Na jakie choroby można zaszczepić się w aptece?

Prawo farmaceutów do wykonywania szczepień pojawiło się w Polsce w czasie pandemii COVID-19. Początkowo dotyczyło ono wyłącznie szczepień przeciwko SARS-CoV-2. Było to rozwiązanie mające na celu szybkie zwiększenie dostępności szczepionek i odciążenie systemu podstawowej opieki zdrowotnej. Od końca 2023 roku, w wyniku obwieszczenia Ministra Zdrowia, farmaceuci zaszczepić w aptece pacjentów także przeciwko grypie i pneumokokom. Kolejna istotna zmiana nastąpiła 6 czerwca 2024 roku, wraz z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego przepisy dotyczące kursów kwalifikacyjnych. Od tego momentu farmaceuci mogą podawać wszystkie zalecane szczepienia ochronne.

Jakie szczepienia mogą wykonywać farmaceuci?

Obecnie pacjent w aptece może zostać zaszczepiony przeciwko:

• błonicy,
• cholerze,
• durowi brzusznemu,
• gruźlicy,
• kleszczowemu zapaleniu mózgu,
• krztuścowi,
• HPV,
• śwince,
• odrze,
• ospie wietrznej,
• półpaścowi,
• polio,
• różyczce,
• tężcowi,
• WZW typu A i B,
• wściekliźnie,
• rotawirusom,
• RSV,
• żółtej gorączce,
• grypie,
• pneumokokom,
• COVID-19.

Lista szczepień zalecanych jest regularnie aktualizowana w oparciu o zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

• Czytaj także: Jakie wymogi należy spełnić, by apteka została punktem szczepień?

Kogo mogą zaszczepić farmaceuci?

Farmaceuci mogą wykonywać szczepienia ochronne wyłącznie u osób dorosłych, czyli pacjentów po ukończeniu 18. roku życia. Szczepienia dla dzieci i młodzieży pozostają w gestii placówek POZ.

Każde szczepienie musi być poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym. Uprawniony farmaceuta, który ukończył specjalny kurs kwalifikacyjny, przeprowadza badanie, weryfikując m.in.:

• stan zdrowia pacjenta,
• ewentualne przeciwwskazania do szczepienia,
• historię szczepień.

Możliwe jest także zaszczepienie pacjenta, u którego kwalifikację przeprowadził lekarz. W aptecznym punkcie szczepień nie ma natomiast możliwości szczepienia na podstawie kwalifikacji wykonanej przez pielęgniarkę lub inną osobę wykonującą zawód medyczny.

• Czytaj także: Czy podczas jednej wizyty można podać pacjentowi więcej niż jedną szczepionkę?

Jakie szczepienia są finansowane ze środków publicznych?

Od 25 sierpnia 2025 roku obowiązuje nowe obwieszczenie Ministra Zdrowia dotyczące szczepień finansowanych ze środków publicznych.

Zgodnie z jego treścią, w aptekach pacjenci mogą bezpłatnie zaszczepić się przeciwko 11 chorobom:

1. COVID-19 – osobom po 18. roku życia
2. Grypie – osobom po ukończeniu 18. roku życia, w schemacie jednodawkowym realizowanym cyklicznie w każdym sezonie jesienno-zimowym
3. Kleszczowemu zapaleniu mózgu – osobom po ukończeniu 18. roku życia
4. Błonicy, tężcowi, krztuścowy – lub przy użyciu szczepionki monowalentnej w przypadku tężca lub błonicy osobom po ukończeniu 18. roku życia
5. Ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) – osobom po ukończeniu 18. roku życia
6. Pneumokokom – osobom po ukończeniu 18. roku życia
7. Półpaścowi – osobom po ukończeniu 18. roku życia
8. Odrze, śwince, różyczce – osobom po ukończeniu 18. roku życia
9. Ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomeyelitis) – osobom po ukończeniu 18. roku życia
10. WZW typu A lub WZW typu B – osobom po ukończeniu 18. roku życia
11. RSV – osobom po ukończeniu 18. roku życia

Zmiany wprowadzone przez ww. obwieszczenie obejmują nie tylko dodanie nowych szczepień, ale także obniżenie wieku finansowania. Wcześniej bezpłatne szczepienia przeciwko grypie i pneumokokom były dostępne dla pacjentów powyżej 65. roku życia. Obecnie, tak jak wszystkie inne szczepienia znajdujące się w obwieszczeniu, obejmują wszystkie osoby dorosłe.

• Czytaj także: Jak zawrzeć umowę z NFZ na szczepienia w aptekach?

Refundowane recepty farmaceutyczne na szczepionki

Od 14 lutego 2024 roku farmaceuci mogą wystawiać refundowane recepty farmaceutyczne na szczepionki. Dzięki temu pacjent może podczas jednej wizyty:

1. otrzymać receptę wystawioną przez farmaceutę,
2. wykupić szczepionkę z refundacją,
3. zostać zaszczepiony na miejscu w aptece.

To rozwiązanie ułatwia dostęp do szczepień, skraca czas oczekiwania i zwiększa ich dostępność w populacji dorosłych pacjentów.

• Czytaj także: Na jakie szczepionki farmaceuta może wystawić refundowaną receptę farmaceutyczną?

Rozszerzenie kompetencji farmaceutów ma istotne znaczenie dla całego systemu ochrony zdrowia:

• Zwiększenie dostępności szczepień – pacjent nie musi umawiać wizyty w POZ, może zaszczepić się w najbliższej aptece.
• Odciążenie lekarzy i pielęgniarek – szczególnie w okresach zwiększonego ryzyka zachorowań (np. sezon grypowy).
• Skrócenie czasu oczekiwania na szczepienie – możliwość szybkiego podania szczepionki po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego.
• Wzrost liczby osób szczepionych – dostępność punktów szczepień w aptekach przyczynia się do poprawy wskaźników wyszczepialności.

Wraz z poszerzaniem kompetencji i zwiększeniem liczby szczepień dostępnych w aptekach, farmaceuci stają się integralnym elementem systemu szczepień ochronnych w Polsce. Zapewniają przy tym zarówno wzrost wyszczepialności społeczeństwa, jak i sprawne funkcjonowanie ochrony zdrowia.