REKLAMA
pt. 27 stycznia 2023, 11:11

Naukowcy sprawdzili jak zmieniła się rola farmaceutów w czasie COVID-19

Zrozumienie działań adaptacyjnych w praktyce farmaceutów podczas pandemii COVID-19 ma kluczowe znaczenie dla wzmocnienia roli farmaceutów jako partnerów zdrowotnych dla społeczności oraz dla opracowania skutecznych środków zaradczych przeciwko COVID-19 i potencjalnym przyszłym epidemiom chorób zakaźnych.

Największa liczba badań dotyczących praktyk farmaceutów w trakcie pandemii COVID-19 pochodziła z regionu Azji Zachodniej (fot. Shutterstock)
Największa liczba badań dotyczących praktyk farmaceutów w trakcie pandemii COVID-19 pochodziła z regionu Azji Zachodniej (fot. Shutterstock)

Japońscy naukowcy opublikowali niedawno wyniki swojego badania, którego celem była ocena roli jaką farmaceuci odegrali w trakcie pandemii COVID-19. Autorzy pracy wskazują, że farmaceuci pracujący w aptekach ogólnodostępnych znani są z tego, że wspierają środowiskową opiekę zdrowotną jako pierwsi świadczeniodawcy dla mieszkańców swojej okolicy. Widoczne to było zwłaszcza w czasie pandemii COVID-19 (czytaj również: Włochy: szczególna rola farmaceutów w badaniach onkologicznych po pandemii COVID-19).

Wcześniejsze badania wykazały, że wielu farmaceutów w Japonii udzielało wstępnych konsultacji związanych z COVID-19 w bardzo wczesnych fazach pandemii [1]. Kilka wykazało, że w odpowiedzi na pandemię, oprócz dodatkowych działań higienicznych, takich jak regularne sprzątanie i dezynfekcja apteki, farmaceuci byli zobowiązani do zapewnienia edukacji społeczności w zakresie zdrowia publicznego oraz innych usług, takich jak dostawy leków do domu pacjentów i zdalne wyjaśnianie mechanizmu działania leków [2].

Zrozumienie działań adaptacyjnych w praktyce farmaceutów podczas pandemii COVID-19 ma kluczowe znaczenie dla wzmocnienia roli farmaceutów jako partnerów zdrowotnych dla społeczności oraz dla opracowania skutecznych środków zaradczych przeciwko COVID-19 i potencjalnym przyszłym epidemiom chorób zakaźnych. We wcześniejszych przeglądach wspomniano o potencjale farmaceutów do odegrania ważnej roli w pandemii COVID-19 poprzez przyjęcie różnych nowych ról, które uzupełniają ich dotychczasową pracę. Nie przeprowadzono jednak kompleksowego, systematycznego przeglądu i metaanalizy praktyki farmaceutów w dobie pandemii COVID-19 [2].

Japońscy naukowcy przeprowadzili systematyczny przegląd opublikowanych badań, opisujących zadania farmaceutów w aptekach ogólnodostępnych lub zaangażowanych w praktyki apteczne w związku z pandemią. Dwóch badaczy niezależnie przeszukało PubMed (grudzień 2019 – styczeń 2022) pod kątem kwalifikujących się artykułów. Przeprowadzono metaanalizę, aby określić częstotliwość działań podejmowanych przez farmaceutów w odpowiedzi na pandemię COVID-19 [2].

Wyniki

Spośród 30 badań, 27 było badaniami przekrojowymi, a 3 były retrospektywnymi badaniami obserwacyjnymi opartymi na elektronicznej dokumentacji medycznej. Chociaż większość uczestników ankiety w badaniach przekrojowych stanowili farmaceuci, kilka badań obejmowało pacjentów szpitalnych, pacjentów korzystających z aptek ogólnodostępnych, pacjentów leczonych w domu oraz mieszkańców danej społeczności. Największa liczba badań dotyczących praktyk farmaceutów w trakcie pandemii COVID-19 pochodziła z regionu Azji Zachodniej [2].

Najczęściej zgłaszanym wyzwaniem w praktyce farmaceutycznej była modyfikacja zachowań higienicznych, w tym regularne czyszczenie powierzchni i dezynfekcja apteki oraz dłoni (81,89%), a następnie utrzymywanie dystansu społecznego od personelu i pacjentów (76,37%). Edukację pacjentów na temat COVID-19 zgłosiły 22 badania (72,54%). Usługi telemedycyny i dostawy do domu świadczyło pacjentom odpowiednio 49,03% i 41,98% farmaceutów. Jeśli chodzi o zachowanie nowych warunków higieny, oszacowane odsetki farmaceutów regularnie sprzątających i dezynfekujących pomieszczenia oraz zachowujących dystans społeczny w stosunku do personelu i pacjentów wyniosły odpowiednio 81,89% i 76,37%. W kategorii pomysłowość strukturalna, odpowiednio 63,88% i 51,00% respondentów wprowadziło ograniczenie wejścia do apteki i strefę ograniczonego dostępu w aptece [2].

Pojawił się też jeden raport, w którym farmaceuci kliniczni prowadzili farmakoterapię u pacjentów z COVID-19 przyjętych na OIOM, a także jeden raport, w którym farmaceuci pracujący w aptece ogólnodostępnej ograniczyli liczbę opakowań leków kupowanych przez jednego pacjenta, aby wyeliminować niedobory suplementów diety i leków na rynku [3].

Dyskusja

COVID-19 to pojawiająca się choroba zakaźna, na którą wpływ mają różne czynniki, w tym profilaktyka i leczenie, które ewoluują lub były nieznane, zwłaszcza we wczesnych tygodniach pandemii. Ludzie potrzebowali rzetelnych informacji dotyczących COVID-19 i szukali pomocy u pracowników służby zdrowia. W poprzednim badaniu przeprowadzonym w pierwszych fazach pandemii wyniki pokazały, że farmaceuci otrzymywali od pacjentów więcej pytań dotyczących COVID-19, niż pytań dotyczących farmakoterapii i leków. Zwłaszcza w sytuacji nadzwyczajnej, w sytuacji pojawiającej się pandemii choroby zakaźnej, farmaceuci muszą dostosować swoją rolę tak, aby kłaść większy nacisk na udzielanie niezbędnych informacji, prowadzenie konsultacji i edukację mieszkańców. Część praktyk farmaceutycznych została dostosowana do tworzenia broszur i efektywnego wykorzystania plakatów wizualnych do edukowania pacjentów na temat COVID-19 [2].

Badanie przekrojowe przeprowadzone wśród pacjentów włoskich aptek ogólnodostępnych potwierdziło, że ogólne zadowolenie z aptek jest wysokie, a rola aptek ogólnodostępnych jest bardzo ceniona [4]. W wielu krajach apteki ogólnodostępne są pierwszym punktem kontaktu z systemem opieki zdrowotnej dla osób z problemami zdrowotnymi lub po prostu potrzebujących informacji lub rzetelnej porady opartej na dowodach [2].

W wielu krajach rola farmaceutów przesunęła się z ukierunkowania na farmakoterapię na świadczenie różnorodnych usług dla pacjentów. Wdrożenie usługi dostawy do domu wymaga jednak dodatkowych czynników, w tym zasobów ludzkich. Niesie również za sobą koszty dystrybucji. Niski odsetek aptek oferujących tę usługę w czasie pandemii najlepiej odzwierciedla trudności w realizacji takiego przedsięwzięcia. Telemedycyna natomiast to skuteczny sposób udzielania konsultacji, zwłaszcza w warunkach epidemii chorób zakaźnych. Jednak telemedycyna również ma swoje ograniczenia, takie jak uwarunkowania instytucjonalne, czy warunki infrastrukturalne kraju. Wśród badań, w których odnotowano przyjęcie telemedycyny w aptekach, wysoki odsetek wdrożeń zaobserwowano jedynie w Stanach Zjednoczonych i Hiszpanii, a niewielki w krajach o niskich i średnich dochodach [2].

Wnioski

W odpowiedzi na warunki narzucone przez pandemię COVID-19, farmaceuci dostosowali swoje praktyki, aby zaangażować się w różne działania w zakresie zdrowia publicznego, które z kolei przyczyniły się do promowania zdrowia i zapobiegania infekcjom wśród mieszkańców ich społeczności. Edukacja mieszkańców jest kluczowym elementem podkreślającym siłę roli zawodowej farmaceutów w odpowiedzi na COVID-19 [2].

©MGR.FARM

Źródła:

  1. Kambayashi D, Manabe T, Kawade Y, Hirohara M. Knowledge, attitudes, and practices regarding COVID-19 among pharmacists partnering with community residents: a national survey in Japan. PLoS One.  2021;16(10):e0258805. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0258805.
  2. Kambayashi, D., Manabe, T. & Hirohara, M. Adaptations in the role of pharmacists under the conditions of the COVID-19 pandemic: a systematic review and meta-analysis. BMC Health Serv Res 23, 72 (2023). https://doi.org/10.1186/s12913-023-09071-w
  3. Jovičić-Bata J, Pavlović N, Milošević N, Gavarić N, Goločorbin-Kon S, Todorović N, et al. Coping with the burden of the COVID-19 pandemic: a cross-sectional study of community pharmacists from Serbia. BMC Health Serv Res. 2021;21(1):304. https://doi.org/10.1186/s12913-021-06327-1.
  4. Baratta F, Ciccolella M, Brusa P. The relationship between customers and community pharmacies during the COVID-19 (SARS-CoV-2) pandemic: a survey from Italy. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(18):9582. https://doi.org/10.3390/ijerph18189582.

Flora bakteryjna – jak o nią prawidłowo dbać?

11 kwietnia 202408:44

Flora bakteryjna człowieka kształtuje się od pierwszego dnia jego narodzin, a przez wszystkie następne lata podlega ciągłym fluktuacjom. Wpływ na zmianę składu i jakości mikrobiomu ma bardzo wiele czynników, m.in. stosowana dieta, przebyte infekcje, zażywane leki, aktywność fizyczna, przewlekły stres, zmiany hormonalne i szereg innych. [1][2]

Flora bakteryjna- jak o nią prawidłowo dbać? (fot. shutterstock.com)

Odpowiednio ukształtowana flora bakteryjna jelit jest jednym z najważniejszym elementów, warunkujących utrzymanie dobrego stanu zdrowia człowieka przez całe życie. Badania naukowe dowodzą, iż zachowanie homeostazy organizmu w dużej mierze zależy od składu mikrobiomu, a zmiany w nim zachodzące mogą przełożyć się na trwałe efekty, wpływające na funkcjonowanie całego organizmu przez wiele lat. [3]

Z tego powodu tak ważne jest, aby nie zaniedbywać własnego mikrobiomu, a w razie wystąpienia sytuacji, które mogą niekorzystnie wpływać na jego funkcjonowanie (np. infekcje z towarzyszącą biegunką, przyjmowanie niektórych leków, zaburzenia hormonalne, przewlekły stres itp.), wspomagać organizm odpowiednimi preparatami probiotycznymi.[1][2]

Probiotyki a stosowanie leków z różnych grup terapeutycznych

Wbrew powszechnie panujacej opinii, według której probiotyki stosuje się jedynie podczas antybiotykoterapii, należy wziąć pod uwagę konieczność ich suplementacji podczas przyjmowania leków, mogących doprowadzić do dysbiozy jelitowej. Są to m.in. leki przeciwzapalne i przeciwbólowe z grupy NLPZ, często łączone z lekami hamującymi wydzielanie kwasu solnego z grupy IPP (szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku). Połączenie to wpływa niekorzystnie zarówno na śluzówkę przewodu pokarmowego (działanie uszkadzające wywołane przez NLPZ), jak i na skład i liczebność bakterii jelitowych (dysbioza wywołana przez IPP). Badania naukowe dowiodły, iż stosowanie probiotyków równolegle z NLPZ i IPP zmniejsza negatywne działanie tychże leków na śluzówkę przewodu pokarmowego oraz działa korzystnie na mikrobiom. [4][5]

Ponadto, innymi lekami, mogącymi powodować niekorzystne zmiany w mikrobiomie i wywoływać zaburzenia żołądkowo – jelitowe są: statyny, metformina (szczególnie w początkowym okresie leczenia) oraz leki przeczyszczające. [5] Udowodniono, iż równoczesne stosowanie probiotyków w czasie zażywania leków z powyższych grup wiąże się ze zminimalizowaniem skutków dysbiozy jelitowej oraz poprawą szczelności nabłonka jelit. [4]

Odporność organizmu a stosowanie probiotyków

Co więcej, warto pamiętać również o profilaktycznym stosowaniu probiotyków w okresie zwiększonej zapadalności na infekcje, m.in. jesienią i zimą. Według badań naukowych aż 70% limfocytów człowieka związanych jest z tkanką limfatyczną jelit, której stymulacja odbywa się za pomocą mikrobiomu. Podawanie probiotyków ma więc niebagatelny wpływ na utrzymanie wysokiej odporności organizmu. [1]

Probiotykoterapia w przewlekłym stresie

Kolejnym istotnym czynnikiem, który w znaczący sposób zaburza funkcjonowanie mikroflory jelitowej jest silny i przewlekły stres. [1] Według doniesień naukowych, istnieje wyraźny związek pomiędzy przyjmowaniem określonych szczepów probiotycznych, a reakcją organizmu na czynniki stresowe. Wykazano również, iż stosowanie probiotyków przez osoby zmiagające się ze stresem, poprawia szczelność nabłonka jelitowego i wpływa na obniżenie napięcia nerwowego.[6]

Mało urozmaicona dieta a probiotyki

Probiotyki zalecane są również podczas stosowania mało urozmaiconej diety. Badania wykazały, że nieprawidłowa (uboga w błonnik) dieta może prowadzić do namnażania w jelitach szkodliwych bakterii, co z kolei sktkuje wieloma problemami jelitowymi, takimi jak wzdęcia, zaparcia czy biegunki. Suplementacja bakterii probiotycznych wpływa wówczas na poprawę składu i jakości mikrobiomu, co przekłada się na zminimalizowanie ryzyka wystąpienia np. jelita drażliwego oraz objawów dyspeptycznych. [1][7]

Inne wskazania

Warto także pamiętać o zasadności stosowania probiotyków w czasie zmian hormonalnych, a także procesów starzenia się organizmu. Wykazano bowiem istnienie związku pomiędzy zmianami, zachodzącymi  w układzie endokrynnym, a składem mikroflory jelitowej.[2]

Ponadto, badania dowodzą, że przyjmowanie szczepów probiotycznych przez osoby, u których zachodzą procesy starzenia, korzystnie wpływa na różnorodność flory bakteryjnej jelit. [8]

Probiotyki wieloszczepowe – korzyści ze stosowania

Aby zapewnić sobie kompleksową probiotykoterapię warto wybierać takie preparaty, które zawierają wiele różnych szczepów bakteryjnych. Badania wykazały, iż kombinacja szczepów probiotycznych może wykazywać się większą skutecznością, niż stosowania tylko jednego szczepu, dzięki zachodzącemu synergizmowi działania. [9] Dla przykładu, preparat zawierający dziewięć różnych szczepów bakterii z rodzajów: Lactobacillus, Bifidobacterium, Streptococcus i Lactoccocus działa wielokierunkowo na mikrobiom, szybko wypełniając w nim ewentualne ubytki. [10] Co więcej, podczas wyboru probiotyku, dobrze jest zwrócić uwagę na obecność w nim substancji prebiotycznej (np. fruktoligosacharydów), która zapewnia szykie namnażanie szczepów probiotycznych w jelitach. [9]

Podsumowując, najczęstszym wskazaniem do stosowania probiotyków jest antybiotykoterapia. Jednak warto zdawać sobie sprawę z korzyści, wynikających z przyjmowania preparatów probiotycznych w sytuacjach, które mogą negatywnie wpłynąć na stan flory jelitowej, np. stosowanie leków typu NLPZ, IPP czy metforminy, mało urozmaicona dieta, zmiany hormonalne czy przewlekły stres. Warto również zwrócić uwagę na dobroczynne skutki stosowania probiotyków, zawierających wiele różnych szczepów bakteryjnych, mogących kompleksowo wpływać na mikrobiom organizmu.[2][4][5][6][9]

Źródła:

  1. M. Gałęcka i wsp., Znaczenie mikrobioty jelitowej w kształtowaniu zdrowia człowieka — implikacje w praktyce lekarza rodzinnego, Insytut Mikroekologii w Poznaniu. Forum Medycyny Rodzinnej 2018;12(2):50-59.
  2. H. Neuman i wsp., Microbial endocrinology: the interplay between the microbiota and the endocrine system, FEMS Microbiology Reviews 39(4), 2015. https://www.researchgate.net/publication/272624683_Microbial_endocrinology_the_interplay_between_the_microbiota_and_the_endocrine_system
  3. R.Witkowska-Wirstlein, M. U. Jurczyk , Czynniki determinujące kolonizację przewodu pokarmowego noworodka, Katedra Zdrowia Matki i Dziecka, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. http://www.przeglad.amp.edu.pl/uploads/2016/3/285_3_48_2016.pdf
  4. Węgielska, J. Suliburska, Wpływ leków na mikroflorę jelitową, Katedra Higieny Żywienia Człowieka, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.
  5. https://www.aptekarzpolski.pl/wiedza/zaburzenia-flory-jelitowej-wywolane-lekami/
  6. Herman, Probiotics supplementation in prophylaxis and treatment of depressive and anxiety disorders – a review of current research, Psychiatr Pol 2019;53(2):459-473. https://www.psychiatriapolska.pl/Probiotics-supplementation-in-prophylaxis-and-treatment-of-depressive-and-anxiety,92392,0,2.html
  7. D. Winiarz i wsp., Probiotyki a zdrowie – dziś i jutro, Biul. Wydz. Farm. WUM, 2017, 10, 86-94.
  8. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2468501120300146
  9. Zaremba, Dobrodziejstwa probiotyków i prebiotyków oraz ich naturalne źródła. Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  10.  https://www.multilac.pl/multilac-kapsulki/?

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]