W latach 2020 i 2021 Komisja Europejska zawarła z firmami farmaceutycznymi umowy zakupu szczepionek przeciwko COVID-19. Szybko odblokowano około 2,7 mld EUR, aby złożyć wiążące zamówienie na ponad miliard dawek szczepionki. W 2021 r. posłowie do Parlamentu Europejskiego i osoby fizyczne zwrócili się o udzielenie dostępu do tych umów i niektórych związanych z nimi dokumentów. Chcieli zrozumieć ich warunki oraz upewnić się, że interes publiczny jest chroniony.
Ponieważ Komisja Europejska udzieliła jedynie częściowego dostępu do tych dokumentów, które zostały umieszczone online w okrojonych wersjach. Nie ujawniono szczegółów postanowień umownych dotyczących odszkodowania oraz oświadczeń o braku konfliktu interesów członków zespołu negocjacyjnego w sprawie zakupu szczepionek. Zainteresowani posłowie do Parlamentu Europejskiego i osoby fizyczne wnieśli do Sądu Unii Europejskiej skargę o stwierdzenie nieważności.
W swoich wyrokach Sąd częściowo uwzględnił obie skargi i stwierdził nieważność decyzji Komisji w zakresie, w jakim zawierają nieprawidłowości.
Kwestia odszkodowań za wady szczepionek
W umowie znalazły się postanowienia dotyczące naprawienia szkody poniesionej przez firmy farmaceutyczne w przypadku ewentualnych odszkodowań, które musiałyby zapłacić w przypadku wad szczepionek. Szkody te miałyby naprawiać państwa członkowskie. Sąd podkreślił, że producent jest odpowiedzialny za szkodę spowodowaną wadą swojego produktu. Jego odpowiedzialność nie można ograniczyć lub wyłączyć wobec poszkodowanego w drodze klauzuli ograniczającej lub wyłączającej odpowiedzialność. Niemniej wskazał, że żaden przepis nie zakazuje, aby państwo członkowskie, zwróciło odszkodowanie wypłacone przez producenta z powodu wadliwości jego produktu.
- Czytaj również: TSUE o bezprawnych porozumieniach firm farmaceutycznych
Postanowienia dotyczące odszkodowania włączono do umów, by zrekompensować ryzyko ponoszone przez firmy w związku ze skróceniem terminu opracowania szczepionek. Sąd przypomniał, że państwa członkowskie uznały je i były dostępne do publicznej wiadomości. Stwierdził, że Komisja nie wykazała, iż szerszy dostęp do tych klauzul rzeczywiście zaszkodziłby interesom handlowym tych przedsiębiorstw.
– Komisja nie przedstawiła również wystarczających wyjaśnień pozwalających ustalić, w jaki sposób dostęp do definicji „umyślnego uchybienia” i „wszelkich możliwych racjonalnych starań” w pewnych umowach oraz do postanowień umownych dotyczących darowizn i odsprzedaży szczepionek mógłby realnie i rzeczywiście naruszyć te interesy handlowe – wskazuje TSUE.
Dane osobowe członków zespołu negocjacyjnego
TSUE zajął się też kwestią ochrony prywatności członków zespołu negocjacyjnego w sprawie zakupu szczepionek. Komisja powołała się na nią przy częściowej odmowie dostępu do oświadczeń o braku konfliktu interesów. Sąd uznał, że zainteresowane osoby fizyczne należycie wykazały określony interes publiczny w ujawnieniu danych osobowych członków tego zespołu. Jedynie mając dostęp do ich nazwisk, imion i ich roli zawodowej lub instytucjonalnej, można sprawdzić, czy nie znajdują się w sytuacji konfliktu interesów.
– Co więcej, Komisja nie uwzględniła w wystarczającym stopniu wszystkich istotnych okoliczności w celu prawidłowego wyważenia wchodzących w grę interesów związanych z brakiem konfliktu interesów i ryzykiem naruszenia życia prywatnego zainteresowanych osób – wskazuje TSUE.
Źródło: TSUE
