Szczepienia, wraz ze znieczuleniem, antyseptyką i antybiotykami, zostały okrzyknięte jednym z czterech wielkich osiągnięć medycyny ostatnich 200 lat. Szacuje się, że każdego roku na całym świecie można uniknąć czterech milionów zgonów dzięki szczepieniom dziecięcym, a ponad 50 milionom zgonów można by zapobiec w latach 2021-2030. Samo zaszczepienie przeciwko odrze może uratować prawie 19 milionów ludzi.
Wyścig o szczepionki przeciwko COVID-19 mocno przypomniał o korzyściach płynących ze szczepień, ale także – paradoksalnie – wzmocnił niechęć do szczepionek. Strach przed zarażeniem się COVID-19 skłonił również niektóre rodziny do odkładania szczepienia dzieci, a środki, które byłyby przeznaczone na rutynowe programy szczepień, były wykorzystywane w odpowiedzi na pandemię. W rezultacie według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) tylko w 2021 roku ponad 25 milionów dzieci nie otrzymało co najmniej jednego szczepienia [1].
– To czerwony alarm dla zdrowia dzieci. Jesteśmy świadkami największego spadku szczepień dziecięcych od pokoleń – powiedziała w oświadczeniu Catherine Russell, dyrektor UNICEF.
– Każda dawka w krajowym harmonogramie szczepień jest zaplanowana tak, aby zapewnić lub utrzymać ochronę przed jedną lub kilkoma chorobami. Nagły popandemiczny spadek szczepień nastąpił po prawie dekadzie stagnacji postępu – podkreśliła Kate O’Brien, dyrektor ds. szczepionek WHO [1].
Szczepienia dzieci a największe ryzyko: odra, świnka i różyczka
Odra jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Odpowiada ona corocznie za około 120 000 zgonów na całym świecie [2]. Świnka, której inna nazwa to nagminne zapalenie przyusznic, objawia się bolesnym powiększeniem ślinianek przyusznych [3], a różyczka, znana też pod nazwą odra niemiecka, jest najgroźniejsza dla kobiet w ciąży – zakażenie skutkować może poronieniem bądź urodzeniem dziecka z zespołem różyczki wrodzonej [4].
Czytaj również: Szczepić czy nie szczepić? Oto jest pytanie…
Szczepienia dzieci przeciw tym trzem chorobom przeprowadza się szczepionką MMR. Jej nazwa pochodzi od angielskich nazw tych trzech chorób: measles, mumps, rubella. Zgodnie z polskim kalendarzem szczepień, MMR podaje się obowiązkowo wszystkim dzieciom w 13–14 miesiącu życia. Od 1989 r. na całym świecie wprowadza się obowiązkowe podanie drugiej, przypominającej dawki szczepionki w 10. roku życia dziecka. Po przyjęciu obu dawek ok. 99% zaszczepionej populacji nabiera trwałej odporności [5].
Mniejsza chęć szczepienia dzieci przeciw odrze…
Według WHO w ciągu pierwszych dwóch miesięcy 2022 roku liczba zgłoszonych przypadków odry wzrosła o 80% na całym świecie. W 2021 roku rekordowa liczba prawie 40 milionów dzieci na całym świecie nie przyjęła dawki szczepionki przeciwko odrze. Przykładowo we Francji liczba szczepień przeciwko tej chorobie spadła o 10%.
Szczepionka przeciw odrze dostępna jest od 1982 r. W tamtym czasie tylko 69,4% dzieci zostało zaszczepionych przeciwko tej chorobie wirusowej, w porównaniu z 94,2% w 2020 roku. Jeśli jednak przyjrzymy się dokładniej danym po 2018 r., zanim wybuchła pandemia COVID-19, widoczny jest spadek liczby szczepień o prawie jeden punkt procentowy. Wskaźniki spadły z 95,5% w 2018 r. do 94,2% w 2020 r. Może się to wydawać niewielkim spadkiem, ale WHO podaje, że na ryzyko infekcji naraża to aż 117 mln dzieci.
Dziewięć krajów UE (Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Francja, Węgry, Włochy, Łotwa, Polska, Słowacja) wprowadziło obowiązkowe szczepienia przeciwko śwince, odrze i różyczce. Co ciekawe, na całym kontynencie kraje o niemal idealnym wskaźniku szczepień nie są wcale tymi, które wprowadziły obowiązek szczepień. Tylko w Portugalii, Luksemburgu i na Węgrzech 99% dzieci jest szczepionych przeciwko wszystkim trzem chorobom. Tuż za nimi plasują się Andora, Łotwa i Hiszpania [1].
Sytuacja w Czarnogórze
Krajem o najniższym wskaźniku szczepień w Europie jest Czarnogóra. Tylko 24% dzieci jest zaszczepionych przeciwko odrze, a 42% przeciwko różyczce i śwince. Wskaźniki te są o wiele niższe niż w jakimkolwiek innym kraju na kontynencie.
Jeśli spojrzymy na rozwój wskaźników szczepień przeciwko odrze, nasuwa się nietypowy wniosek: kraj radził sobie znacznie lepiej ponad dekadę temu. W 2012 roku zaszczepiono 90% dzieci, co jest niezwykle wysokim odsetkiem w porównaniu z 24% w 2020 roku. Ten ogromny spadek wskaźników szczepień sprawił, że eksperci ds. zdrowia publicznego przygotowują się na nieuchronną epidemię odry w Czarnogórze i u jej bałkańskich sąsiadów. Tam liczba szczepień również gwałtownie spadła. Lekarze wezwali rząd do poważniejszego potraktowania tej kwestii, twierdząc, że istniejące grzywny nakładane na rodziców, którzy odmawiają szczepień, przyniosły tylko niewielki skutek.
– Szczepionka MMR nie jest obecnie warunkiem przyjęcia do szkół i przedszkoli – powiedziała AFP Milena Popovic Samardzic, epidemiolog z Czarnogórskiego Instytutu Zdrowia Publicznego.
Ale nie chodzi tylko o wskaźnik szczepień MMR. Czarnogóra ma również duży problem, jeśli chodzi o liczbę niemowląt zaszczepionych przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Tylko 52% z nich otrzymało szczepionkę w 2020 r. W tym przypadku również sytuacja wyglądała o wiele lepiej w przeszłości – dziesięć lat temu wskaźnik szczepień był na poziomie 90% [1].
Z czego wynika problem w krajach Europy Wschodniej?
Patrząc na ogólne wskaźniki szczepień, staje się oczywiste, że kraje Europy Wschodniej znajdują się zwykle w dolnej połowie listy.
– Co jest nie tak z Europą Wschodnią? Jednym słowem: dezinformacja – napisali w Project Syndicate Mitchell A. Orenstein i Kristen Ghodsee, profesorowie studiów rosyjskich i wschodnioeuropejskich na Uniwersytecie w Pensylwanii.
Jeśli spojrzymy na wskaźniki szczepień niemowląt na błonicę, tężec i polio – na które szczepionki łączone są powszechnie dostępne – na szczycie plasuje się Portugalia. Tuż obok Monako, Luksemburga, Łotwy, Węgier, Grecji, Andory i Albanii. We wszystkich ośmiu krajach wskaźnik szczepień przeciwko tym trzem chorobom wynosi 99%. Kraje o najniższych wskaźnikach szczepień przeciwko tężcowi, błonicy i polio to Bośnia i Hercegowina (73%), Czarnogóra (84%) i Austria (85%) [1].
Plany na przyszłość
Niedawno organizacja WHO ogłosiła „The Big Catch-up” – globalną inicjatywę mającą na celu odwrócenie spadku szczepień. Współpraca obejmie UNICEF, Vaccine Alliance i Bill & Melinda Gates Foundation oraz innych partnerów w dziedzinie zdrowia.
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób ECDC (European Centre for Disease Prevention and Control) również wzywa do zlikwidowania „luki w szczepieniach”, szczególnie dotykającej uchodźców, imigrantów i osób ubiegających się o azyl, które nie są ściśle monitorowane przez systemy opieki zdrowotnej [1].
Literatura:
[1] https://www.euronews.com/next/2023/04/28/the-covid-pandemic-has-hit-child-vaccination-rates-how-do-countries-in-europe-compare
[2] Xiaoli Shang i inni, Molecular epidemiology study of measles viruses in Kunming area of China, „Experimental and Therapeutic Medicine”, 14 (5), 2017, s. 4167–4173, DOI: 10.3892/etm.2017.5033, PMID: 29067105
[3] Choroby zakaźne i pasożytnicze. Zdzisław Dziubek (red.). Wyd. III uaktualnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 244-248. ISBN 83-200-2748-9.
[4] Nathaniel Lambert i inni, Rubella, „”The Lancet””, 385 (9984), 2015, s. 2297–2307, DOI: 10.1016/S0140-6736(14)60539-0, PMID: 25576992
[5] Sukuma T. i inni, Paramyxoviruses, [w:] S. Tyring, A.Y. Moore, O. Lupi (red.), Mucocutaneous Manifestations of Viral Diseases: An Illustrated Guide to Diagnosis and Management, wyd. 2, London: Informa Healthcare, 29 marca 2010, s. 353–367, ISBN 978-1-4200-7313-3
©MGR.FARM
