Naukowcy sprawdzili jak zmieniła się rola farmaceutów w czasie COVID-19

Japońscy naukowcy opublikowali niedawno wyniki swojego badania, którego celem była ocena roli jaką farmaceuci odegrali w trakcie pandemii COVID-19. Autorzy pracy wskazują, że farmaceuci pracujący w aptekach ogólnodostępnych znani są z tego, że wspierają środowiskową opiekę zdrowotną jako pierwsi świadczeniodawcy dla mieszkańców swojej okolicy. Widoczne to było zwłaszcza w czasie pandemii COVID-19 (czytaj również: Włochy: szczególna rola farmaceutów w badaniach onkologicznych po pandemii COVID-19).

Wcześniejsze badania wykazały, że wielu farmaceutów w Japonii udzielało wstępnych konsultacji związanych z COVID-19 w bardzo wczesnych fazach pandemii [1]. Kilka wykazało, że w odpowiedzi na pandemię, oprócz dodatkowych działań higienicznych, takich jak regularne sprzątanie i dezynfekcja apteki, farmaceuci byli zobowiązani do zapewnienia edukacji społeczności w zakresie zdrowia publicznego oraz innych usług, takich jak dostawy leków do domu pacjentów i zdalne wyjaśnianie mechanizmu działania leków [2].

Zrozumienie działań adaptacyjnych w praktyce farmaceutów podczas pandemii COVID-19 ma kluczowe znaczenie dla wzmocnienia roli farmaceutów jako partnerów zdrowotnych dla społeczności oraz dla opracowania skutecznych środków zaradczych przeciwko COVID-19 i potencjalnym przyszłym epidemiom chorób zakaźnych. We wcześniejszych przeglądach wspomniano o potencjale farmaceutów do odegrania ważnej roli w pandemii COVID-19 poprzez przyjęcie różnych nowych ról, które uzupełniają ich dotychczasową pracę. Nie przeprowadzono jednak kompleksowego, systematycznego przeglądu i metaanalizy praktyki farmaceutów w dobie pandemii COVID-19 [2].

Japońscy naukowcy przeprowadzili systematyczny przegląd opublikowanych badań, opisujących zadania farmaceutów w aptekach ogólnodostępnych lub zaangażowanych w praktyki apteczne w związku z pandemią. Dwóch badaczy niezależnie przeszukało PubMed (grudzień 2019 – styczeń 2022) pod kątem kwalifikujących się artykułów. Przeprowadzono metaanalizę, aby określić częstotliwość działań podejmowanych przez farmaceutów w odpowiedzi na pandemię COVID-19 [2].

Wyniki

Spośród 30 badań, 27 było badaniami przekrojowymi, a 3 były retrospektywnymi badaniami obserwacyjnymi opartymi na elektronicznej dokumentacji medycznej. Chociaż większość uczestników ankiety w badaniach przekrojowych stanowili farmaceuci, kilka badań obejmowało pacjentów szpitalnych, pacjentów korzystających z aptek ogólnodostępnych, pacjentów leczonych w domu oraz mieszkańców danej społeczności. Największa liczba badań dotyczących praktyk farmaceutów w trakcie pandemii COVID-19 pochodziła z regionu Azji Zachodniej [2].

Najczęściej zgłaszanym wyzwaniem w praktyce farmaceutycznej była modyfikacja zachowań higienicznych, w tym regularne czyszczenie powierzchni i dezynfekcja apteki oraz dłoni (81,89%), a następnie utrzymywanie dystansu społecznego od personelu i pacjentów (76,37%). Edukację pacjentów na temat COVID-19 zgłosiły 22 badania (72,54%). Usługi telemedycyny i dostawy do domu świadczyło pacjentom odpowiednio 49,03% i 41,98% farmaceutów. Jeśli chodzi o zachowanie nowych warunków higieny, oszacowane odsetki farmaceutów regularnie sprzątających i dezynfekujących pomieszczenia oraz zachowujących dystans społeczny w stosunku do personelu i pacjentów wyniosły odpowiednio 81,89% i 76,37%. W kategorii pomysłowość strukturalna, odpowiednio 63,88% i 51,00% respondentów wprowadziło ograniczenie wejścia do apteki i strefę ograniczonego dostępu w aptece [2].

Pojawił się też jeden raport, w którym farmaceuci kliniczni prowadzili farmakoterapię u pacjentów z COVID-19 przyjętych na OIOM, a także jeden raport, w którym farmaceuci pracujący w aptece ogólnodostępnej ograniczyli liczbę opakowań leków kupowanych przez jednego pacjenta, aby wyeliminować niedobory suplementów diety i leków na rynku [3].

Dyskusja

COVID-19 to pojawiająca się choroba zakaźna, na którą wpływ mają różne czynniki, w tym profilaktyka i leczenie, które ewoluują lub były nieznane, zwłaszcza we wczesnych tygodniach pandemii. Ludzie potrzebowali rzetelnych informacji dotyczących COVID-19 i szukali pomocy u pracowników służby zdrowia. W poprzednim badaniu przeprowadzonym w pierwszych fazach pandemii wyniki pokazały, że farmaceuci otrzymywali od pacjentów więcej pytań dotyczących COVID-19, niż pytań dotyczących farmakoterapii i leków. Zwłaszcza w sytuacji nadzwyczajnej, w sytuacji pojawiającej się pandemii choroby zakaźnej, farmaceuci muszą dostosować swoją rolę tak, aby kłaść większy nacisk na udzielanie niezbędnych informacji, prowadzenie konsultacji i edukację mieszkańców. Część praktyk farmaceutycznych została dostosowana do tworzenia broszur i efektywnego wykorzystania plakatów wizualnych do edukowania pacjentów na temat COVID-19 [2].

Badanie przekrojowe przeprowadzone wśród pacjentów włoskich aptek ogólnodostępnych potwierdziło, że ogólne zadowolenie z aptek jest wysokie, a rola aptek ogólnodostępnych jest bardzo ceniona [4]. W wielu krajach apteki ogólnodostępne są pierwszym punktem kontaktu z systemem opieki zdrowotnej dla osób z problemami zdrowotnymi lub po prostu potrzebujących informacji lub rzetelnej porady opartej na dowodach [2].

W wielu krajach rola farmaceutów przesunęła się z ukierunkowania na farmakoterapię na świadczenie różnorodnych usług dla pacjentów. Wdrożenie usługi dostawy do domu wymaga jednak dodatkowych czynników, w tym zasobów ludzkich. Niesie również za sobą koszty dystrybucji. Niski odsetek aptek oferujących tę usługę w czasie pandemii najlepiej odzwierciedla trudności w realizacji takiego przedsięwzięcia. Telemedycyna natomiast to skuteczny sposób udzielania konsultacji, zwłaszcza w warunkach epidemii chorób zakaźnych. Jednak telemedycyna również ma swoje ograniczenia, takie jak uwarunkowania instytucjonalne, czy warunki infrastrukturalne kraju. Wśród badań, w których odnotowano przyjęcie telemedycyny w aptekach, wysoki odsetek wdrożeń zaobserwowano jedynie w Stanach Zjednoczonych i Hiszpanii, a niewielki w krajach o niskich i średnich dochodach [2].

Wnioski

W odpowiedzi na warunki narzucone przez pandemię COVID-19, farmaceuci dostosowali swoje praktyki, aby zaangażować się w różne działania w zakresie zdrowia publicznego, które z kolei przyczyniły się do promowania zdrowia i zapobiegania infekcjom wśród mieszkańców ich społeczności. Edukacja mieszkańców jest kluczowym elementem podkreślającym siłę roli zawodowej farmaceutów w odpowiedzi na COVID-19 [2].

©MGR.FARM

Źródła:

1. Kambayashi D, Manabe T, Kawade Y, Hirohara M. Knowledge, attitudes, and practices regarding COVID-19 among pharmacists partnering with community residents: a national survey in Japan. PLoS One.  2021;16(10):e0258805. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0258805.
2. Kambayashi, D., Manabe, T. & Hirohara, M. Adaptations in the role of pharmacists under the conditions of the COVID-19 pandemic: a systematic review and meta-analysis. BMC Health Serv Res 23, 72 (2023). https://doi.org/10.1186/s12913-023-09071-w
3. Jovičić-Bata J, Pavlović N, Milošević N, Gavarić N, Goločorbin-Kon S, Todorović N, et al. Coping with the burden of the COVID-19 pandemic: a cross-sectional study of community pharmacists from Serbia. BMC Health Serv Res. 2021;21(1):304. https://doi.org/10.1186/s12913-021-06327-1.
4. Baratta F, Ciccolella M, Brusa P. The relationship between customers and community pharmacies during the COVID-19 (SARS-CoV-2) pandemic: a survey from Italy. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(18):9582. https://doi.org/10.3390/ijerph18189582.