Konkurs: Czy wiesz, jak pomóc pacjentom z atopowym zapaleniem skóry?

Opis przypadku 

Dziś Twoim pacjentem jest mama 2 letniej Julii. Dziecko już od jakiegoś czasu mierzy się z dolegliwościami skórnymi. Kobieta opisując problemy ze skórą córki informuje Cię, że jest ona mocno wysuszona, a dziecko odczuwa często uporczywy świąd. Stosowane wcześniej kosmetyki nie przyniosły większych zmian.
Mając na uwadze wiek małej pacjentki dopytujesz się, czy w rodzinie obecny jest problem alergii. W odpowiedzi mama Julii potwierdziła, że ona sama jest alergikiem. Podejrzewasz zatem atopowe zapalenie skóry.

O przyczynach i objawach AZS słów kilka

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekły stan zapalny skóry, objawiający się przewlekłymi i nawracającymi zmianami wypryskowymi [1]. Charakterystyczną cechą AZS jest silny świąd, będący efektem znacznej suchości skóry [2,3]. To właśnie silne odwodnienie i nierzadko trudne do wytrzymania swędzenie skóry stanowią główne objawy AZS, które u małych dzieci objawiają się przede wszystkim: na policzkach, zewnętrznych częściach kończyn i zgięciach tychże kończyn [4].

Etiologia AZS nie jest w pełni wyjaśniona, niemniej jednak głównych przyczyn należy doszukiwać się w uwarunkowaniach genetycznych [2,3]. Występowanie alergii/atopii w rodzinie znacząco zwiększa częstość pojawienia się jej u dziecka. A ta jest obecnie na dość wysokim poziomie – blisko połowa dzieci do ukończenia 6 miesiąca życia będzie dotknięta AZS [1]!

Głównej przyczyny atopowych zmian skóry upatruje się w upośledzeniu budowy i funkcjonowania warstwy rogowej naskórka [1,3,5]. Tzw. bariera naskórkowa chroni skórę przed wysychaniem, a także podrażnieniem ze strony różnorodnych czynników szkodliwych i drażniących [5]. Warstwa rogowa odpowiada w związku z tym za:

• Regulację przepuszczalności naskórka
• Utrzymanie wilgoci skóry
• Ochronę przed szkodliwym promieniowaniem UV
• Ochronę przed patogenami, alergenami, itp. [1].

Warstwę tę tworzą korenocyty, otoczone tzw. cementem międzykomórkowym – złożonym głównie z lipidów, czyli ceramidów, kwasów tłuszczowych czy cholesterolu [1]. Wśród kwasów duże znaczenie odgrywa kwas linolowy – odpowiedzialny m.in. za utrzymanie integralności bariery naskórkowej [5]. Jego niedobór zwiększa uczucie świądu.
Innym ważnym składnikiem bariery naskórkowej jest tzw. naturalny czynnik nawilżający (NMF). Odpowiada on za stopień nawilżenia skóry [5].

W atopowym zapaleniu skóry bariera naskórkowa jest upośledzona, obserwuje się spadek ilości NMF, zaburzenia w składzie i ilości lipidów i kwasów tłuszczowych [1].

W jaki sposób można pomóc pacjentom z AZS?

Głównym i nadrzędnym celem terapii AZS jest przywrócenie bariery skórnej poprzez normalizację wilgotności skóry i zawartości w niej lipidów. Im większy stopień nawilżenia skóry i bardziej integralna warstwa lipidów – tym mniejsze uczucie świądu [2]! W tym celu wiele aktualnie dostępnych wytycznych rekomenduje emolienty jako terapię I rzutu w przebiegu atopowego zapalenia skóry [1].

Emolienty to środki nawilżające, wzmacniające barierę skórną w celu wzmocnienia jej integralności i wzrostu stopnia nawilżenia skóry [1]. Emolienty regenerują naskórek, tworząc na jego powierzchni ochronny płaszcz lipidowy [1,6]. Zapobiegają tym samym utracie wody (zmniejszają tzw. współczynnik przeznaskórkowej utraty wody – TEWL) i redukują uczucie świądu i stan zapalny [3,5].

Wśród dostępnych substancji o właściwościach emoliencyjnych na uwagę zasługują, chociażby naturalne oleje roślinne.

Oleje roślinne – wartościowe składniki emolientów 

Naturalne oleje roślinne cenione są za wysoką zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych [6]. Spora część z nich zawiera glicerol – doskonale utrzymujący wilgoć [7]. Mają one działanie okluzyjne, wpływając jednocześnie bezpośrednio na odbudowę bariery naskórkowej – a więc chronią i nawilżają skórę.

Wśród szerokiej gamy naturalnych olejów roślinnych warte uwagi są:

• Olej rzepakowy (Olej Canola) – pochodzący z nasion rzepaku. Posiada korzystny skład i proporcje kwasów tłuszczowych, a przede wszystkim zawiera znaczną ilość kwasu linolowego – jednego z głównych składników cementu między komórkowego [8].
• Olej konopny – pozyskiwany jest z nasion konopii, zawiera sporo kwasu linolowego oraz γ-linolenowego [9]. Ten wielonienasycony kwas stanowi istotny element bariery naskórkowej – będąc niezbędnym do jej prawidłowego funkcjonowania (w przebiegu AZS przemiana kwasu LA w GLA jest upośledzona, a zatem uzupełnienie ilości GLA wydaje się być czymś wskazanym). Obecny w oleju konopnym kwas γ-linolenowy zmniejsza rozmiar stanu zapalnego, a sam olej efektywnie redukuje uczucie świądu i suchości [9,10].
• Olej z masłosza (Masło Shea) – popularny i szeroko stosowany w dermatologii i kosmetyce olej, wywierający korzystne efekty na uporczywie swędzącą skórę [6]. Olej z masłosza podobnie odznacza się wysoką zawartością kwasu linolowego, a także wykazuje silne właściwości przeciwzapalne [5].
• Olej sojowy – pozyskiwany z nasion Glycine max [5]. Ma udowodnione właściwości zmniejszania wskaźnika TEWL, gdyż zawarte w nim fitosterole odbudowują barierę ochronną. Olej sojowy zmniejsza tendencję do rumieni skórnych [5].
• Olej z awokado – z owoców Persea americana [5]. Olej bogaty jest w kwas linolowy (nawet 22% zawartości) i wpływa na szybką odbudowę nabłonka, zmniejszając przy tym stan zapalny skóry.

Co zarekomendować zatem pacjentce?

Biorąc pod uwagę objawy i fakt występowania alergii w rodzinie Julia prawdopodobnie jest dotknięta AZS. Twoja rekomendacja powinna zatem w I kolejności objąć emolienty do pielęgnacji skóry atopowej. Wybór preparatu zawierającego naturalne oleje roślinne powinien znacząco ograniczyć świąd, zwiększając jednocześnie stopień nawilżenia skóry. Należy jednak pamiętać, aby emolienty stosować regularnie i w obfitych ilościach [1]!

Na uwagę zasługują emolienty Emotopic. To dedykowana osobom z delikatną i wrażliwą skórą gama preparatów dla skóry suchej i atopowej – doskonale sprawdzająca się w ramach terapii AZS. Emotopic to preparaty do mycia, jak i do pielęgnacji skóry atopowej. Dlatego też możesz zarekomendować pacjentce wybór emulsji do kąpieli bądź kremowego żelu do mycia Emotopic, po zastosowaniu których warto dodatkowo nawilżyć skórę specjalistycznym balsamem nawilżająco-natłuszczającym.
Ważne, aby emolienty stosować regularnie i często – wtedy przynoszą one pożądane efekty!

Przejdź do quizu

Literatura:

1. Leczenie chorych na atopowe zapalenie skóry: rola emolientów, M. Catherine Mack Correa, Judith Nebus. Dermatologia po Dyplomie 2013;4(4): 49-68
2. Short-and long-term effects of two emollients on itching and skin restoration in xerotic eczema, Dagmar Simon, Stephan Nobbe, Mirjam Nageli, Marjam Barysch, Michael Kunz, Siegfried Borelli, Omar Hasan-Ali, Eckhart Wildi, Urs Erwin Gasserm, Dermatologic Therapy.2018;31:e12692
3. Atopowe zapalenie skóry (AZS) – problem XXI wieku, Agata Woldan-Tambor, Jolanta B. Zawilska, Farm Pol, 2009. 65(11):804-811
4. Eczema, Jochen Schmitt, Christian J Apfelbacher, Carsten Flohr, Clinical Evidence 2011;05:1716
5. Anti-inflammatory and skin barrier repair effects of topical application of some plant oils, Tzu-Kai Lin, Lily Zhong, Juan Luis Santiago, Int. J. Mol. Sci. 2018, 19,70
6. Rola emolientów w atopowym zapaleniu skóry u dzieci, Ewa Kamińska, Developmental Period Medicine, 2018; XXII,4
7. Natural (Mineral, Vegetable, Coconut, Essential) oils and contact dermatitis, Vermen M. Verallo-Rowell, Stephanie S. Katalbas, Julia P. Pangasinan, Curr Allergy Asthma Rep (2016) 16:51
8. Prozdrowotne właściwości oleju rzepakowego, Marek Gugała, Krystyna Zarzecka, Anna Sikorska, Postępy Fitoterapii 2/2014
9. Świadomość społeczeństwa na temat wykorzystania oleju konopnego, Zuzanna Przybylak, Katarzyna Kordus, Kosmetologia Estetyczna 4/2018/vol.7
10. Znaczenie terapeutyczne i kosmetyczne oleju konopnego, Anna Kurek-Górecka, Radosław Balwierz, Paulina Mizera, Maciej Nowak, Ewa Żurawska-Płaksej, Farm Pol, 2018, 74(12): 704-708