Nikogo chyba nie trzeba przekonywać, że osoby starsze trudniej przechodzą grypę, niż młodsza część społeczeństwa. Wraz z wiekiem i liczbą chorób przewlekłych rośnie ryzyko powikłań związanych z zakażeniem wirusem grypy, ale też jej śmiertelność. Dlatego seniorzy szczególną wagę powinni przywiązywać do profilaktyki. W przypadku grypy jej najskuteczniejszą formą są oczywiście szczepienia.
Okazuje się jednak, że i tutaj seniorzy mają „pod górkę”. Pomimo szeroko zakrojonych programów szczepień przeciwko grypie, nadal pozostaje ona jedną z głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności wśród osób starszych. Dlaczego?
– Począwszy od szóstej dekady życia, układ odpornościowy człowieka ulega dramatycznym zmianom związanym ze starzeniem się, które stale postępuje. Starzejący się układ odpornościowy traci zdolność skutecznej ochrony przed infekcjami i nowotworami, słabiej odpowiada i na antygeny patogenów, i na antygeny szczepionkowe – mówi prof. dr hab. Agnieszka Szuster-Ciesielska z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Zjawisko to ma nawet swoją nazwę – immunosenescencją. W wielkim skrócie chodzi o to, że wraz ze starzeniem się organizmu, pogarsza się też funkcjonowanie układu immunologicznego. Zmniejsza się odpowiedź limfocytów B i T na patogeny, przez co rośnie podatność osób starszych na choroby zakaźne. Ma to również przełożenie na skuteczność szczepionek. Większość z nich jest mniej immunogenna i mniej skuteczna u osób starszych.
– Związane z wiekiem zmiany w wielu aspektach nabytej odpowiedzi immunologicznej na grypę zostały dobrze udokumentowane, w tym spadek odpowiedzi przeciwciał na szczepienie przeciw grypie oraz osłabienie odpowiedzi komórkowej związane właśnie ze starzeniem się układu odpornościowego – mówi prof. dr hab. Agnieszka Szuster-Ciesielska.
Wyższa dawka hemaglutyniny w szczepionce
Naukowcy dostrzegli ten problem już lata temu. Badania w tym zakresie stanęły u podstaw stworzenia wysokodawkowej szczepionki przeciw grypie dla osób starszych. Zamysł był prosty – aby uzyskać lepszą odpowiedź organizmu na szczepionkę, należy zwiększyć w niej dawkę hemaglutyniny, która odpowiada za wytworzenie odporności. Innymi słowy – im więcej antygenu, tym więcej przeciwciał.
Prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska wyjaśnia, że w obecnie dostępnych czterowalentnych inaktywowanych szczepionkach przeciw grypie znajduje się 15 mikrogramów hemaglutyniny (białka wirusowego) czterech szczepów grypy – dwóch szczepów A i dwóch szczepów B. Natomiast w 2009 roku w USA zarejestrowano pierwszą szczepionkę wysokodawkową, zaadresowaną do osób starszych, która zawiera czterokrotnie więcej hemaglutyniny – 60 mikrogramów.
– Wyższa dawka antygenu w szczepionce ma zapewnić osobom w wieku 65 lat i starszym lepszą odpowiedź immunologiczną na szczepienie, a tym samym lepszą ochronę przed grypą – mówi prof. dr hab. Agnieszka Szuster-Ciesielska.
Ta właśnie szczepionka została też zarejestrowana w 2020 roku w Unii Europejskiej pod nazwą Efluelda Tetra (ChPL). W tym roku trafi ona do polskich aptek.
284 mln dawek…
Nowa szczepiona w Polsce będzie wskazana do czynnego uodpornienia osób dorosłych w wieku 60 lat i starszych. W aptekach pojawi się prawdopodobnie w przeciągu kilku tygodniu. Na świecie dostarczono jej już 284 mln dawek. Stosuje się ją w USA, Kanadzie, Brazylii, Australii i większości krajów Europy. Pozwoliła ona wprowadzić nowy standard ochrony osób starszych. Dane potwierdzają, że jest ona skuteczniejsza od szczepionek o standardowej dawce (SD).
Pierwsza szczepionka wysokodawkowa została opracowana już w 2009 roku. Był to preparat trójwalentny. Dzięki temu obecnie dysponujemy już danymi na temat skuteczności tego typu preparatów zgromadzonymi przez 12 sezonów (ponad 45 mln pacjentów).
- Czytaj również: Klęska szczepień przeciw grypie. Drugi rok z rzędu spadek…
Badania pokazały, że u osób starszych wysokodawkowa (HD) szczepionka przeciw grypie zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań i hospitalizacji związanych z grypą. Szacuje się też, że w okresie 10 lat stosowania wysokodawkowej szczepionki przeciw grypie w USA zaoszczędzono 4,6 miliarda dolarów w porównaniu ze szczepionkami o standardowej dawce (SD). A to dzięki mniejszej liczbie hospitalizacji z powodu samej grypy, ale też jej powikłań – chorób układu krążenia czy zapalenia płuc.
Udowodniono też, że szczepionka wysokoadawkowa daje osobom starszym lepszą ochronę przed grypą. W randomizowanym, kontrolowanym badaniu klinicznym (RCT) z udziałem 31 803 pacjentów szczepionka wysokodawkowa zapewniała o 24,2% (95% CI: od 9,7 do 36,5) lepszą ochronę przed przypadkami grypy potwierdzonej laboratoryjnie, wywołanej przez dowolny krążący szczep, niż szczepionka przeciw grypie o standardowej dawce.
Rekomendowana polskim seniorom
Wysokodawkowa szczepionka przeciw grypie uzyskała już rekomendacje wielu ekspertów w Polsce. Jej stosowanie u osób w wieku 60 lat i starszych zaleca Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, Polskie Towarzystwo Chorób Płuc, Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Polskie Towarzystwo Gerontologiczne i Polskie Towarzystwo Wakcynologiczne.
- Czytaj również: CDC: szczepionka przeciw grypie zmniejsza liczbę hospitalizacji
Eksperci są zgodni co do tego, że jeśli tylko wysokodawkowa szczepionka będzie dostępna, seniorzy powinni sięgać właśnie po nią, aby zabezpieczyć się przed grypą. Prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska uważa, że dostosowywanie szczepionek do zdolności odpowiedzi układu odpornościowego danej grupy osób to dobry kierunek. W jej ocenie warto nawet iść dalej…
– Być może prace będą kontynuowane także dla innych szczepionek oferowanych tej grupie osób. Uważam, że w dalszej perspektywie projektowania szczepionek powinno się także wziąć pod uwagę różnice w odpowiedzi układu immunologicznego pomiędzy kobietami i mężczyznami – mówi prof. Szuster-Ciesielska.
Najbliższy sezon szczepień przeciw grypie rusza już we wrześniu.
©MGR.FARM
