Podczas X Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Szkoleniowej „Aktualne Zagrożenia dla zdrowia związane z przestępczością farmaceutyczną: edukacja i walka ze sfałszowanymi lekami, suplementami diety, kosmetykami i dopingiem” parokrotnie wspomniano o dopingu sportowym. Środki dopingujące i nielegalny obrót produktami leczniczymi omówiła dr n. farm. Małgorzata Kubacka.
Leki jako środki dopingujące
Podczas wykładu prelegentka przedstawiła wyniki ekspertyzy z 2023 roku, którą przeprowadził jeden z oficerów naukowych Polskiej Agencji Antydopingowej (POLADA). Wśród środków dopingujących z listy Światowej Agencji Antydopingowej (WADA), które spełniają definicję produktu leczniczego, aż 69% stanowią środki anaboliczne (S1). Przykładem jest popularny w świecie kulturystyki testosteron. Tuż za nimi znajdują się preparaty z grup S2 i S4. Do S2 należą hormony peptydowe, czynniki wzrostu, substancje pokrewne i mimetyki (np. IGF-1 czy gonadotropina), natomiast w grupie S4 znajdują się modulatory hormonów i metabolizmu (np. klomifen).
Prowadząca zwróciła jednak uwagę, że w pozostałych grupach środków z listy WADA również znajdują się preparaty o statusie produktów leków. Grupy S3 i S9 stanowią beta2-agoniści i glikokortykosteroidy, które są dobrze znane z zastosowania w farmakoterapii astmy. Natomiast do grupy S5 należą diuretyki oraz środki maskujące powszechnie używane w leczeniu np. furosemid czy mannitol.
Osobną grupą środków dopingujących są preparaty wykazujące działanie psychoaktywne. I w tym przypadku na liście WADA figuruje wiele substancji spełniających przesłanki produktów leczniczych. Począwszy od kanabinoidów (S8), przez środki o działaniu narkotycznym (S7) jak buprenorfina czy tramadol, a skończywszy na związkach zaliczanych do stymulantów (S6) m.in. efedryna i metylofenidat.
Jakie przepisy penalizują doping sportowy?
Głównym sposobem zwalczania przestępstw farmaceutycznych i nielegalnego obrotu lekami dotyczących dopingu są pozakodeksowe przepisy karne prawa farmaceutycznego. Dr n. farm. Małgorzata Kubacka zwróciła jednak uwagę, że istnieją przepisy szczegółowo regulujące daną materię i w przypadku dopingu są to dwa rodzaje przepisów.
– Mamy do dyspozycji przepisy karne ustawy o zwalczaniu dopingu (UZD) w sporcie. Ponadto w niektórych przypadkach można zastosować przepisy karne ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (UNark) – dodała prelegentka.
Przepisy karne UZD są możliwe do wykorzystania tylko wtedy, gdy substancje z nielegalnego obrotu spełniają dwa określone warunki. Po pierwsze muszą należeć do grup S1, S2 lub S4 z listy WADA. Po drugie muszą spełniać przesłanki produktu leczniczego opisane przez Prawo Farmaceutyczne (art. 2 pkt.2). Prowadząca zwróciła uwagę, że środki dopingujące z tych grup są penalizowane jako przestępstwa farmaceutyczne (art. 49 ust.2 – handel detaliczny i hurtowy oraz art. 49 ust. 3 – rozprowadzanie i import nielegalnych produktów leczniczych)
W przypadku produktów leczniczych wpisujących się do grup S3, S5 i S9 działania penalizacyjne następują z tytułu przepisów karnych Prawa Farmaceutycznego.
– Mamy tutaj szeroki wybór. Nielegalne wprowadzanie do obrotu, odpłatne lub nieodpłatne udostępnianie sfałszowanych produktów leczniczych, czy też prowadzenie sprzedaży wysyłkowej leków bez wymaganych zezwoleń – wymienia dr n. farm. Małgorzata Kubacka.
Prelegentka zwróciła uwagę, że w przypadku leków stymulujących i narkotycznych z grup S6 i S7 mają zastosowanie przepisy UNark (art. 55 i 56). Jest jednak jeden istotny warunek, aby móc je wykorzystać.
– Substancje czynne produktów leczniczych stosowanych w dopingu muszą figurować w wykazie substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych przygotowanym przez Ministerstwo Zdrowia – wyjaśniła dr n. farm. Małgorzata Kubacka.
Istnieje wiele produktów leczniczych, które znajdują zastosowanie w dopingu sportowym. W zależności od substancji czynnej zawartej w sfałszowanym leku mają zastosowanie zupełnie inne przepisy prawne. Dlatego też przestępcy zajmujący się handlem i obrotem środków dopingujących mogą usłyszeć przed sądem różnorodne zarzuty.
©MGR.FARM
