– Możliwość zgłoszenia sprzeciwu sumienia przez pracownika apteki wynika z art. 53 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że prawo to nie wymaga ustawowego potwierdzenia. Nie ma zatem potrzeby wpisywania jej do ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne. Pracownik apteki może powołać się bezpośrednio na art. 53 ust. 1 Konstytucji – czytamy w treści ulotki przygotowanej przez Ordo Iuris. – Wobec upowszechnianej dezinformacji w sprawie zgłaszania sprzeciwu sumienia przez aptekarzy, warto podjąć pewne formalne środki, pozwalające w przypadku powołania się na sprzeciw sumienia, łatwiej udokumentować uprawniony charakter działań aptekarza zgłaszającego sprzeciw sumienia.
We wspomnianej ulotce zamieszczono propozycje dobrych praktyk w tym względzie. Podpowiada ona w jaki sposób farmaceuta powinien informować o sprzeciwie sumienia pacjentów, pracodawcę oraz przytacza podstawy prawne, które umożliwiają farmaceutom korzystanie z klauzuli sumienia.
O tym, że w aptece nie prowadzi się dystrybucji środków antykoncepcyjnych można informować w bezpośredniej rozmowie z pacjentem lub poprzez wywieszenie informacji (np. przy wejściu). Komunikat może brzmieć następująco:
[i]„Realizując swoje konstytucyjne prawo do odmowy wykonania obowiązku nałożonego zgodnie z prawem z powołaniem się na przekonania naukowe, religijne lub moralne, które chroni art. 53 ust. 1 Konstytucji RP, pracownicy naszej apteki nie prowadzą sprzedaży środków antykoncepcyjnych ”.[/i]
Ordo Iuris zwraca też uwagę, że taki komunikat może skłaniać do organizowania prowokacji.
– Pracownik apteki nie ma obowiązku informowania klienta, gdzie może zakupić środki antykoncepcyjne. Trybunał Konstytucyjny w wyroku K 12/14 wyraźnie podkreślił, że prawo do sprzeciwu sumienia obejmuje także prawo do nieudzielania informacji o osobie lub miejscu umożliwiającym dokonanie czynności, która jest sprzeczna z sumieniem danego człowieka. Dotyczy to również aptekarza, który nie akceptuje swego udziału w sprzedaży środków antykoncepcyjnych – czytamy w ulotce.
Instytut przypomina też, że farmaceuta, który zamierza korzystać z konstytucyjnej klauzuli sumienia, powinien poinformować o tym swojego pracodawcę. Może zrobić to w formie pisemnej, choć nie jest to konieczne. Aby móc powołać się na klauzulę sumienia, trzeba ujawnić fakt, że sumienie nie pozwala określonej osobie dokonywać danych czynów.
Z ulotki można się również dowiedzieć, że pacjent nie ma prawa żądać wydania środków antykoncepcyjnych, jeśli aptekarz powołuje się na klauzulę sumienia.
– Oznaczałoby to, że klient ma prawo narzucić swoje przekonania moralne aptekarzowi i zmusić go do zachowania się wbrew swojemu sumieniu (co w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oznacza niedopuszczalny przymus współdziałania w osiąganiu celu niegodziwego). Taka sytuacja nie zachodzi w sytuacji odwrotnej, gdy aptekarz odmawia sprzedaży preparatów antykoncepcyjnych, ponieważ klient zawsze może je nabyć w innej aptece i swobodnie korzystać z dopuszczonych do obrotu środków antykoncepcyjnych, jeśli sumienie mu na to pozwala – czytamy w ulotce. – Farmaceuta nie może mu tego zabronić, ale ma prawo w tym nie uczestniczyć. W ten sposób nie może tu być również mowy o jakimkolwiek narzucaniu klientowi poglądów moralnych aptekarza.
Zdaniem Ordo Iuris brak w ustawie Prawo farmaceutyczne przepisu, który wprost potwierdzałby konstytucyjne prawo do sprzeciwu sumienia, nie może być interpretowane jako brak takiej możliwości. Oznaczałoby to bowiem sprzeczność ustawy z konstytucją. Trybunał Konstytucji w wyroku z 7 października 2015 r., K 12/14, wyraźnie zaznaczył, że „wolność sumienia musi przejawiać się także w możliwości odmowy wykonania obowiązku nałożonego zgodnie z prawem z powołaniem się na przekonania naukowe, religijne lub moralne”. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny, „wolność sumienia – w tym tej jej element, którym jest sprzeciw sumienia – musi być respektowana niezależnie od tego, czy istnieją przepisy ustawowe ją potwierdzające”.
– Oznacza to, że żaden przepis ustawy nie może być interpretowany jako brak możliwości powołania się na sprzeciw sumienia, chyba że mogłoby to doprowadzić kogoś do utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – twierdzi Instytut. – Odmowa wydania środków antykoncepcyjnych z pewnością nie rodzi takich skutków.
Pamiętać również należy, że art. 96 ust. 5 pkt 1 Prawa farmaceutycznego wyraźnie stanowi, że aptekarz lub technik farmaceutyczny mogą odmówić wydania produktu leczniczego, jeżeli jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta. Ordo Iuris twierdzi, że przepis ten częściowo instytucjonalizuje sprzeciw sumienia.
– W świetle Konstytucji należy uznać, że dotyczy on także życia pacjenta przed urodzeniem (nawet jeśli w chwili niedoszłego zakupu jeszcze nie doszło do poczęcia). Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka „dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności”.
Ulotkę można pobrać z następujących źródeł:
– [b][url=https://mgr.farm/sites/default/files/ks_farmaceutow_-_poprawki_27.06_-_wer_do_internetu.pdf]”Podstawy prawne klauzuli sumienia farmaceutów”[/url][/b]
– [b][url=https://mgr.farm/sites/default/files/jak_nalezy_stosowac_ks_-_poprawki_27.06_-_wer_do_internetu.pdf]Jak skutecznie należy stosować klauzulę sumienia”[/url][/b]
Przypomnijmy, że na początku czerwca do Marszałka Sejmu trafiła petycja Stowarzyszenia Farmaceutów Katolickich Polski, w sprawie klauzuli sumienia dla farmaceutów, techników farmaceutycznych i właścicieli aptek. Jej autorzy proszą o podjęcie działań legislacyjnych regulujących sposób korzystania przez farmaceutów z prawa do wolności sumienia gwarantowanego przez Konstytucję RP (czytaj więcej: [b][url=https://mgr.farm/content/projekt-klauzuli-sumienia-dla-farmaceutow-technikow-i-wlascicieli-aptek-w-sejmie]Projekt klauzuli sumienia dla farmaceutów, techników i właścicieli aptek w Sejmie[/url][/b]).
Naczelna Izba Aptekarska postanowiła nie wydawać jednolitego stanowiska w tej sprawie.
– Skierowana do Sejmu petycja w sprawie wprowadzenia do porządku prawnego przepisów dopuszczających ustanowienie klauzuli sumienia dla farmaceutów jest samodzielną inicjatywą Stowarzyszenia Farmaceutów Katolickich – podkreślił Leleno. – Na żadnym z etapów tworzenia tego dokumentu nie byliśmy proszeni o konsultacje, czy propozycje konstruktywnych rozwiązań.
Rzecznik prasowy NIA zapewniał, ze samorząd aptekarski od dłuższego czasu z dużym zainteresowaniem przysłuchuje się dyskusji związanej z rzekomym prawem przysługującym farmaceutom do stosowania klauzuli sumienia np. przy wydawaniu pacjentom środków antykoncepcyjnych (czytaj więcej: [b][url=https://mgr.farm/content/klopotliwa-klauzula-sumienia-dla-farmaceutow]Kłopotliwa klauzula sumienia dla farmaceutów[/url][/b]).
Źródło: MGR.FARM / Ordo Iuris
