Leczenie zaburzeń erekcji preparatami z sildenafilem a bezpieczeństwo terapii

Są one ściśle związane z fizjologią reakcji seksualnych i dotyczą nieprawidłowego odczuwania zarówno pożądania, jak i podniecenia oraz orgazmu. Ponadto, należy tutaj wspomnieć o dysfunkcjach, które skutkują odczuciem bólu w trakcie stosunku, a także niemożnością osiągnięcia satysfakcji seksualnej ze względu na zaburzone funkcjonowanie narządów rozrodczych. Do tych ostatnich można z pewnością zaliczyć zaburzenia erekcji u mężczyzn [1]. Problem ten można skutecznie leczyć poprzez prowadzenie terapii psychologicznej, podawanie testosteronu, czy stosowanie inhibitorów fosfodiesterazy 5, z których wśród pacjentów najczęściej stosowany jest sildenafil [2].

Czynniki wpływające na wystąpienie zaburzeń erekcji

Występowanie zaburzeń erekcji ma zazwyczaj charakter wieloczynnikowy i przed rozpoczęciem jakiejkolwiek terapii powinno się najpierw określić przyczyny. Do najczęstszych można zaliczyć:

• choroby ogólnoustrojowe: sercowo-naczyniowe, neurologiczne, endokrynologiczne;
• anatomiczne w budowie prącia w wyniku nieprawidłowego rozwoju lub uszkodzeń mechanicznych;
• hormonalne, np. hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, niedoczynność i nadczynność tarczycy oraz kory nadnerczy;
• lekopochodne, np. po stosowaniu niektórych leków przeciwdepresyjnych (inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny), diuretyków tiazydowych, antyandrogenów;
• uzależnienia od papierosów, alkoholu, heroiny, morfiny;
• zaburzenia psychiczne (m.in. depresja) [1,3,4];

Uważa się, że około połowa przypadków zaburzeń erekcji ma podłoże w chorobach sercowo-naczyniowych [3].

Sildenafil – pierwszy lek w zaburzeniach erekcji

Sildenafil po raz pierwszy został zsyntetyzowany w 1989 r. Lek ten miał zostać wykorzystany w leczeniu dusznicy bolesnej. W trakcie badań klinicznych tej substancji leczniczej wykazano, że u wielu pacjentów po jej podaniu, pojawia się erekcja. Początkowo, zarejestrowano ten objaw jako działanie niepożądane, ale już w 1994 r. rozpoczęto badania w celu wykorzystania jej w terapii zaburzeń seksualnych. Kolejne etapy rozwoju preparatów z sildenafilem na rynku aptecznym wyglądały następująco:

1998 r. – sildenafil został zarejestrowany jako pierwszy lek znajdujący zastosowanie w leczeniu zaburzeń erekcji;

1999 r.- preparat z sildenafilem pojawia się na rynku aptecznym w Polsce;

2013 r.- na rynku aptecznym pojawiają się leki generyczne zawierające sildenafil, które były znacznie tańsze od oryginału i dzięki temu zyskiwały na coraz większej popularności;

2016 r.- firma Adamed jako pierwsza w Polsce i w Europie wprowadziła do obrotu produkt leczniczy Maxon Active, zawierający w pojedynczej dawce 25 mg sildenafilu, który jest dostępny bez recepty.

2020 r.- na polskim rynku aptecznym, pojawił się produkt leczniczy, dostępny w sprzedaży bez recepty, który zawiera w jednej tabletce dawkę 50 mg sildenafilu Maxon Forte [5,6].

Mechanizm działania sildenafilu

Sildenafil należy do grupy leków hamujących działanie fosfodiesterazy 5. Mechanizm erekcji polega na wiązaniu się tlenku  azotu z obecną w mięśniach gładkich cyklazą guanylową. Dzięki temu guanozylotrifosforan przekształca się w cykliczny guanozylomonofosforan, który wpływa na kinazę białkową mającą zdolność do relaksacji mięśni gładkich naczyń krwionośnych w ciałach jamistych, a co za tym idzie poszerzenia ich światła i zwiększenia przepływu krwi. Inhibitory fosfodiesterazy 5, w tym sildenafil hamują rozpad guanozylomonofosforanu, przez co relaksacja mięśni gładkich przebiega przez dłuższy okres czasu [7]. Co istotne, leki te są tylko i jedynie skuteczne w przypadku uwolnienia wystarczającej ilości tlenku azotu, który jest wydzielany na skutek pobudzenia seksualnego. Sam sildenafil ma bezpośredni wpływ także na zwiększone wydzielanie endogennego tlenku azotu – NO. . To może tłumaczyć fakt, skuteczności sildenafilu, którą szacuje się na ok. 77% w dawce 50 mg [2].

Skuteczność działania sildenafilu

Skuteczność stosowania sildenafilu u pacjentów wykazujących zaburzenia erekcji wynosi ok. 69% w stosunku do ok. 35% u pacjentów otrzymujących placebo [2]. Wykazano ponadto, że skuteczność ta jest ściśle uzależniona od stosowanej dawki, co zostało przedstawione w poniższej tabeli [4]:

Istotny jest fakt obniżenia wchłaniania  sildenafilu po spożyciu pokarmów zawierających duże ilości tłuszczów oraz cukrów. Natomiast zwiększeniu produkcji tlenku azotu, a co za tym idzie, także wzrostowi skuteczności sildenafilu sprzyja obniżenie masy ciała, a także spożycie większej ilości antyoksydantów [3].
Według wytycznych European Association of Urology (EAU) z 2015 r. oraz Polskiego Towarzystwa Urologicznego (PTU) rekomendowane jest, by leczenie sildenafilem rozpoczynać od dawki 50 mg. Ma to związek z jej znacznie większą skutecznością terapeutyczną w porównaniu do dawki 25 mg, przy jednoczesnym zachowaniu bardzo wysokiego profilu bezpieczeństwa [4]. Warto ponadto wspomnieć, że stosowanie inhibitorów fosfodiesterazy 5 u chorych na cukrzycę, depresję, przerost gruczołu krokowego, stwardnienie rozsiane, choroby sercowo- naczyniowe przynosi znaczącą poprawę w leczeniu zaburzeń erekcji nie wpływając na przebieg chorób podstawowych[2].

Bezpieczeństwo stosowania sildenafilu

Po wprowadzeniu sildenafilu do sprzedaży bez recepty rozpoczęły się intensywne dyskusje nad bezpieczeństwem jego stosowania, szczególnie w odniesieniu do pacjentów chorujących na schorzenia kardiologiczne. Badania wskazują jednak na korzystny wpływ tej substancji leczniczej na funkcjonowanie układu krwionośnego. Jego krótkoterminowe stosowanie wiąże się ze zwolnieniem pracy serca w trakcie wykonywania wysiłku fizycznego, obniżeniem ciśnienia płucnego, a także mniejszym ryzykiem wystąpienia choroby niedokrwiennej serca. Długoterminowe przyjmowanie sildenafilu natomiast zmniejsza ryzyko przerostu mięśnia sercowego, a także apoptozy komórek mięśni gładkich i mięśnia sercowego. Co więcej, wykazano, że w porównaniu do pacjentów, którzy zażywali placebo, stosowanie sildenafilu nie powoduje wzrostu ryzyka wystąpienia udarów, zawałów mięśnia sercowego, a także wzrostu śmiertelności [5].

Sildenafil a nadciśnienie

Istotny jest ponadto fakt, iż po stosowaniu preparatów z sildenafilem u pacjentów ze stwierdzonym nadciśnieniem tętniczym (wobec którego prowadzono farmakoterapię), nie wykazano wzrostu występowania skutków ubocznych wobec grupy pacjentów zdrowych. Ta kwestia została potwierdzona przez Grupę Roboczą Europejskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, która opracowała wytyczne wskazujące na możliwość leczenia preparatami z sildenafilem zaburzeń erekcji u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym [8].  Do najczęstszych działań niepożądanych, które pojawiają się po zastosowaniu sildenafilu, należą: bóle głowy, zaczerwienienie twarzy oraz uderzenia gorąca. Co, bardzo istotne, częstość występowania tych skutków ubocznych wynosi ok. 2% i nie różni się znacząco statystycznie od placebo [2]. Ponadto, zaleca się unikanie łącznego spożycia alkoholu i inhibitorów fosfodiesterazy 5, gdyż może on nasilać obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, a także zwiększać ryzyko pojawienia się działań niepożądanych [7].

Przeciwskazania do stosowania preparatów z sildenafilem

Pomimo wysokiego profilu bezpieczeństwa sildenafilu, istnieje szereg bezwzględnych przeciwskazań do stosowania preparatów, które go zawierają. Są to przede wszystkim:

• wystąpienie do pół roku wcześniej powikłanego zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu, zaburzeń rytmu serca;
• niskie ciśnienie tętnicze krwi (poniżej 90/50 mm Hg);
• niestabilna choroba wieńcowa, przewlekła niewydolność serca [4,8,9];
• stosowanie azotanów (nitrogliceryny, monoazotanu izosorbidy, diazotanu izosorbidu). Mogą one powodować akumulację cyklazy guanozylomonofosforanowej, co w połączeniu z sildenafilem i innymi inhibitorami fosfodiesterazy 5 może wywoływać nadmierny spadek ciśnienia tętniczego krwi. Przerwa między podaniem sildenafilu, a preparatami z azotanami musi wynosić co najmniej 24 godziny [4,8,10].
• stosowanie α-adrenolityków w leczeniu przerostu gruczołu prostaty, co może w niektórych sytuacjach prowadzić do hipotonii ortostatycznej. Ich stosowaniem łącznie z sildenafilem powinno odbywać się wyłącznie pod kontrolą lekarza [8,9];
• stosowanie leków hamujących aktywność izoenzymu CYP3A4 (np. klarytromycyna, ketokonazol), które sprzyjają kumulacji sildenafilu i mogą nasilać jego działanie [9];

W stosunku do innych leków hipotensyjnych, nie wymienionych powyżej, stosowanie sildenafilu w dawkach 25-100 mg nie powodowało istotnego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi [5].

Stosowanie preparatów zawierających w swoim składzie inhibitory fosfodiesterazy 5, w tym sildenafil, jest obecnie najskuteczniejszą metodą leczenia zaburzeń erekcji u mężczyzn. Umożliwienie zakupu tych preparatów bez konieczności wizyty lekarskiej pacjenta nie wiązało się z ryzykiem nadużywania ich przez pacjentów i występowaniu w związku z tym skutków ubocznych. Okazało się, że sildenafil wywołuje działania niepożądane zaledwie w 2% przypadków. Ponadto, substancja ta może być stosowana pod pewnymi warunkami u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym krwi, a w niektórych przypadkach sprzyja ona łagodzeniu skutków tej choroby. Bez wątpienia stosowanie sildenafilu poprawia jakość życia seksualnego, a co za tym idzie, niweluje problemy natury psychologicznej.

mgr farm. Maciej Birecki

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Bibliografia:

1. Wróbem M, Mosiołek A. Dysfunkcje seksualne w przebiegu zaburzeń depresyjnych, Psychiatria, 2018; 15 (1): 39-44.
2. Rabijewski M. Diagnostyka i leczenie zaburzeń erekcji- wytyczne American College of Physicians, Medycyna po Dyplomie, 2010; 19 (3):16-19.
3. Okręglicka K, Skwierczyńska Ż, Wiśniewska K. Rola wybranych czynników żywieniowych w zaburzeniach erekcji, Seksuologia Polska, 2016; 14 (2): 79-87.
4. Kula K. Diagnostyka i leczenie zaburzeń wzwodu- praktyczne wskazówki z wytycznych European Association of Urology 2015, Med. Prakt., 2015; 10: 77-88
5. Lew- Starowicz Z. Historia i teraźniejszość- przełom w seksuologii spowodowany wprowadzeniem sildenafilu- pierwszego inhibitora PDE-5, Przegląd Seksuologiczny, 2015; 1 (41): 38-40.
6. Lew- Starowicz M, Lew- Starowicz Z, Łukasiewicz M. Nowe zastosowania syldenafilu, Przegląd Seksuologiczny, 2006; 12: 5-11.
7. Paśko P. Interakcja leków stosowanych w leczeniu zaburzeń wzwodu z pożywieniem i alkoholem, Hygeia Public Health, 2016; 51 (3):269-274.
8. Vigimaa M, Wolf J, Imprialos K, Stavropoulos K. Uptade of the position paper on arterial hypertension and erectile dysfunction, Journal of Hypertension, 2020; 38 (1): 1-15.
9. Wełnicki M, Szeligowska J, Mamcarz A. Kardioseksuologia- czy jest w ogóle o czym dyskutować? Kardiologia po Dyplomie, 2016; 1-2: 29-32.
10. Leśnicka A. Zaburzenia seksualne u chorych na nadciśnienie tętnicze, Forum Medycyny Rodzinnej, 2014; 8 (2): 92-97.