Art. 94 ust. 2 Ustawy Prawo farmaceutyczne z 6 września 2001 roku mówi o tym, że Rada Powiatu ma obowiązek ustalenia rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu, także w porze nocnej, w niedzielę, święta i inne dni wolne od pracy. Rada Powiatu Kościańskiego, w załączniku do uchwały nr XXII/225/20 z dnia 25 listopada 2020 roku, miała więc określić rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych w porze nocnej, w niedzielę, święta i inne dni wolne od pracy na terenie powiatu kościańskiego w 2021 roku. W zgodzie z zapisami ustawy Prawo Farmaceutyczne, projekt tej uchwały, miał zostać przedstawiony do zaopiniowania burmistrzom i wójtowi gmin powiatu kościańskiego oraz Wielkopolskiej Okręgowej Izbie Aptekarskiej. Harmonogram rozkładu godzin pracy aptek w nocy oraz dni wolne od pracy w roku 2021 roku, będący załącznikiem tej uchwały, otrzymał pozytywną opinię włodarzy gminnych oraz Wielkopolskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej. Obowiązkiem aptekarzy jest wykonanie uchwały Rady Powiatu Kościańskiego.
Pismo aptekarzy
Tymczasem, w swoim piśmie, aptekarze zwracają uwagę na znikome zapotrzebowanie na leki w nocy oraz na kosztowne dyżury. Co więcej, zaznaczają oni, że wyznaczony harmonogram ma naruszać zasadę równego traktowania przedsiębiorców, poprzez nakładanie na część aptek obowiązek pełnienia nocnych dyżurów. Autorzy pisma podkreślają, że w czasie ustalania harmonogramu pracy aptek, zwłaszcza w dni wolne od pracy, święta oraz w godzinach nocnych, Rada Powiatu powinna zwracać uwagę na faktyczne zapotrzebowanie na usługi farmaceutyczne i komunikacyjną dostępność placówek aptecznych. Jednocześnie, trzeba pamiętać o tym, że zaspokajanie nagłych, nieprzewidzianych potrzeb opieki zdrowotnej, które wymagają szybkiej pomocy, uzależnione jest od dostępności usług medycznych. W nagłych przypadkach, które wymagają szybkiej pomocy medycznej w godzinach nocnych, mieszkańcy mogą ją otrzymać w kościańskim szpitalu. Wobec powyższego, do pełnienia dyżurów w nocy i dni wolne od pracy, Rada Powiatu Kościańskiego zobowiązała placówki apteczne znajdujące się na terenie Kościana. W tych miejscowościach, w których brak całodobowej opieki medycznej, nie jest realizowany również dyżur apteki (zobacz też: Kolejny powiat zawiesza dyżury nocne aptek. Efekt apelu DIA…).
Co mówią przepisy
Tymczasem, choć rentowność pracy placówek aptecznych nocą oraz w dni wolne od pracy może wydawać się wątpliwa, to jednak nie można zapominać o tym, że przedsiębiorca, który decyduje się na prowadzenie apteki, jest zobowiązany do spełnienia szeregu wymogów – w tym także do poniesienia kosztów prowadzenia takiej działalności. Trzeba również pamiętać o stopniowaniu ważności różnych dóbr – mowa tu o ochronie zdrowia oraz rachunku ekonomicznym.
Ustalanie harmonogramu pracy aptek należy do ustawowych zadań Rady Powiatu – wiąże się z tym konieczność ingerencji w swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. W zgodzie z art. 22 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku, ograniczenie działalności gospodarczej ma być dopuszczalne ze względu na ważny interes publiczny.
Zadaniem aptek, jako placówek ochrony zdrowia, jest więc świadczenie usług farmaceutycznych, w tym pełnienie dyżurów nocą oraz w dni wolne. Ograniczenie swobody działalności gospodarczej, które polega na ustaleniu przez Radę Powiatu Kościańskiego harmonogramu pracy aptek w godzinach nocnych, nie narusza więc zasady swobody prowadzenia działalności gospodarczej. Co więcej, każdy przedsiębiorca, który decyduje się na prowadzenie regulowanej działalności (w tym przypadku – aptekarskiej), musi być świadomy, że taka działalność musi być prowadzona w zgodzie z przepisami prawa – również prawa miejscowego, a takim też jest uchwała Rady Powiatu.
Należy tu zaznaczyć, że przepisy prawa – Ustawa o samorządzie powiatowym oraz Ustawa Prawo farmaceutyczne – mają nakładać na Radę powiatu obowiązek ustalania harmonogramu pracy aptek. Jednocześnie jednak, nie dają one organom Powiatu żadnych kompetencji, by te dyscyplinowały placówki apteczne w kwestii przestrzegania prawa. Ponadto, ustawodawca nie nakłada na samorząd obowiązku monitorowania zapotrzebowania na dyżury aptek, a także nie daje narzędzi do ich kontroli. W związku z tym, jedynym słusznym adresatem listu części kościańskich aptekarzy jest Minister Zdrowia, a nie organy samorządu powiatowego, nieposiadające żadnych kompetencji, które pozwalałyby na zmianę prawa w kwestii świadczenia usług farmaceutycznych.
W art. 103 ust. 2 ustawy Prawo farmaceutyczne ma znajdować się zapis mówiący o tym, że Wojewódzki inspektor farmaceutyczny może cofnąć placówce aptecznej zezwolenie, w przypadku gdy ta w uporczywy sposób nie zaspokaja potrzeb ludno∂ci.
W 2020r., Minister Zdrowia wraz z Naczelną Izbą Aptekarską stworzyli Strategię na rzecz rozwoju aptek – z jej zapisów wynika, że w I połowie 2021 roku, uregulowane mają zostać m.in. pewne kwestie, które wiążą się ze świadczeniem usług farmaceutycznych.
Henryk Bartoszewski, starosta kościański, wzywa kościańskich aptekarzy, którzy odstąpili od obowiązku pełnienia dyżurów nocnych, by ci, do czasu opracowania przez rząd nowych warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych dotyczących świadczenia usług farmaceutycznych, powrócili do pełnienia dyżurów w nocy szczególnie teraz, podczas pandemii.
