Zioła w terapii stanów zapalnych

5 czerwca 2017 10:00

Czy leki ziołowe mogą zastąpić leki syntetyczne? Pytanie to może brzmieć dość dziwnie, jeśli pomyślimy o tym jak wiele leków nadal zawiera jako główny składnik ekstrakty ziołowe. Właściwie należałoby zapytać, czy pojedyncze substancje wyizolowane z roślin i aktualnie produkowane syntetycznie mogą w pełni zastąpić leki ziołowe.

Ludzie coraz częściej poszukują produktów pozbawionych sztucznych dodatków. Zwracają się ku naturze zarówno przygotowując jedzenie, jak i dobierając kosmetyki. (fot. Shutterstock)

Jeszcze do niedawna nasza wiedza o substancjach leczniczych zawartych w roślinach była niewielka. Tradycje stosowania ziół w danych schorzeniach pielęgnowano przez wieki, trudno jednakże było udowodnić ich rzeczywistą skuteczność. Surowiec naturalny podlega z definicji wahaniom zawartości substancji czynnych ze względu na odmianę, porę i sposób zbioru, miejsce występowania, a nawet sposób uprawy i przechowywanie gotowego surowca. Dzięki nowoczesnym metodom analitycznym możemy z całą pewnością potwierdzić występowanie konkretnych substancji leczniczych w surowcu, w dawce wystarczającej do prowadzenia terapii. Dzięki temu standaryzowane ekstrakty roślinne wróciły do łask i aktualnie są częstym gościem na półkach aptecznych, w szczególności w preparatach złożonych dostępnych bez recepty.

W 1853 roku chemik Charles Frederic Gerhardt po raz pierwszy wytworzył z chlorku acetylu i salicylanu sodu popularną aspirynę. Jednakże nie jest to najstarszy niesteroidowy lek przeciwzapalny. W tym samym celu dużo wcześniej wykorzystywano różne ekstrakty roślinne. Już na papirusach egipskich z II w. p.n.e. widniały informacje o lekach przygotowywanych z kory wierzby białej (Salix alba), które obniżały gorączkę i działały przeciwbólowo. Wyciąg z kory wierzby zawiera ok. 8,2% salicyny, związku który metabolizowany jest do kwasu salicylowego w wątrobie. Współczesne badania [1] wykazują, że dzięki komplementarnemu działaniu garbników i flawonoidów z kwasem salicylowym ekstrakt z kory wierzby działa silniej przeciwbólowo i przeciwzapalnie niż podstawowa dawka lecznicza kwasu acetylosalicylowego. Nie wykazuje przy tym działania drażniącego na błonę śluzową żołądka. Może być przydatny przy przewlekłym leczeniu stanów zapalnych stawów, gdy leki z grupy NLPZ są z różnych względów niewskazane. Ekstrakt można zażywać w postaci sproszkowanej, w Polsce dostępna jest kora do zaparzania.

Inną rośliną skuteczną w stanach zapalnych jest czarnuszka siewna (Nigella sativa) [2]. Olejek w niej zawarty wykazuje silne działanie przeciwhistaminowe. Wykazano, że stałe stosowanie olejku z czarnuszki znacząco zmniejsza częstotliwość występowania ataków astmy związanych z alergią wziewną. Wprowadzenie go do terapii umożliwiło znaczne obniżenie dawek stosowanych kortykosteroidów oraz zmniejszyło subiektywną uciążliwość objawów alergii, takich jak łzawienie i katar. Z działaniem przeciwhistaminowym związana jest również skuteczność przeciwwrzodowa N.sativa – zawarty w nasionach tymochinon zwiększa stężenie mucyny w błonie żołądka i redukuje poziom histaminy. Udowodniono również silne działanie przeciwgrzybiczne i przeciwbakteryjne ekstraktu z nasion. W hurtowniach farmaceutycznych dostępne są nieliczne preparaty zawierające olejek z czarnuszki. Pacjentom warto polecić postać kapsułkowaną, ponieważ czysty olejek ma dość specyficzny smak.

Równie ważnym surowcem o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym jest kłącze imbiru lekarskiego (Zingiberis rhizoma) [3]. Wykazano, że ekstrakt z imbiru hamuje wytwarzanie cytokin prozapalnych i prawdopodobnie blokuje kaskadę kwasu arachidonowego poprzez blokowanie COX-1 i COX-2. Choć działanie to jest nieselektywne, podobnie jak u NLPZ, to nie wykazano żadnych efektów ubocznych przy długotrwałym stosowaniu ekstraktu z imbiru. Dzięki temu może być on skuteczny w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych stawów. Imbir działa również przeciwwymiotnie, przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo.

Bezpieczeństwo stosowania ekstraktów roślinnych, przy prawidłowo prowadzonej terapii, jest bezsprzecznie większe niż leków chemicznych. Rzadsze występowanie efektów ubocznych, brak kumulacji w organizmie oraz często występujące synergistyczne działanie poszczególnych substancji leczniczych występujących w surowcu przemawia w dużym stopniu za stosowaniem leków ziołowych.

Literatura:

1. Zielonka A, Łoniewski I, Samochowiec L i wsp. Właściwości farmakologiczne standaryzowanego wyciągu z kory wierzby (cortex salicis). Post Fitoter 2000; 2:23-30

2. Mańkowska D., Bylka W., Nigella Sativa L.-związki czynne, aktywność biologiczna, Herba Polonica, vol. 55, 2009, nr 1, 109-125

3. Baraniak J, Kania M. Wybrane surowce zielarskie o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i przeciwreumatycznym. Postępy Fitoterapii 2/2011, s. 94-99.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

Odpowiadasz:

avatar
Akceptuję regulamin dyskusji *
Komentujesz jako gość! Chcesz być informowany o nowych komentarzach w temacie? Zarejestruj się, lub jeśli już masz konto w grupie farmacja.net - .

Powiązane artykuły

Racjonalna Suplementacja Diety. Bezpieczeństwo stosowania suplementacji – wybrane aspekty Racjonalna Suplementacja Diety. Bezpieczeństwo stosowania suplementacji – wybrane aspekty

Wspomaganie diety coraz większą ilością preparatów suplementacyjnych (często źle dobranych), jest pr...

Pacjenci są sprytniejsi Pacjenci są sprytniejsi

Mam szczerą nadzieję, że pochylając się nad problemem zmiany opakowań będzie brany pod uwagę również...

Kodeks czego? Kodeks czego?

Lektura Kodeksu Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej nie należy do najprzyjemniejszych. Nie jes...