Materiał przeznaczony dla osób uprawnionych do wystawiania recept
Obejrzyj
Materiał przeznaczony dla osób uprawnionych do wystawiania recept
Obejrzyj
Rozmowa z ekspertem – dr. n. med. Mateuszem Babickim
Obejrzyj
Rozmowa z ekspertem - dr. hab. n. med. i n. o zdr. Piotrem Merksem
Obejrzyj
Pacjenci po 50. roku życia są w grupie ryzyka półpaśca. Sprawdź, jak możesz im pomóc w profilaktyce i doradzić skuteczne szczepienie.
Czytaj więcej »
Jedna rozmowa w aptece może zapobiec hospitalizacji. Poznaj fakty o RSV i szczepieniach, które ratują zdrowie.
Czytaj więcej »
COVID-19 nie zniknął — szczepienia w aptekach to klucz do ochrony najbardziej narażonych. Dowiedz się o nich więcej.
Czytaj więcej »
Grypa wciąż zabija — szczególnie osoby starsze i przewlekle chore. Sprawdź, jak farmaceuci mogą realnie zmniejszyć to ryzyko.
Czytaj więcej »
Odporność poszczepienna na krztusiec wygasa z czasem. Sprawdź, dlaczego dawki przypominające są kluczowe w profilaktyce tej choroby.
Czytaj więcej »
Pacjenci przed zabiegami, podróżujący, osoby nieszczepione — to Ty możesz wychwycić ich w aptece. Dowiedz się, jak skutecznie doradzać w profilaktyce WZW B.
Czytaj więcej »
Nie istnieje lek na KZM — a jedyną skuteczną ochroną jest szczepienie. Sprawdź, jak edukować pacjentów i zwiększać ich bezpieczeństwo.
Czytaj więcej »
HPV to wirus odpowiedzialny za tysiące nowotworów rocznie. Dowiedz się, jak Twoja wiedza i rekomendacja mogą uratować życie pacjentów.
Czytaj więcej »
Czy wiesz, że co 3 dorosła osoba może zachorować na półpasiec? Ryzyko gwałtownie rośnie po 50 roku życia 1,2.
Półpasiec to choroba wynikająca z reaktywacji wirusa ospy wietrznej (Varicella Zoster Virus - VZV). Dochodzi do niej wraz ze spadkiem odporności na VZV, dlatego ryzyko reaktywacji tego wirusa rośnie z wiekiem.
Choroba objawia się najpierw bólem, pieczeniem lub swędzeniem, a później charakterystyczną wysypką w jednego obrębie dermatomu (pasa skóry unerwionego przez jeden nerw z rdzenia kręgowego).
Choroba zwykle trwa 2-4 tygodnie i może mieć przebieg łagodny. Jednak im starszy pacjent (szczególnie po 50. roku życia), tym ryzyko poważnego przebiegu rośnie. Ból może wymagać leków takich jak SSRI, gabapentyna, a nawet opioidy. 10-20% infekcji obejmuje oko, prowadząc do czasowej lub trwałej utraty widzenia.2,3
Nawet 10-18% pacjentów (w zależności od wieku) jest narażonych na neuralgię popółpaścową (PHN - Post-Herpetic Neuralgia). To przewlekły ból, który utrzymuje się co najmniej 4 tygodnie, a potrafi trwać nawet latami.
U takich osób ból może powodować dotyk ubrania lub delikatny dotyk. Leczenie wymaga specjalnego podejścia i leków takich jak SNRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny), gabapetynoidy, TLPD (trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne), a czasem opioidów.2
Szczepienie przeciwko półpaścowi ma wiele zalet:
Dwie dawki szczepionki podawane domięśniowo (0,5 ml każda). Druga dawka 2-6 miesięcy po podaniu pierwszej.
Najczęściej łagodne/umiarkowane i przejściowe:
Jak wygląda szczepienie? W pudełku znajdziesz dwie fiolki 1 z proszkiem, drugą z adjuvantem. Szczepionka musi zostać poddana rekonstytucji przed podaniem.
TAK!
W czasie jednej wizyty podać szczepienie przeciw półpaścowi oraz:
Dla kogo szczepionka jest refundowana?
Szczepionka może być BEZPŁATNA dla osób w wieku ponad 65 lat oraz ze współwystępującymi chorobami:
Bez dostępu do dokumentacji medycznej niestety nie.
Uwaga: Choroby nowotworowe, białaczka, HIV/AIDS, leczenie immunosupresyjne lub radioterapia NIE są przeciwwskazaniem do szczepienia, ale wymagają konsultacji z lekarzem prowadzącym przed szczepieniem.6
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) odpowiada ponad 95% przypadków raka szyjki macicy oraz 90% nowotworów odbytu. Dodatkowo, infekcje HPV odpowiadają za 70% raków gardła środkowego (oropharyngeal), 60% raków prącia oraz 70% raków pochwy i sromu.1,2
Rak szyjki macicy zajmuje 3. miejsce wśród najczęstszych nowotworów u kobiet w wieku 15-44 lata w Polsce. Pod względem zachorowalności Polska plasuje się na 20. pozycji spośród 27 krajów europejskich. Dodatkowo umieralność jest dwukrotnie wyższa niż średnia w Unii Europejskiej.3
Szczepienie przeciwko HPV jest jednym ze skuteczniejszych rozwiązań problemu nowotworów HPV zależnych. Szacuje się, że 54% nowotworów HPV-zależnych można zapobiec przy pomocy szczepień. Przekłada się na potencjalne uniknięcie 4600 zgonów rocznie. To jakby przez 2,5 roku nikt nie zginął na Polskich drogach.4
Australia jest przykładem kraju, który jest bliski wyeliminowania raka szyjki macicy, jako problemu zdrowia publicznego. W 2007 wprowadziła szeroko zakrojony program szczepień przeciwko HPV. Dzięki temu i dzięki dobrze prowadzonym badaniom przesiewowym udało się osiągnąć spektakularną poprawę w kwestiach:
Kłykciny narządów płciowych (brodawki)
Zmiany szyjki macicy (stany przedrakowe)
W krajach wysokorozwiniętych częstość występowania nowotworów głowy i szyi (np. gardła) związanych z HPV przewyższyła nowotwory szyjki macicy. Dlatego warto także szczepić chłopców. Populacyjne programy szczepień (także ten w Polsce) obejmuje chłopców.
Tak, warto szczepić dorosłych. Jednak skuteczność szczepienia nie jest tak duża jak u dzieci. Spada też skuteczność szczepionki, wraz z wiekiem, w którym następuje szczepienie. Najprawdopodobniej wynika to z ekspozycji na wirusa, a nie ze starzenia się organizmu.
Największa skuteczność u młodych dorosłych (27–30 lat):
Szczepienie dorosłych przeciw HPV przynosi wymierne korzyści zdrowotne. Niestety w porównaniu ze szczepieniem młodzieży ma gorszą opłacalność ekonomiczną. Decyzja powinna być podejmowana indywidualnie.7,8
W Polsce są zarejestrowane dwie szczepionki:
Na dzień dzisiejszy (sierpień/wrzesień) refundowana jest szczepionka Cervarix.
Szczepionka jest refundowana we wszystkich wskazaniach, więc można przepisać ją z refundacją bez dostępu do dokumentacji medycznej.
Tak można podać w czasie jednej wizyty razem ze szczepionkami przeciw:
Szacunki mówią o 15–70 tys. zgonów rocznie – to liczba mieszkańców średniej wielkości polskiego miasta.1
Ciężki przebieg i zgony z powodu grypy dotyczą przede wszystkim osób starszych:
Oficjalne dane sugerują jedynie niewielki udział grypy w statystykach zgonów. Zaledwie 0,61% przypadków jest kodowanych jako grypa. Badania modelowe pokazują jednak inną skalę: w Polsce z powodu grypy umiera ok. 7100 osób.2
Nawet 75% chorych na grypę rozwija wtórne bakteryjne zapalenie płuc. Jednak powikłania dotyczą nie tylko układu oddechowego. Często są związane z układem sercowo naczyniowym:
Polska ma jeden z najniższych poziomów w UE:
Nawet przy ograniczonej skuteczności szczepienia znacząco redukują ryzyko zachorowania i ciężkiego przebiegu:
Są umiarkowane, bądź łagodne i przemijaja w ciągu 1-3 dni
Na rynku polskim w sezonie 2025/2026 są dostępne szczepionki:
Wszystkie szczepionki są dostępne w formie gotowych ampułko-strzykawek. Szczepionkę powinno się podać domięśniowo.
W czasie jednej wizyty podać szczepienie przeciw grypie oraz:
Przeciwwskazania bezwzględne
Przeciwwskazania do szczepienia w aptece (wymagają konsultacji):
Pacjenci z obniżoną odpornością (np. przyjmujący leki immunosupresyjne) mogą wykazywać zmniejszoną odpowiedź immunologiczną na szczepionkę
Uwaga: Choroby nowotworowe, białaczka, HIV/AIDS, leczenie immunosupresyjne lub radioterapia NIE są przeciwwskazaniem do szczepienia, ale wymagają konsultacji z lekarzem prowadzącym przed szczepieniem.
Dla kogo szczepionka jest refundowana?
Influvac Tetra, Vaxigrip Tetra są dostępne BEZPŁATNIE dla:
W ramach 50% refundacji są dostępne:
Od 25.08.2025 szczepienie dorosłych osób jest refundowane w aptekach, czyli za usługę szczepienia płaci NFZ 10.
Wirus SARS-CoV-2 odpowiada za pandemię trwającą od 2020 do 2023 roku, powodując miliony zgonów, załamanie gospodarki i problemy społeczne. Choć obecnie infekcja zwykle przebiega łagodniej, WHO nadal uznaje zagrożenie COVID-19 za wysokie.1–3
Na hospitalizację i zgon szczególnie narażeni są:
Przewlekłe objawy po infekcji dotyczą średnio 1/3 pacjentów. Najczęstsze to: problemy z pamięcią i koncentracją, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu. Objawy mogą utrzymywać się >12 tygodni, wpływając na zdolność do nauki i pracy.5
Szczepionki przeciw COVID-19 nadal skutecznie chronią przed ciężkim przebiegiem i zgonem.
Zaleca się podanie aktualizowanej szczepionki z wariantem XBB.1.5 – niezależnie od wcześniejszego statusu szczepień (z wyjątkiem dzieci <5 r.ż.). Stosuje się szczepionki mRNA i białkowe, zgodnie z rejestracją EMA.3
Szczepionkę przede wszystkim należy podać osobom z zagrożonych grup, czyli:
Droga podania: domięśniowo, najczęściej w mięsień naramienny.
Postać: ampułkostrzykawki gotowe do użycia.
Najczęściej łagodne:
Możliwe podczas jednej wizyty, w różne miejsca ciała. Można podać równocześnie z:
W Polsce szczepionki przeciw COVID-19 i usługa szczepienia są w pełni refundowane dla wszystkich ubezpieczonych. E-skierowanie generowane jest automatycznie w Internetowym Koncie Pacjenta.3
Bezwzględne:
Względne (wymagają konsultacji):
Pacjenci z obniżoną odpornością (np. przyjmujący leki immunosupresyjne) mogą wykazywać zmniejszoną odpowiedź immunologiczną na szczepionkę
Uwaga: Choroby nowotworowe, białaczka, HIV/AIDS, leczenie immunosupresyjne lub radioterapia NIE są przeciwwskazaniem do szczepienia, ale wymagają konsultacji z lekarzem prowadzącym przed szczepieniem.
Większość pacjentów kojarzy kleszcze z boreliozą. Tymczasem istnieje inna, groźniejsza choroba – kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). To infekcja wirusowa, która może prowadzić do zapalenia opon mózgowych, zapalenia mózgu, drgawek czy trwałych niedowładów.
Chorobę wywołują wirusy przenoszone głównie przez kleszcze. Szacuje się, że w Polsce zakażonych tym wirusem może być między 1,6 a 12,2% kleszczy, a największe ryzyko zachorowania dotyczy północno-wschodniej i południowo-wschodniej części kraju.1
U 75% chorych infekcja przebiega dwufazowo:
Śmiertelność w Europie sięga 0,5–2%.1–3
Powikłania neurologiczne mogą dotyczyć 20-50% osób, które przeszły infekcję. Mogą one oznaczać:
Z roku na rok obserwujemy zwiększoną ilość zakażeń kleszczowym zapaleniem mózgu. Od 2019 do 2023 obserwujemy prawie 4-krotny wzrost zachorowań na tę chorobę.5
Szczepienie to najpewniejsza ochrona przed KZM: skuteczność 90,1–98,9%. Podstawowy cykl (3 dawki) zapewnia odporność na ≥3 lata, dawki przypominające podaje się co 3–5 lat (po 60. r.ż. co 3 lata). Szczepionki FSME-IMMUN i Encepur są dostępne od 1. roku życia.8,9
W Polsce dostępne są dwie szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM):
Wszystkie szczepionki są dostępne w formie gotowych ampułko-strzykawek. Szczepionkę powinno się podać domięśniowo.
Zwykle są łagodne i przemijają w ciągu 1-3 dni:
Szczepionki na odkleszczowe zapalenie mózgu nie są refundowane. Od 25.08.2025 szczepienie dorosłych osób jest refundowane w aptekach, czyli za usługę szczepienia płaci NFZ.13
Krztusiec bywa nazywany „kaszlem 100-dniowym”. Dla chorego to niekończące się napady kaszlu, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, a nawet śmierci. Przed wprowadzeniem masowych szczepień w latach 60. krztusiec był jedną z częstych przyczyn zgonów niemowląt w Polsce .1,2
Niestety tak. Ani przechorowanie, ani szczepienie w wieku dziecięcym nie zapewniają odporności na całe życie. W 2024 roku w Polsce zachorowało ponad 32 tys. osób. Wzrost liczby przypadków wynika ze spadku wyszczepialności oraz stopniowego wygasania odporności wraz z wiekiem. 2
Najciężej chorują niemowlęta poniżej 6. miesiąca życia – aż 20% wymaga hospitalizacji, a powikłania (zapalenie płuc, drgawki, encefalopatia) mogą zakończyć się zgonem. U młodzieży i dorosłych przebieg bywa łagodniejszy, ale utrzymujący się kaszel bywa uciążliwy, prowadzi do omdleń, złamań żeber czy nietrzymania moczu. Co ważne, to właśnie dorośli są najczęstszym źródłem zakażeń dla niemowląt. 3–5
Dostępne są dwie wersje szczepionek:
Szczepionki przeciwko krztuścowi występują zawsze w połączeniu ze szczepionkami przeciw błonicy, tężcowi. Czasem skojarzenie jest szersze (szczepionki 5 w 1 i 6 w 1).
U dorosłych stosuje się preparaty o zmniejszonej zawartości antygenów (oznaczenie dTap). Niestety, odporność wygasa – skuteczność szczepionki bezkomórkowej po 8 latach spada nawet do 40%.5
Szczepienie obowiązkowe (refundowane) wykonuje się szczepionką pełnokomórkową. Można zastosować nierefundowane szczepionki bezkomórkowe.
przypominające:
Nastolatkom i dorosłym zaleca się doszczepianie co 10 lat preparatem, szczepionką bezkomórkową o niższym stężeniu antygenów.
Bardzo ważna jest też strategia „kokonowa”, czyli szczepienie dorosłych z otoczenia noworodków i niemowląt, które same są jeszcze za małe, by uzyskać pełną ochronę.
Bezwzględne przeciwwskazania to ciężka reakcja alergiczna na wcześniejszą dawkę, nadwrażliwość na składniki szczepionki oraz encefalopatia w ciągu 7 dni od podania. Względne obejmują ostre choroby gorączkowe, niewyrównane schorzenia przewlekłe i reakcje neurologiczne w wywiadzie. Szczepionki są na ogół dobrze tolerowane – najczęściej obserwuje się miejscowy ból, obrzęk, gorączkę, senność czy przejściowe rozdrażnienie.
Mimo że Polska i Europa należą do rejonów o niskiej częstości występowania zakażenia HBV, w Unii Europejskiej żyje około 3,6 mln osób przewlekle zakażonych. Niska transmisja wirusa jest efektem skutecznych programów szczepień obowiązkowych, prowadzonych od lat 90. XX wieku. 1,2,3
Wirus HBV jest 50–100 razy bardziej zakaźny niż HIV. Do transmisji dochodzi:
Okres inkubacji trwa 30 dni do 6 miesięcy. Objawy nie są charakterystyczne: złe samopoczucie, brak apetytu, nudności, bóle brzucha, żółtaczka, ciemny mocz.
Powszechne szczepienia znacząco ograniczyły rozprzestrzenianie wirusa. Ponad 90% zdrowych osób po pełnym cyklu osiąga poziom przeciwciał ochronnych. Nawet jeśli ich miano spada, pamięć immunologiczna zapewnia ochronę przez dziesięciolecia.
W Polsce dostępne są:
Standardowy schemat szczepienia obejmuje 3 dawki (0–1–6 miesięcy). Istnieją schematy przyspieszone (0–1–2–12 miesięcy), stosowane np. przed podróżą. U osób z osłabioną odpowiedzią immunologiczną (np. otyłość, immunosupresja) rozważa się dawki przypominające lub preparaty z adiuwantem.3,5,7
Szczepionka jest bezpieczna. Działania niepożądane są łagodne i szybko ustępują. Obejmują:
Bezwzględne:
Względne:
Immunosupresja, choroby przewlekłe wątroby czy zakażenie HIV nie stanowią przeciwwskazania – te grupy są wręcz szczególnie wskazane do szczepienia.
Pozornie łagodny przebieg większości infekcji RSV (respiratory syncytial virus) może prowadzić do niedoceniania zagrożenia. Standardowe objawy, czyli nieżyt nosa, kaszel, stan zapalny gardła, gorączka, mogą ukryć fakt, że są grupy pacjentów, dla których zakażenie może mieć ciężki, a nawet śmiertelny przebieg.
Infekcji RSV można zapobiegać poprzez szczepienie. Jego skuteczność u dorosłych wynosi 81,38% w zapobieganiu chorobie dolnych dróg oddechowych (szeroka meta-analiza opierająca się o wieloośrodkowe badania).
Potwierdzają to też raporty z badań typu real-world, gdzie skuteczność kształtowała się na poziomie 75% przeciw hospitalizacji, pilnym interwencjom medycznym i wizytom na izbie przyjęć u dorosłych ≥60 lat.
Jedna dawka podana domięśniowo. Termin szczepienia ma kluczowe znaczenie – optymalny okres to późne lato/wczesna jesień.4
Szczepić powinny się:
Najczęściej łagodne/umiarkowane i przejściowe:
Na rynku Polskim są dwie szczepionki przeciwko RSV:
Obie szczepionki są dostarczane w postaci proszku i adjuwanta w płynie. Szczepionkę trzeba poddać rekonstytucji przed podaniem przez zmieszanie adjuwanta z proszkiem. Dla każdej ze szczepionek postępowanie jest nieco inne.
AREXVY dostarczana jest w 2 fiolkach, które należy odtworzyć przed podaniem:
W czasie jednej wizyty podać szczepienie przeciw RSV oraz:
Szczepionka jest refundowana we wszystkich wskazaniach, więc można przepisać ją z refundacją bez dostępu do dokumentacji medycznej. Pacjent w wieku ponad 65 lat może w aptece otrzymać zarówno szczepionkę jak i szczepienie BEZPŁATNIE.
Przeciwwskazania bezwzględne
Przeciwwskazania do szczepienia w aptece (wymagają konsultacji):
Pacjenci z obniżoną odpornością (np. przyjmujący leki immunosupresyjne) mogą wykazywać zmniejszoną odpowiedź immunologiczną na szczepionkę
Uwaga: Choroby nowotworowe, białaczka, HIV/AIDS, leczenie immunosupresyjne lub radioterapia NIE są przeciwwskazaniem do szczepienia, ale wymagają konsultacji z lekarzem prowadzącym przed szczepieniem.
Artykuły 
Wideo edukacyjne 
Choroby i szczepienia 
