Celem przeglądu opublikowanego przez Cochrane 10 lipca 2023 roku była ocena skuteczności działania leków wpływających na szlak tlenku azotu (NO) i rozszerzających naczynia krwionośne na poprawę odżywienia płodu przez łożysko, a tym samym na zwiększenie masy urodzeniowej dziecka, u których zaobserwowano ograniczony wzrost. Do przeglądu włączono badania oceniające wpływ leków takich jak: sildenafil, tadalafil, L-arginina i nitrogliceryna. Warto zaznaczyć, że w przeglądzie brano pod uwagę tylko takie badania, w których rozwój dzieci zaburzony był przez nieprawidłową funkcję łożyska.
Jak podaje zespół Cochrane, w przypadku sildenafilu dostępnych jest sporo danych z randomizowanych badań klinicznych, ale z niewielką liczbą uczestników. Z tego powodu pewność dowodów oceniona została jako umiarkowana, co można rozumieć, że sildenafil prawdopodobnie nie zwiększa szans na przeżycie dzieci z niską masą urodzeniową spowodowaną zaburzonym przepływem krwi przez łożysko.
W przypadku pozostałych leków, czyli tadalafilu, L-argininy i nitrogliceryny nie są dostępne wystarczające dane, co oznacza, że wciąż nie można jasno stwierdzić, czy ich zastosowanie ma wpływ na przebieg ciąży z FGR. Potrzebne są dalsze badania, aby wyciągnąć właściwe wnioski – czytamy w przeglądzie. Ponadto żadne z badań nie dotyczyło długotrwałego działania tych leków, co ma ogromne znaczenie, aby wyciągnąć odpowiednie wnioski – zaznaczają autorzy Cochrane.
Czym jest hipotrofia (FGR)?
FGR (ang. fetal growth restriction) jest to ograniczenie wewnątrzmacicznego wzrostu płodu. W publikacjach naukowych można też spotkać się z pojęciem hipotrofii. Jedną z przyczyn FGR jest niewydolność łożyska, co oznacza, że w przebiegu ciąży nie jest ono w stanie zapewnić dziecku odpowiedniego zaopatrzenia w tlen i składniki odżywcze.
Obecnie wyróżnić można dwa typy ograniczonego rozwoju płodu wewnątrz macicy. Pierwszy z nich to FGR z wczesnym początkiem, czyli poniżej 32. tygodnia ciąży. Śmiertelność w tej grupie przypadków jest wysoka. Drugi natomiast to FGR z późnym początkiem, po 32. tygodni ciąży i choć wiąże się już z mniejszym ryzykiem dla dziecka w wielu krajach nie jest rozpoznawany jeszcze na etapie życia płodowego ze względu na brak rekomendacji wykonania USG podczas III trymestru ciąży niskiego ryzyka. Brak wiedzy o niskiej masie urodzeniowej dziecka może skutkuje brakiem odpowiedniego przygotowania podczas porodu i zaraz po urodzeniu.
Wśród czynników ryzyka FGR wyróżniamy czynniki matczyne, płodowe i związane z łożyskiem (prawidłowy przepływ krwi przez łożysko). Najczęstsze czynniki matczyne to palenie tytoniu w czasie ciąży, uzależnienie od substancji psychoaktywnych lub leków, wiek matki powyżej 35 roku życia, cukrzyca, choroby płuc, układu krążenia, nadciśnienie, anemia, bardzo niska lub bardzo wysoka masa ciała, pierwsza ciąża, celiakia. Najczęstsze czynniki płodowe to: zakażenia np. toksoplazmoza, różyczka, opryszczka typu 2, wirusy (Hiv, ospy witrznej, Coxsackie) zarodziec malarii, prątek gruźlicy.
Ciężki FGR o wczesnym początku, czyli poniżej 32. tygodnia ciąży dotyczy około 0,4% ciąż, a ich przebieg wiąże się z wysokim ryzykiem śmierci dziecka jeszcze przed narodzeniem lub zaraz po przyjściu na świat oraz z wysokim ryzykiem wystąpienia różnych chorób zaraz po urodzeniu i w trakcie rozwoju dziecka. Niestety skutki FGR nie mijają w okresie urodzenia, ale powodują odległe skutki zdrowotne, często są zaburzenia odporności, zaburzenia neuropdychiatryczne, zespół metaboliczny i dna moczanowa.
Poszukiwania skutecznej terapii
Obecnie wciąż nie odnaleziono skutecznego leczenia FGR – jedynym działaniem o potwierdzonej skuteczności jest wywołanie przedwczesnego porodu, co łączy się z wiadomym ryzykiem wcześniactwa (im mniejsza masa urodzeniowa, tym mniejsze szanse na przeżycie).
Od lat poszukiwano skutecznych metod leczenia ograniczonego wewnątrzmacicznego wzrostu płodu. Do niektórych z nich zaliczamy podawanie kwasu acetylosalicylowego z dawce 75 mg, a później w dawce 150 mg, heparyny, melatoniny, kwasów omega-3 oraz badanych w opracowaniu Cochrane sildenafilu, tadalafilu, L-argininy i nitrogliceryny. Ze względu na brak potwierdzonego działania wyżej wymienionych substancji wciąż poszukiwane są leki, które będą poprawiać przepływ krwi do łożyska, a tym samym poprawią odżywienie płodu.
Cochrane jest to międzynarodowa organizacja non-profit zajmująca się opracowywaniem dowodów naukowych (przeglądów systematycznych publikowanych w bazie Biblioteki Cochrane) w oparciu o EBM (ang. „evidence based medicine”, czyli medycyny opartej na faktach. Celem jej działania jest pomoc w podejmowaniu właściwych, świadomych i trafnych decyzji terapeutycznych, diagnostycznych i profilaktycznych.
Literatura:
- Drugs to improve placental function in pregnant women carrying babies with poor growth | Cochrane
- Pels A, Ganzevoort W, Kenny LC, Baker PN, von Dadelszen P, Gluud C, Kariya CT, Leemhuis AG, Groom KM, Sharp AN, Magee LA, Jakobsen JC, Mol BWJ, Papageorghiou AT. Interventions affecting the nitric oxide pathway versus placebo or no therapy for fetal growth restriction in pregnancy. Cochrane Database of Systematic Reviews 2023, Issue 7.
- Agata Karowicz-Bilińska: Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2018 tom 3, nr 3, strony 93–102. 2018 Via Medica
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie diagnostyki i postępowania w ciążach powikłanych ograniczeniem wzrastania płodu. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020 tom 5, nr 3, strony 119–130 2020 Via Medica
©MGR.FARM
