REKLAMA
Artykuł sponsorowany
pt. 22 marca 2024, 06:51

Kwas azelainowy w leczeniu schorzeń dermatologicznych

W historii farmacji wiele jest odkryć, które wynikały z solidnej, wieloletniej pracy naukowców. Wiele jest też takich, w których pomógł przypadek – a wnikliwa obserwacja i analiza naukowa doprowadziły do pełni wiedzy o obserwowanych zjawiskach.

Kwas azelainowy w leczeniu schorzeń dermatologicznych (fot. shutterstock.com)
Kwas azelainowy w leczeniu schorzeń dermatologicznych (fot. shutterstock.com)

W latach 70. XX wieku, w Rzymie, przy okazji badań nad łupieżem pstrym, naukowców zainteresowała hipopigmentacja naskórka w okolicach nasilenia zmian. Odkryto, że wywołujący chorobę grzyb Malassezia wytwarza interesującą substancję, która nawet w niskim stężeniu dość silnie hamuje melanogenezę. Tą substancją był kwas azelainowy[1], nasycony dziewięciowęglowy kwas z dwiema grupami karboksylowymi, który jak wykazano – kompetencyjnie hamuje tyrozynazę. Wyizolowana substancja szybko znalazła zastosowanie w leczeniu przebarwień, dając nadzieję na ich skuteczną terapię. Kolejne lata przyniosły nowe odkrycia i nowe możliwości.

Kwas azelainowy w leczeniu schorzeń dermatologicznych

Dziś kwas azelainowy jest jedną z podstawowych substancji stosowanych w takich problemach dermatologicznych jak trądzik młodzieńczy[2], trądzik różowaty[3], ostuda[4] i różnorodne przebarwienia pozapalne. Ma działanie wielokierunkowe, co uzasadnia jego zastosowanie w dermatozach o złożonej etiopatogenezie. Dobrze radzi sobie ze szczepami bakterii Propionibacterium acne[5] oraz Staphylococcus epidermidis[6],których namnażanie jest jedną z przyczyn pogorszenia stanu skóry trądzikowej. Jego działanie bakteriostatyczne i bakteriobójcze jest o tyle istotne, że w żadnych badaniach nie zauważono powstawania oporności. Tym samym może stanowić realną pomoc w przypadku braku skuteczności antybiotykoterapii.

W trądziku młodzieńczym i różowatym największym problemem są nasilone stany zapalne, prowadzące do powstawania przebarwień. Kwas azelainowy hamuje produkcję reaktywnych form tlenu (ROS) przez neutrofile[7] oraz cytokin prozapalnych przez keratynocyty[8]. Działa również agonistycznie na receptor PPAR-γ[9]. W trądziku różowatym nasilenie zmian wynika między innymi z dużej ekspresji kalikreiny 5 oraz katelicydyny, która hamowana jest w obecności AZA.[10]

Kwas azelainowy w leczeniu trądziku

Kwas azelainowy, podobnie jak kwasy owocowe AHA, ma działanie keratolityczne i normalizujące pracę gruczołów łojowych. Tym samym zapobiega tworzeniu się zaskórników oraz przekształcaniu ich w grudki lub krosty. Jest to istotne w leczeniu trądziku młodzieńczego, gdzie zmianom najczęściej towarzyszy nadmierna produkcja łoju i nieprawidłowości w złuszczaniu warstwy rogowej. Zaobserwowano również, że AZA hamuje dojrzewanie keratynocytów, tym samym reguluje procesy rogowacenia.

Polskie Towarzystwo Dermatologiczne rekomenduje stosowanie kwasu azelainowego w trądziku zwykłym, jako pojedynczy preparat lub w ramach terapii skojarzonej, w połączeniu z antybiotykiem doustnym.[11] Ze względu na dobrą tolerancję i brak długofalowych skutków ubocznych stosowania AZA wielu dermatologów zaleca kontynuowanie aplikacji nawet po wyciszeniu większości stanów zapalnych, w celach profilaktycznych.

Kwas azelainowy- ograniczenia w jego stosowaniu

Głównym problemem w recepturze preparatów z kwasami peelingującymi jest ich niewielka zdolność do przenikania przez warstwę rogową. Najczęściej, aby osiągnąć silniejsze działanie keratolityczne konieczne jest stosowanie coraz wyższych stężeń. Wyższe stężenie oznacza jednakże większą szansę na działania niepożądane: podrażnienia i przesuszenie skóry. Nie inaczej jest z kwasem azelainowym. Słabo rozpuszcza się w zimnej wodzie, znacznie lepiej w gorącej, a najłatwiej – w PEG-u 400. Z olejami tworzy niejednorodne, łatwo sedymentujące zawiesiny.[12] Po aplikacji w postaci standardowego kremu o zawartości 20% AZA, mierzalne przenikanie do głębszych warstw skóry wynosi około 52μg/cm2. Tym samym jego działanie jest znacznie ograniczone.

Hascoderm- nowoczesny preparat z kwasem azelainowym w składzie

W dermokosmetyku Hascoderm polskiej firmy Hasco-Lek zastosowano dużo skuteczniejsze, nowoczesne rozwiązanie. Roztwór kwasu azelainowego umieszczono w fosfolipidowych mikrocząsteczkach – liposomach, a te zawieszono w lekkim hydrożelu. Liposomy ze względu na swoje podobieństwo do błon biologicznych z łatwością pokonują barierę naskórkową, są przy tym bardzo stabilne i zapobiegają interakcji między środowiskiem zewnętrznym a substancją czynną. Ich zastosowanie w preparacie Hascoderm zwiększyło znacznie biodostępność AZA,[14] który w tej postaci dużo lepiej przenika do głębszych warstw skóry. Lepsze przenikanie oznacza skuteczniejsze działanie w niższym, 10% stężeniu. Tyle wystarczy, aby w skórze znalazło się aż 187μg kwasu azelainowego na cm2.

W formulacji użyto również dimethicon, olej silikonowy o niskiej lepkości, który zapewnia przyjemniejszą aplikację żelu i jego dobrą kompatybilność z ewentualnym makijażem. Carbomer poprawia właściwości reologiczne, a jako składnik działający nawilżająco i kondycjonująco wybrano naturalny emulgator – lecytynę. Dzięki temu, że starannie dobrano każdy składnik receptury, preparat wchłania się szybko i nie wywołuje uczucia ściągnięcia. Nie pozostawia również na skórze nieprzyjemnej tłustej warstwy, typowej dla części produktów tradycyjnie stosowanych w przebiegu trądziku. Choć inne dostępne preparaty w większości mają wyższe stężenie kwasu azelainowego to ze względu na nowoczesną technologię produkcji preparatu Hascoderm zapewnia on lepszą biodostępność substancji aktywnej.

Autor: mgr farm. Marzena Kokot

 

Piśmiennictwo:

[1] Breathnach A.: The story of azelaic acid. A tribute to Marcella Nazzaro-Porro. Rend Linc Sci Fis 1995, 6, 313-320.

[2]Katsambas A., Graupe K., Stratigos J.: Clinical studies of 20% azelaic acid cream in the treatment of acne vulgaris. Comparison with vehicle and topical tretinoin. Acta Derm Venereol Suppl (Stockh) 1989, 143, 35-39

[3]Elewski B.E., Fleischer A.B. Jr, Pariser D.M.: A comparison of 15% azelaic acid gel and 0.75% metronidazole gel in the topical treatment of papulopustular rosacea: results of a randomized trial. Arch Dermatol 2003, 139, 1444-1450.

[4]Farshi S.: Comparative study of therapeutic effects of 20% azelaic acid and hydroquinone 4% cream in the treatment of melasma. J Cosmet Dermatol 2011, 10, 282-287.

[5]Bojar R.A., Holland K.T., Cunliffe W.J.: The in-vitro antimicrobial effects of azelaic acid upon Propionibacterium acnes strain P37. J Antimicrob Chemother 1991, 28, 843-853.

[6]Bojar R.A., Holland K.T., Leeming J.P., Cunliffe W.J.: Azelaic acid: its uptake and mode of action in Staphylococcus epidermidis NCTC 11047. J Appl Bacteriol 1988, 64, 497-504.

[7]Akamatsu H., Komura J., Asada Y., Miyachi Y., Niwa Y.: Inhibitory effect of azelaic acid on neutrophil functions: a possible cause for its efficacy in treating pathogenetically unrelated diseases. Arch Dermatol Res 1991, 283, 162-166.

[8]Mastrofrancesco A., Ottaviani M., Aspite N., Cardinali G., Izzo E., Graupe K. i inni: Azelaic acid modulates the inflammatory response in normal human keratinocytes through PPARgamma activation. Exp Dermatol 2010, 19, 813-820.

[9]Briganti S., Flori E., Mastrofrancesco A., Kovacs D., Camera E., Ludovici M. i inni: Azelaic acid reduced senescence-like phenotype in photo-irradiated human dermal fibroblasts: possible implication of PPARgamma. Exp Dermatol 2013, 22, 41-47.

[10]Two A.M., Del Rosso J.Q.: Kallikrein 5-mediated inflammation in rosacea: clinically relevant correlations with acute and chronic manifestations in rosacea and how individual treatments may provide therapeutic benefit. J Clin Aesthet Dermatol 2014, 7, 20-25.

[11]  Reszke R, Szepietowski J. Azelaic acid in dermatological treatment – current state of knowledge. Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny. 2016;103(4):337-343. doi:10.5114/dr.2016.61785.

[12]  Nguyen Q.H., Bui T.P.: Azelaic acid: pharmacokinetic and pharmacodynamic properties and its therapeutic role in hyperpigmentary disorders and acne. Int J Dermatol 1995, 34, 75-84

[13]   Burchacka E, Potaczek P, Paduszyński P, et al. New effective azelaic acid liposomal gel formulation of enhanced pharmaceutical bioavailability. Biomedicine & Pharmacotherapy = Biomedecine & Pharmacotherapie. 2016 Oct;83:771-775.

[14]   Burchacka E, Potaczek P, Paduszyński P, et al. New effective azelaic acid liposomal gel formulation of enhanced pharmaceutical bioavailability. Biomedicine & Pharmacotherapy = Biomedecine & Pharmacotherapie. 2016 Oct;83:771-775.

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]