. opiekunkami w żłobku, czy przedszkolu). Niektóre dzieci również mają opór przed wypróżnianiem poza domem, w miejscach publicznych. Co więcej, istotne w wielu przypadkach jest podłoże emocjonalne dotyczące chęci oddawania stolca przez dziecko tylko i jedynie do pieluchy. Inną, częstą przyczyną zaparć jest źle zbilansowana dieta, uboga w błonnik, a także zbyt mała podaż płynów dla dziecka. Zmiany w żywieniu naszych pociech mogą pozytywnie wpłynąć na perystaltykę jelit bez konieczności wprowadzania środków farmakologicznych. Również zmniejszona aktywność dziecka sprzyja występowaniu zaparć.
Leczenie niefarmakologiczne
Zalecenia jakie powinniśmy przekazać rodzicom na początku zmagania się z zaparciami u ich dzieci dotyczą leczenia niefarmakologicznego. Do najważniejszych zaleceń można zaliczyć:
- wprowadzenie zasad dotyczących regularnego uczęszczania przez dziecko do toalety, najlepiej po głównych posiłkach, gdyż wtedy perystaltyka jelit jest najbardziej pobudzona. Pozwoli to na unormowanie dobowego rytmu wypróżnień;
- uzupełnienie diety w błonnik. W tym celu należy do codziennych posiłków włączyć większe ilości owoców, warzyw, a także jasne pieczywo zastąpić ciemnym, czy ziemniaki kaszami;
- zwiększyć podaż płynów (wody, herbaty, kompotu, soków, czy zup), co pozwoli na upłynnienie stolca i bezbolesne wypróżnianie;
- organizować dziecku czas w ten sposób, by było jak najbardziej aktywne- zwiększy to perystaltykę jelit;
Przy wprowadzeniu leczenia niefarmakologicznego warto polecić rodzicom, aby założyli dzienniczek, w którym będą notować kiedy dziecku udało się wypróżnić. Pozwoli to na stwierdzenie, czy dziecko ma naprawdę problemy z zaparciami i pomoże w decyzji o włączeniu leczenia farmakologicznego.
Leczenie farmakologiczne
Farmakologiczne leczenie zaparć powinno być zawsze poprzedzone leczeniem niefarmakologicznym. Dopiero stwierdzenie, że jest ono nieskuteczne zobowiązuje rodziców do włączenia innych środków, których użycie powinno zostać skonsultowane z lekarzem bądź farmaceutą.
Pierwszy etap leczenia farmakologicznego polega na opróżnianiu jelit z zalegających mas kałowych. W tym celu można stosować:
- makrogole: to długie, liniowe polimery, które wiążą wodę przy pomocy wiązań wodorowych. Dzięki temu zwiększają one objętość płynów jelitowych i w ten sposób pobudzają jelita do oczyszczenia. W Polsce istnieją preparaty zawierające makrogole, które są dostępne już od 6. miesiąca życia;
- płynna parafina: jej podawanie nie jest zalecane dzieciom poniżej 1 r.ż. ze względu na zwiększone ryzyko aspiracji przy podaniu doustnym i wywołania lipidowego zapalenia płuc. Parafina nie tylko powleka ściany jelit, umożliwiając łatwiejsze przesuwanie mas kałowych, ale i wnika w nie, powodując ich zmiękczanie. Jednorazowa dawka doustna dla dziecka powinna się mieścić w przedziale 15-20 ml;
- fosforanowe wlewy doodbytnicze: zalecane są one do użycia od 3. roku życia, tylko i jedynie wtedy, gdy inne sposoby okażą się nieskuteczne. Obostrzenie to jest istotne ze względu na ryzyko mechanicznego uszkodzenia okrężnicy.
Drugi etap leczenia farmakologicznego polega na podtrzymaniu regularnego wypróżniania oraz przywracania prawidłowego napięcia dolnej części układu pokarmowego, które mogło zostać zwiększone w wyniku magazynowania zbyt dużej ilości mas kałowych przez długi okres czasu. W tym celu używane są:
- probiotyki: szczepy Lactobacillus oraz Bifidobacterium stymulują syntezę kwasów organicznych oraz obniżają pH w obrębie jelit. Dzięki temu zwiększają wnikanie wody do mas kałowych, a także wspomagają perystaltykę jelit;
- laktuloza: jest disacharydem, który w jelicie grubym rozkłada się do kwasów organicznych, m.in. do kwasu octowego i mlekowego, które wspomagają wnikanie wody do mas kałowych. Ponadto, laktuloza stymuluje do wzrostu bakterie jelitowe z rodzaju Lactobacillus oraz Bifidobacterium, a także przyspiesza pasaż jelitowy;
- czopki glicerynowe: gliceryna powleka ściany jelit, a także je drażni i przez to przyspieszona zostaje perystaltyka;
Jeśli leczenie farmakologiczne zacznie przynosić korzystne rezultaty należy je odstawiać stopniowo aż osiągnięty zostanie stały i regularny rytm opróżniania. Zbyt nagłe odstawienie preparatów przeczyszczających może doprowadzić do nawrotu wystąpienia problemów.
Leczenie zaparć u dzieci zawsze powinno być podparte działaniem mającym na celu wypracowanie u dziecka stałego rytmu wypróżnień, a także wprowadzeniem diety wspomagającej perystaltykę jelit i eliminowaniem z niej tych posiłków, które mogą sprzyjać zaparciom.
